BAKIM- Çocuklarda Solunum Sistemi Hastalıkları
1. Çocuklarda Solunum Sisteminin Yapısal Farklılıkları ve Önemi
Çocukların solunum sistemi yetişkinlerden önemli ölçüde farklılık gösterir. Bu farklılıklar, çocukları tıkanıklıklara (obstrüksiyon) ve enfeksiyonlara karşı daha duyarlı hale getirir.
| Çocuklardaki Fark | Klinik Önemi |
| Ağız boşluğu küçük, dil büyüktür. | Obstrüksiyon riski yüksektir; burnun açık tutulması kritiktir. |
| Bebekler zorunlu burun solunumu yapar. | Burun tıkanıklığında otomatik olarak ağızlarını açamazlar. |
| Östaki borusu düz, kısa ve yataydır. | Orta kulak enfeksiyonu (Otitis Media) riski fazladır. |
| Epiglot uzun ve güçsüzdür. | Kolayca şişerek hava yolunu tıkayabilir. |
| Sağ ana bronş daha eğimlidir. | Yabancı cisimlerin sağ akciğere kaçma riski daha yüksektir. |
| Hava yolu kasları daha azdır. | Sekresyonları öksürerek atma yeteneği azdır; yutma daha fazladır. |
2. Temel Terimler ve Klinik Belirtiler
Solunum bozukluklarının değerlendirilmesinde kullanılan temel terimler ve sesler şunlardır:
- Stridor: İnspiryumda (nefes alırken) duyulan, üst hava yollarının daralması sonucu oluşan sert ses.
- Wheezing (Hışıltı): Ekspiryumda (nefes verirken) duyulan, alt hava yollarındaki daralmayı gösteren ıslık benzeri ses.
- Ronküs: Hava yollarındaki salgılar nedeniyle oluşan kaba ses.
- Ral: Alveollerde sekresyon birikmesi sonucu oluşan, selofan kağıdı hışırtısına benzeyen ses.
- Takipne: Yaşa göre normalin üzerinde olan hızlı solunum.
- Siyanoz: Deri renginin morarması (geç bir belirtidir).
- Atelektazi: Akciğer dokusunun sönmesi veya kollapsı.
- Çomak Parmak (Clubbing): Kronik hipoksi (oksijen azlığı) sonucu parmak uçlarının genişlemesi.
Yaşa Göre Normal Solunum Hızları (Dakikada)
- Bebek (<1 yaş): 30-60
- 1-3 yaş: 24-40
- 4-5 yaş: 22-34
- 6-12 yaş: 18-30
- 13-18 yaş: 12-16
3. Genel Hemşirelik Bakım Amaçları ve Girişimleri
Solunum yolu enfeksiyonu olan bir çocukta hemşirelik bakımının temel amaçları solunumu rahatlatmak, hidrasyonu sağlamak ve komplikasyonları önlemektir.
Temel Hemşirelik Girişimleri:
- Hava Yolu Açıklığının Sağlanması:
- Bebeklerde beslenmeden 15-20 dakika önce buruna serum fizyolojik damlatılmalı ve puar ile aspire edilmelidir.
- Aspirasyon Basıncı: Bebeklerde 60-100 mmHg, prematürelerde 40-60 mmHg olmalıdır.
- Pozisyon: Sekresyon drenajını kolaylaştırmak için yatak başı yükseltilmelidir.
- Oksijen Tedavisi: Nemlendirilmiş oksijen verilmeli, ancak doğrudan bebeğin yüzüne gelmemesine dikkat edilmelidir.
- Hidrasyon ve Beslenme: Sekresyonların yumuşaması için yeterli sıvı alımı sağlanmalıdır. Oral alım yetersizse IV sıvılar izlenmelidir.
- Vücut Sıcaklığı Kontrolü: Ateş takibi yapılmalı ve uygun antipiretikler (aspirin dışında) kullanılmalıdır.
4. Yaygın Solunum Sistemi Hastalıkları ve Spesifik Bakım
Nazofarenjit (Soğuk Algınlığı)
Genellikle viral kaynaklıdır. Tedavide antibiyotiklerin yeri yoktur.
