Online Notepad

1. Temel Tanımlar ve Terminoloji

Kılavuzda geçen temel terimlerin açıklamaları aşağıdadır:

• Meme Kanseri: Meme dokusunu oluşturan süt kanalları veya süt bezlerindeki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıdır.
• İnsidans: Belirli bir nüfusta, belirli bir zaman dilimi içinde yeni ortaya çıkan vaka sayısıdır.
• Mortalite: Ölüm oranıdır.
• Menarş: İlk adet kanamasının gerçekleşmesidir. (Erken menarş < 12 yaş).
• Menopoz: Adet döngüsünün kalıcı olarak sona ermesidir. (Geç menopoz > 55 yaş).
• Nulliparite: Hiç doğum yapmamış olma durumu.
• Laktasyon: Emzirme süreci.
• Profilaktik Mastektomi: Kanser riskini azaltmak amacıyla meme dokusunun cerrahi olarak önceden çıkarılmasıdır.
• Adjuvan Tedavi: Ana tedaviden (genellikle cerrahi) sonra, kalan kanser hücrelerini yok etmek için uygulanan ek tedavidir.
• Neoadjuvan Tedavi: Ana tedaviden önce, tümörü küçültmek amacıyla uygulanan tedavidir.
• Metastaz: Kanserin oluştuğu dokudan başka organlara (kan veya lenf yoluyla) yayılmasıdır.
• Lenfödem: Lenfatik sistemdeki akışın engellenmesi sonucu dokularda protein açısından zengin sıvı birikmesi ve şişlik oluşmasıdır.
• Seroma: Cerrahi sonrası doku boşluklarında berrak sıvı birikmesi.

2. Epidemiyolojik Görünüm

Meme kanseri dünya genelinde ve Türkiye'de kadın sağlığını etkileyen en önemli kanser türlerinden biridir.

• Yaygınlık: Kadınlarda meme kanseri görülme oranı erkeklere göre 100 kat daha fazladır. Dünyada kadınlarda en sık görülen kanserdir (2.3 milyon yeni vaka).
• Türkiye Verileri: Türkiye'de kanser tanısı konulan her dört kadından biri meme kanseridir. İnsidans ve mortalite oranlarına göre kadınlarda birinci sıradadır.
• Genç Popülasyon Farkı: Batı ülkelerinin aksine Türkiye'deki hastaların %50'si 50 yaşın altındadır. Bu durum, Türkiye'de tarama yaşının 40'a indirilmesinin temel dayanağıdır.

3. Risk Faktörleri ve Korunma

Kadınlarda Risk Faktörleri

• Yaş ve Genetik: 50 yaş üstü olmak, BRCA1, BRCA2, TP53, PTEN ve PALB2 gen mutasyonlarına sahip olmak.
• Üreme Öyküsü: Erken menarş (<12 yaş), geç menopoz (>55 yaş), hiç doğum yapmamış olmak veya geç doğum yapmak (>35 yaş), emzirmemek.
• Tıbbi Geçmiş: Uzun süreli hormon replasman tedavisi (>5-6 yıl), uzun süreli oral kontraseptif kullanımı (>10 yıl), göğüs duvarına radyoterapi öyküsü.
• Yaşam Tarzı: Postmenopozal obezite, kronik alkol kullanımı.

Erkeklerde Risk Faktörleri

• 60 yaş üstü olmak, Klinefelter sendromu, ailede meme kanseri öyküsü, radyasyon maruziyeti, karaciğer hastalıkları ve obezite.

Korunma Stratejileri

1. Risk Faktörlerinin Azaltılması: Düzenli egzersiz (haftada 150 dk), ideal kilo kontrolü, emzirme süresinin 12 aydan uzun tutulması, alkolden kaçınma.
2. İlaçla Korunma: Pre-menopozal dönemde Tamoksifen; post-menopozal dönemde Raloksifen veya Arimidex kullanımı.
3. Cerrahi Korunma: Yüksek risk grubundaki hastalarda profilaktik mastektomi.

4. Tanı ve Evreleme Süreci

Tanısal süreç anamnez ve fizik muayene ile başlar, görüntüleme ve biyopsi ile kesinleşir.

