Online Notepad

Birinci Basamakta/Evde Gebe İzlemi Notları

Temel Kavramlar ve İstatistikler

15-49 Yaş Kadın İzlemi

• Tanım: Gebe kalmak isteyen bir kadını saptamanın en doğru yoludur. 15-49 yaş arası tüm kadınlar izlenir.
• Sıklık: Yılda en az 2 kez yapılır.
• Amaç: Riskli durumları saptamak, gebeliği erken tespit etmek, aile planlaması ve kadın sağlığı danışmanlığı yapmak.
• Raporlama: İzlem sonuçları yılda iki kez Halk Sağlığı Müdürlüğü’ne bildirilir.

Türkiye İstatistikleri

• Toplam Doğurganlık Hızı:
  • 1978: 4,3
  • 2018: 2,3
• Akraba Evlilikleri (2020):
  • Oran: Her 100 evlilikten 8,4'ü akraba evliliğidir.
  • En Yaygın Tür: %46'sı hala/dayı çocukları ile yapılmıştır.
  • En Yüksek İl: Mardin
  • En Düşük İl: Edirne
• Doğum İstatistikleri (2020):
  • Toplam Canlı Doğum: 1.112.859
  • Cinsiyet Dağılımı: %51,3 Erkek, %48,7 Kız
  • Ortalama Anne Yaşı: 29
  • İlk Doğum Oranı: %36,9
  • Doğurganlık Hızı En Yüksek İl: Şanlıurfa (3,71)
  • Doğurganlık Hızı En Düşük İl: Karabük (1,29)

Doğum Öncesi Bakım (DÖB)

• Amaç: Anne sağlığı düzeyini yükseltmek ve anne ölümlerini azaltmak. Ülke genelinde uygulanan rutin bir hizmettir.

Gebe İzlem Protokolü

Gebe İzleminin Önemi

• Gebelik fizyolojik bir olaydır.
• Gebeliklerin %5-20’sinde anne ve bebek için tehlikeli bir patoloji ortaya çıkabilir.
• İyi bir DÖB, anne ve bebek ölümlerini azaltır.

Gebe İzlem Sayısı ve Zamanlaması

• Minimum (Risksiz Gebelik): En az 4 kez yapılmalı.
• İdeal: Toplam 11 izlem (7. ay sonuna kadar ayda bir, 8. ayda 15 günde bir, 9. aydan doğuma kadar haftada bir).

Her İzlemde Mutlaka Yapılması Gerekenler

1. Kan Basıncı Ölçümü
2. Kan Tahlili (Hemoglobin - Hb)
3. İdrar Tahlili
4. Ödem Muayenesi

İzlemlerde Yapılacaklar ve Değerlendirmeler

1. İzlem (İlk 14 Hafta)

• Kişisel, tıbbi, obstetrik ve mevcut gebelik öyküsü alınır.
• Son Adet Tarihi (SAT) öğrenilir ve Beklenen Doğum Tarihi (BDT) hesaplanır.
• Fiziksel muayene yapılır.
• Gebelikte Risk Değerlendirmesi yapılır.

Gebelikte Risk Değerlendirmesi

Risk değerlendirme formu üç ana bölümden oluşur:

1. Obstetrik Öykü: (Ölü doğum, 3+ düşük, erken doğum, anomalili bebek, <2500g veya >4500g bebek, pre-eklampsi/eklampsi öyküsü, operasyon)
2. Mevcut Gebelik: (Çoğul gebelik, yaş <18 veya >35, Rh uygunsuzluğu, kanama, pelvik kitle, diastolik KB > 90 mmHg, anemi)
3. Genel Tıbbi Öykü: (Diyabet, renal/kardiyovasküler/tiroid hastalık, talasemi taşıyıcılığı, madde bağımlılığı)

Kural: Formdaki sorulardan birine bile "evet" cevabı varsa gebe mutlaka ikinci/üçüncü basamak sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Beslenme ve Takviyeler

• Enerji: Günlük ek 300 KCal.
• Folik Asit: Gebelikten en az 1 ay önce başlanmalı.
  • Normal Doz: 0.4 mg/gün
  • Riskli Grup Dozu: 4 mg/gün
• Demir:
  • Rutin Destek: 12. haftadan itibaren 40-60 mg/gün demir verilir. (Gebelik 6 ay, lohusalık 3 ay, toplam 9 ay).
  • Öneri: 2. ve 3. trimesterde 30 mg/gün.
• Anemi:
  • Tanım: Hb < 11 g/dl ise gebe anemik sayılır.
  • Sevk Kriteri: Hb < 7 g/dl ise mutlaka sevk edilir.
• Kilo Alımı: Gebelik öncesi Vücut Kitle İndeksi'ne (VKİ) göre tavsiye edilir.

• Az Kilo Alma: Toplamda 9 kg'dan az almak. Düşük doğum ağırlığı riskini artırır.

