Meme Hastalıklarında Bakım: Sınav Öncesi Özet
Epidemiyoloji ve İstatistikler
GLOBOCAN 2012 Verileri
Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (LARC) tarafından yayınlanan verilere göre kadınlarda en sık görülen ilk beş kanser türü:
| Sıra | Dünya Geneli | Gelişmiş Ülkeler | Gelişmekte Olan Ülkeler |
| 1 | Meme | Meme | Meme |
| 2 | Kolorektal | Kolorektal | Uterus serviksi |
| 3 | Akciğer | Akciğer | Akciğer |
| 4 | Uterus serviksi | Uterus korpusu | Kolorektal |
| 5 | Mide | Tiroit | Uterus korpusu |
Türkiye Verileri (2015)
Türkiye Birleşik Veri Tabanı'na göre kadınlarda en sık görülen ilk 10 kanser (yaşa göre standardize edilmiş hızlar):
- Meme
- Tiroit
- Kolorektal
- Uterus Korpusu
- Trakea, Bronş, Akciğer
- Over
- Mide
- Non-Hodgkin lenfoma
- Uterus Serviksi
- Beyin, sinir sistemi
Anatomik Yerleşim ve Bulgular
- En Sık Görülen Bölge: İnvaziv meme kanseri vakalarının büyük çoğunluğu üst dış kadranda (Upper-Outer Quadrant) görülür.
- Fiziksel Bulgular:
- Ele gelen kitle
- Meme başında çekilme
- Ciltte kızarıklık, döküntü
- Ciltte çukurlaşma
Metastaz
Meme kanserinin en sık yayıldığı (metastaz yaptığı) bölgeler şunlardır:
- Kemikler (Bones)
- Akciğerler (Lungs)
- Karaciğer (Liver)
- Göğüs Duvarı (Chest Wall)
- Beyin (Brain) - Beyin metastazı genellikle ilk yayılım yeri değildir.
Meme Kanseri Türleri
- İnvaziv duktal karsinom
- İnvaziv lobüler karsinom
- Meme başının Paget hastalığı
- İnvaziv İnflamatuar meme kanseri
- Filloides tümör
- Nadir meme kanserleri
- Duktal karsinoma in situ (DCIS)
- Lobüler karsinoma in situ (LCIS)
Evreleme ve Tedavi
- Evreleme: Kanser evrelemesinde TNM sistemi kullanılır (T: Tümör, N: Lenf Nodu).
- Tedavi Yöntemleri:
- Cerrahi tedavi
- Kemoterapi
- Radyoterapi
- Hormonoterapi
Cerrahi Tedavi Türleri
| Cerrahi Yöntem | Açıklama |
| Lumpektomi | Sadece tümör ve çevresindeki bir miktar sağlam meme dokusu çıkarılır. |
| Basit Mastektomi | Meme başı-areola kompleksi dahil tüm meme dokusu ve üzerindeki cilt çıkarılır. |
| Modifiye Radikal Mastektomi | Tüm meme dokusu, cilt ve Level I, II (gerekirse III) lenf nodları çıkarılır. |
| Radikal Mastektomi | Tüm meme dokusu, cilt, pektoralis majör ve minör kasları ile Level I, II, III lenf nodları çıkarılır. |
| Deri Koruyucu Mastektomi | Cilt korunarak meme dokusu çıkarılır. |
| Meme Başı Koruyucu Mastektomi | Meme başı ve areola korunarak meme dokusu çıkarılır. |
| Sentinel Lenf Nodu Biyopsisi (SLNB) | Kanserin yayıldığı ilk lenf nodunun bulunup çıkarılması işlemidir. |
| Aksiller Lenf Nodu Diseksiyonu (ALND) | Koltuk altındaki lenf nodlarının çıkarılmasıdır. |
| Meme Rekonstrüksiyonu | Mastektomi sonrası memenin yeniden oluşturulmasıdır. |
Ameliyat Sonrası Hemşirelik Bakımı
Genel Bakım İlkeleri
- Ağrı yönetimi
- Pozisyon: Semifowler pozisyonu, etkilenen kolun elevasyonu (yükseltilmesi)
- Yara yeri bakımı ve kanama kontrolü
- Etkilenen koldan hiçbir girişim yapılmaması (tansiyon ölçümü, kan alınması vb.)
- Etkilenen koldan nabız kontrolü
- Omuz ve kol hareketlerinde sınırlılık ve erken dönemde egzersizlere başlanması
- Psikolojik destek: Anksiyete, korku, öfke, depresyon, kayıp ve beden imgesi bozulması gibi durumlara karşı destek sağlanması
- Taburculuk planlaması ve eğitim
Olası Komplikasyonlar
- Seroma (sıvı birikimi)
- Lenfödem
- Pnömotoraks
- Hematom
- Yara yeri enfeksiyonu
Ameliyat Sonrası Egzersizler
- Amaç: Omuz ve kol fonksiyonlarını geri kazandırmak, hareket kısıtlılığını önlemek.
- Egzersiz Takvimi:
- 1. Gün: Omuz izometrik egzersizleri, dirsek, el bileği ve el aktif EHA (Eklem Hareket Açıklığı) egzersizleri.
- 2. Gün: Omuz eklemi aktif egzersizleri.
- 3. Gün: Omuz abdüksiyon ve fleksiyonu (hastanın toleransına göre).
- 4-7. Gün: Aktif EHA, makara ve duvara tırmanma egzersizleri, Codman (sarkaç) egzersizleri.
- Örnek Sarkaç Egzersizleri:
- Çember Çizme: Kol vücudun önünde saat yönünde ve tersine çevrilir.
- Kolu Yanda Sallama: Vücudun yanında kol öne-arkaya sallanır.
- Kolu Önde Sallama: Ele bir ağırlık alınır, kol vücudun önünde sağa-sola sallanır.
Komplikasyon Yönetimi ve Önleme
Lenfödem Riskinin Azaltılması
- Etkilenen kolda iğne batmasını önlemek için dikiş dikerken yüksük kullanmak.
- Koltuk altı tüylerini elektrikli traş makinesi ile temizlemek.
- Ani sıcaklık değişikliklerinden (çok sıcak su, sauna vb.) ve güneşten kaçınmak.
Meme Rekonstrüksiyonu Sonrası Bakım
- Fleb ve yara bakımı, kanama kontrolü.
- Normal aktiviteye yavaş dönmek, ağır kaldırmaktan kaçınmak.
- Yüzüstü (prone) pozisyonda yatmamak.
Temel Hemşirelik Tanıları
- Anksiyete: Tanı, cerrahi süreç ve belirsizliğe bağlı.
- Ağrı: Doku hasarı, sinir zedelenmesi ve insizyona bağlı.
- Beden İmgesinde Bozulma: Meme dokusunun kaybına bağlı.
- Doku Perfüzyonunda Bozulma Riski: Ödem, kanama ve aksiller lenf nodu diseksiyonuna bağlı.
- Fiziksel Harekette Kısıtlılık: Aksiller diseksiyon, doku travması ve ağrıya bağlı.
- Enfeksiyon Riski: İnsizyon ve dren varlığına bağlı.
- Potansiyel Komplikasyon (Lenfödem): Lenf drenajının bozulması ve bilgi eksikliğine bağlı.