- Hemşirelik Bakımı: Burun temizliği, başın yükseltilmesi, bol sıvı takviyesi ve aileye el yıkama/hijyen eğitimi verilmesi.
Tonsillit ve Farenjit
Boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve ateş ile karakterizedir.
- Cerrahi Sonrası Bakım (Tonsillektomi):
- Çocuk prone (yüzü koyun) pozisyonda ve başı yana (lateral) çevrilmiş yatırılmalıdır.
- Kanama belirtileri (sık yutkunma vb.) yönünden izlenmelidir.
- Yumuşak ve sıvı diyet tercih edilmelidir.
Otitis Media (Orta Kulak İltihabı)
- Belirtiler: Kulak ağrısı, huzursuzluk, kulağı tutma/çekme.
- Bakım: Ağrı kontrolü sağlanmalı, kulak üzerine kuru sıcak pansuman uygulanmalıdır. İşitme kaybı riski yönünden takip yapılmalıdır.
Krup Sendromu (Croup)
Havlar tarzda öksürük ve inspiratuar stridor ile karakterizedir.
- Bakım: Çocuğun anksiyetesi azaltılmalı (ağlama obstrüksiyonu artırır), nemlendirilmiş hava/sıvı takviyesi sağlanmalı ve laringospazm yönünden izlenmelidir.
Bronşiolit
En yaygın nedeni RSV virüsüdür. Bronşiollerin tıkanmasına yol açar.
- Belirtiler: Wheezing, takipne, retraksiyonlar.
- Bakım: Oksijen desteği, nazofarengeal aspirasyon ve göğüs fizyoterapisi uygulanır.
Pnömoni (Zatürre)
Alveollerin inflamasyonudur.
- Bakım: Öksürük ve solunum sıkıntısına bağlı yorgunluğu azaltmak için dinlenme sağlanmalı, ağrı değerlendirilmeli ve hava yolu açıklığı korunmalıdır.
5. Kronik Hastalıklar ve Uzun Dönem Bakım
Kistik Fibroz (KF)
Ekzokrin bezleri etkileyen kalıtsal bir hastalıktır; sekresyonlar çok koyu ve yapışkandır.
- Tanı: Ter testi (Klorür > 60 mEq/lt pozitiftir).
- Hemşirelik Bakımı:
- Solunum: Günlük postural drenaj ve göğüs fizyoterapisi.
- Beslenme: Pankreatik enzimler her öğünle birlikte verilmeli; yağda eriyen vitaminler (A, D, E, K) takviye edilmelidir.
- Tuz Kaybı: Terleme ile artan tuz kaybına karşı sodyum takibi yapılmalıdır.
Astım
Hava yollarının kronik inflamatuar hastalığıdır.
- Belirtiler: Gece artan kuru öksürük, hışıltı, nefes darlığı.
- Aile Eğitimi ve Çevresel Kontrol:
- Evde nem oranı %30-50 arasında tutulmalıdır.
- Yatak takımları haftada bir en az 60°C sıcaklıkta yıkanmalıdır.
- Halılar kaldırılmalı, toz tutan oyuncaklar odadan uzaklaştırılmalıdır.
- PEF Metre Kullanımı: En iyi 3 ölçümden en yükseği kaydedilmelidir.
- Sigara dumanından kesinlikle uzak durulmalıdır.
6. Önemli Hemşirelik Tanıları (Özet)
- Etkisiz Hava Yolu Açıklığı: Artmış sekresyon ve tıkanıklığa bağlı.
- Etkisiz Solunum Örüntüsü: Solunum kaslarının yorulması ve dispneye bağlı.
- Sıvı Volüm Eksikliği Riski: Ateş ve yetersiz oral alıma bağlı.
- Anksiyete/Korku: Hastaneye yatış ve nefes alma güçlüğüne bağlı.
- Bilgi Eksikliği: Hastalık süreci ve evde bakım konusunda ailede görülen yetersizlik.