Tarama Testleri ve Özel Durumlar

• USG (Ultrasonografi):
  • İlk USG Önemi: Gebeliğin sağlığını, SAT doğruluğunu, çoğul gebeliği gösterir. Dış gebelik, mol hidatiform gibi durumları saptar.
  • Sıklık: Genellikle 3-4 kez yapılması önerilir.
• İkili Test:
  • Zaman: 11-14. haftalar.
  • İçerik: USG'de ense kalınlığı (NT) ve CRL ölçümü + kanda Beta-HCG ve PAPP-A.
  • Amaç: Trizomi riski ve fetal anomali taraması.
• Üçlü Tarama Testi:
  • Zaman: 16-18. haftalar.
  • İçerik: Kanda Östradiol, AFP ve Beta-HCG.
  • Amaç: Down Sendromu ve Nöral Tüp Defekti risk taraması.
• Rh Uyuşmazlığı:
  • Tanım: Anne Rh (-), Baba Rh (+) olması durumu.
  • Yönetim: İndirekt Coombs Testi yapılır. Sonuç (+) ise 2. basamağa sevk edilir.
  • Doğum: Mutlaka hastanede yapılmalıdır.
• İdrar Yolu Enfeksiyonu (İYE): Erken doğuma sebep olabilir. Enfeksiyon saptanan gebeler kültür sonucuna göre tedavi edilmelidir.
• Enfeksiyon Tarama: TORCH, Sifiliz, HIV, Hepatit B testleri yapılmalıdır. Anne Hep B pozitifse bebeğe doğumdan sonra İmmunglobulin yapılır.

--------------------------------------------------------------------------------

2. İzlem (20-24 Hafta)

• Rutin muayeneler yapılır.
• Tetanoz aşısının ilk dozu bu izlemde yapılabilir.
• OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi): Gebelik diyabeti taraması için 24-28. haftalarda yapılır.
• 2. İzlemde Sevk Durumları:
  • Hb < 7 gr/dl
  • Vajinal kanama veya lekelenme
  • Tansiyonun >140/90 mmHg olması veya başlangıca göre sistolik 30 / diastolik 15 mmHg artması
  • Proteinüri (idrarda protein)
  • Fetal kalp seslerinin duyulmaması
  • Uterus yüksekliğinin gebelik haftasıyla uyumsuz olması
  • Tehlike işaretlerinin varlığı

Tetanoz Aşı Takvimi

--------------------------------------------------------------------------------

3. İzlem (30-32 Hafta)

• Rutin muayeneler ve tehlike işaretleri sorgulaması yapılır.
  1. izlemdeki sevk kriterlerine ek olarak çoğul gebelik şüphesi varsa sevk edilir.

--------------------------------------------------------------------------------

4. İzlem (36-38 Hafta)

• Doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağı planlanır.
• Doğum sonrası aile planlaması danışmanlığı verilir.
• Doğumun başlama belirtileri (nişan gelmesi, suların gelmesi) hakkında bilgi verilir.
• 40 haftaya kadar doğum olmazsa, sağlık kuruluşuna başvurması söylenir.

--------------------------------------------------------------------------------

Gebelikte Tehlike İşaretleri ve Riskli Durumlar

Acil Sevk Gerektiren Tehlike İşaretleri

• Vajinal kanama
• Konvülziyon (nöbet geçirme)
• Baş ağrısı ile beraber görme bozukluğu
• Ateş ve/veya ciddi güçsüzlük
• Ciddi karın ağrısı
• Solunum güçlüğü
• Suların gelmesi
• Yüz, parmak ve bacaklarda şişme
• Bebek hareketlerinin hissedilmemesi

Kural: Gebenin tansiyonu 120/80 mmHg’nin üstündeyse izlemleri sıklaştırın ve sevk edin.

Özel Riskli Durumlar

• Hidroamnios: Amniyon sıvısının 1500 ml'den fazla olması. Erken doğum, kordon sarkması, anomali gibi riskler taşır. Doğum hastanede olmalıdır.
• Annenin Sistemik Hastalığı: (Kalp, böbrek, diyabet vb.) Anne ve bebek için risk oluşturur. Sıkı takip ve hastanede doğum gerektirir.
• Sigara İçme (>5/gün): Düşük doğum ağırlığı ve mental gerilik riski vardır.
• Miad Aşımı (>40 Hafta): Plasental yetmezliğe bağlı bebek ölümü riski artar. Doğumu başlatmak için hastaneye sevk edilmelidir.

Doğum Sonu Bakım

• Amaç: Kanama, eklampsi ve enfeksiyon gibi önlenebilir nedenlere bağlı anne ve bebek ölümlerini engellemek.
• Hastanede Kalış Süresi:
  • Vajinal Doğum: En az 48 saat
  • Sezaryen: En az 96 saat
• Bu süreler mümkün değilse, anne ve bebek evde ziyaret edilerek izlenmelidir.