• Görüntüleme Yöntemleri:
  • Mamografi: Altın standarttır. Mortaliteyi azalttığı kanıtlanmış tek yöntemdir.
  • Ultrasonografi (USG): Tamamlayıcıdır; yoğun meme dokusu ve kistik/solid ayrımı için kullanılır.
  • MRG: Yüksek riskli hastalarda (BRCA+) tarama amaçlı kullanılır; duyarlılığı en yüksektir.
• Biyopsi: Standart yöntem Kalın İğne Biyopsisidir (Tru-cut).
• Evreleme (TNM):
  • T: Tümör boyutu.
  • N: Bölgesel lenf nodu tutulumu.
  • M: Uzak organ metastazı varlığı.
  • Evrelemede ayrıca östrojen (ER) ve progesteron (PR) reseptörleri ile HER2 durumu dikkate alınır.

5. Klinik Belirtiler ve Tarama Standartları

Belirtiler

• Ele gelen kitle.
• Meme başında çekilme veya akıntı.
• Ciltte çukurlaşma, kızarıklık veya döküntü (portakal kabuğu görünümü).

Ulusal Tarama Standartları

6. Hemşirelik Yönetimi ve Girişimleri

Hemşirelik bakımı; tedavi türüne göre (cerrahi, radyoterapi, sistemik tedaviler) özelleşmiş müdahaleleri içerir.

A. Cerrahi Tedavi Hemşireliği

• Preoperatif (Ameliyat Öncesi):
  • Hastanın bilgilendirilmesi (ameliyat sonrası drenler ve yapılacak egzersizler hakkında).
  • Ameliyata fiziksel ve psikolojik hazırlık.
• Postoperatif (Ameliyat Sonrası):
  • Komplikasyon İzlemi: Ağrı, lenfödem, seroma, yara yeri enfeksiyonu, kanama ve pnömotoraks takibi.
  • Egzersizler: Derin solunum egzersizleri ve kısıtlı kol hareketlerine erken başlama.
  • Mobilizasyon: Erken mobilizasyonun sağlanması.
  • Duygusal Destek: Memenin kaybına bağlı beden algısı değişiklikleri için destek sağlanması.

B. Radyoterapi Hemşireliği

• Cilt Bakımı: Dermatit, kuruluk ve deskuamasyon (soyulma) takibi. Cildin temiz ve kuru tutulması.
• Beslenme: Beslenme sorunlarının (anoreksi, mukozit) yönetimi.
• Halsizlik: Yorgunluk yönetimi ve hastaya dinlenme aralıkları planlanması.

C. Kemoterapi ve Sistemik Tedavi Hemşireliği

• Toksisite Yönetimi: Bulantı-kusma, mukozit, alopesi (saç dökülmesi), anemi, nötropeni ve nöropati takibi.
• Ekstravazasyon: İlaçların damar dışına sızmasını önlemek için uygun venöz yol seçimi ve port kateter bakımı.
• Hasta Eğitimi: Tedavi yan etkileri ve enfeksiyondan korunma yolları hakkında bilgilendirme.

D. Endokrin ve Hedefli Tedavi İzlemi

• Yan Etki Takibi: Akne benzeri döküntüler, el-ayak sendromu, kardiyak toksisite ve oküler toksisite takibi.
• Vajinal Sağlık: Endokrin tedavilerde görülen vajinal kuruluk ve kanama yönetimi.

7. Semptom Yönetimi: Lenfödem

Meme kanseri cerrahisi ve radyoterapi sonrası en önemli kronik komplikasyondur.

• Belirtiler: Ağrı, kızarıklık, kolda asimetri, deri gerginliği, kol hareketlerinde kısıtlılık.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Etkilenen koldan tansiyon ölçümü, kan alma veya IV işlem yapılmamalıdır.
  • Manuel lenf drenajı ve özel egzersizler öğretilmelidir.
  • Cilt bütünlüğü korunmalı, yaralanmalardan kaçınılmalıdır (bahçe işlerinde eldiven kullanımı vb.).
  • Sıkı takı ve kıyafetlerden kaçınılmalıdır.

8. Yaşam Kalitesi ve Beslenme Önerileri

Amerikan Kanser Derneği önerileri doğrultusunda iyileşme sürecinde şunlara dikkat edilmelidir:

• Beslenme: Sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagillerden zengin; doymuş yağ ve alkol oranı düşük diyet.
• Fiziksel Aktivite: Haftada en az 150 dakika orta şiddette veya 75 dakika şiddetli aerobik egzersiz.
• Sigara: Mutlaka bırakma danışmanlığı alınmalıdır.
• Fertilite: Genç hastalarda kemoterapi öncesi yumurta/embriyo dondurma gibi seçenekler değerlendirilmelidir