KİMYA
1. Metalik Bağ (Bağın oluşumu ve özellikleri)
Metalik bağ, metaller arasında oluşur. Metallerin, serbest hareket edebilen elektronlara sahip olmaları, metalik bağın oluşumunun temelidir. Bu bağda, metal atomları arasında serbestçe hareket edebilen negatif yüklü elektronlar (elektron denizi) bulunur. Bu serbest elektronlar, metalin içinde sabit bir düzende hareket eder ve atomları birbirine bağlar. İşte metalik bağın oluşumu ve özellikleri:
- Bağın oluşumu: Metal atomları, dış elektronlarını kaybederek pozitif iyonlar (katyon) haline gelir. Bu iyonlar, çevrelerindeki serbest hareket eden elektronlarla tutulur.
- Özellikleri:
- Elektrik iletkenliği: Elektronlar serbest hareket edebildiği için metaller iyi elektrik iletkenidir.
- Isı iletkenliği: Elektronlar ısıyı taşır, bu yüzden metaller iyi ısı iletkenidir.
- Yüksek erime ve kaynama noktası: Metal atomları güçlü bağlarla birbirine bağlıdır, bu yüzden metaller genellikle yüksek erime ve kaynama noktalarına sahiptir.
- Dökülebilirlik (Duktilite) ve esneklik: Metalik bağ, metallerin şekil değiştirmesine olanak sağlar, yani metaller çekilebilir ve dökebilir.
2. İyonik Bağ (Sayfa 124, Kitapta)
İyonik bağ, bir metal atomu ve bir ametal atomu arasında oluşur. Metal atomu, bir veya daha fazla elektronunu kaybederek pozitif yüklü iyon (katyon) haline gelir. Ametal atomu ise bu elektronu alarak negatif yüklü iyon (anyon) olur. Bu iki zıt yüklü iyon arasındaki elektrostatik çekim kuvvetine iyonik bağ denir.
Özellikleri:
- Yüksek erime ve kaynama noktaları: İyonik bağlar çok güçlüdür, bu nedenle iyonik bileşiklerin yüksek erime ve kaynama noktaları vardır.
- Elektrik iletkenliği: Katı halde elektrik iletmezler, ancak erimiş veya çözünmüş halde elektrik iletebilirler.
- Çözünürlük: İyonik bileşikler genellikle suda çözünür.
- Kırılganlık: İyonik bağlar çok serttir ancak dışarıdan bir kuvvet uygulandığında kırılgan olurlar.
3. Kovalent Bağ (Hangi atomlar arasında oluşur?)
Kovalent bağ, iki ametal atomu arasında elektron paylaşımı ile oluşur. Bu bağda, her bir atom bir veya daha fazla elektronunu diğer atomla paylaşarak, her iki atomun da dış enerji seviyesinin tam olmasını sağlar.
Hangi atomlar arasında oluşur?
- Kovalent bağ, genellikle ametaller arasında oluşur. Örneğin, oksijen (O) ve hidrojen (H) arasındaki bağda olduğu gibi.
Özellikleri:
- Elektriksel iletkenlik: Kovalent bağlı bileşikler genellikle elektrik iletkenliği göstermez.
- Erime ve kaynama noktaları: Genellikle daha düşüktür, çünkü kovalent bağlar iyonik bağlardan daha zayıftır.
- Çözünürlük: Kovalent bileşiklerin suda çözünürlükleri değişkendir; bazıları çözünürken bazıları çözünmez.
4. Lewis Yapımı (Elementlerin ve Bileşiklerin Lewis Yapıları)
Lewis yapısı, bir atomun veya molekülün bağ yapısını, ortaklaşan ve yalnızca bir atomda bulunan elektron çiftlerini gösteren bir modeldir.
Elementlerin Lewis Yapısı
- Bir elementin Lewis yapısını çizerken, atomun dış enerji seviyesindeki (valans) elektronlar gösterilir.
- Örneğin, oksijen atomunun Lewis yapısı: O:..
- Hidrojen gibi elementlerin Lewis yapıları sadece bir bağ yapabileceğini gösterir. (H:.)
Bileşiklerin Lewis Yapısı (Çizim)
- Bir bileşiğin Lewis yapısı, bileşiği oluşturan atomlar arasındaki elektron paylaşımını gösterir. Örneğin, su (H₂O) molekülü:
- H:Ö:H şeklinde bir Lewis yapısı çizilir, burada her oksijen ve hidrojen arasındaki bağ, bir çift elektronla paylaşılmaktadır.
5. İyonik Bileşiklerin Adlandırılması
İyonik bileşiklerin adlandırılması, pozitif iyonun (katyon) ve negatif iyonun (anylon) adlarının sırasıyla birleştirilmesiyle yapılır.
- Örnek: NaCl bileşiği, Sodyum Klorür olarak adlandırılır.
- Na⁺, sodyum katyonu.
- Cl⁻, klorür anyonu.
6. Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması
Kovalent bileşiklerin adlandırılması, bileşiğin içerdiği elementlerin isimlerinin sırasıyla belirtilmesiyle yapılır. Ayrıca, her elementin atom sayısı belirten bir ön ek eklenir (mono, di, tri, vb.).
- Örnek: CO₂, Karbon dioksit olarak adlandırılır.
- CO₃, Karbon trioksit olur.
7. Moleküller Üzerinde
Bağlayıcı Elektron Çiftleri: Moleküller arasındaki kimyasal bağları oluşturan elektron çiftleridir. Kovalent bağlar bu elektron çiftlerini paylaşan atomlar arasında oluşur.
Ortaklanmamış Elektron Çiftleri: Moleküller üzerinde atomların kendisine ait, diğer atomlarla paylaşılmayan elektron çiftleridir. Bu elektron çiftleri, molekülün şeklinin ve polaritesinin belirlenmesinde önemlidir.
8. Bağlar Arası Polar/Apolar mı?
Bir molekülün polar veya apolar olup olmadığını belirlemek için aşağıdaki faktörlere bakılır:
- Polar Bağ: İki atom arasındaki elektronegatiflik farkı büyükse, bağ polar olur. Örneğin, H₂O molekülündeki O-H bağları polar bağlardır çünkü oksijen, hidrojenin elektronlarını daha güçlü çeker.
- Apolar Bağ: Elektronegatiflik farkı küçükse, bağ apolar olur. Örneğin, H₂ molekülündeki H-H bağı apolardır.
9. Moleküllerin Polarlığı
Bir molekülün polarlığı, bağların polar olup olmadığına ve molekülün simetrik olup olmadığına bağlıdır. Eğer bir molekül simetrikse ve bağlar apolar ise, molekül apolardır. Ancak, molekülde polar bağlar varsa ve molekül simetrik değilse, molekül polar olur.