PAKİSTAN
ORİJİNAL MAKALE
ÖZET
Amaç: Eller mikroorganizma bulaşında önemli rol oynar. Sağlık kuruluşlarında kötü el hijyeni uygulamaları nozokomiyal enfeksiyonlara yol açar. Aseptik uygulama modern cerrahinin temel taşıdır, bu nedenle ameliyathanede steril tekniklere sıkı uyum şarttır. Bu çalışmanın amacı hemşirelerin cerrahi el yıkama konusundaki yeterliliklerini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel gözlemsel tasarım kullanıldı. Çalışma Pakistan'ın Lahore kentindeki bir üçüncü basamak hastanenin ameliyathanelerinde yürütüldü. Bu merkezde toplam yedi ameliyathane ve 250 kayıtlı hemşire bulunmaktadır. Örneklem büyüklüğü Slovin formülüyle hesaplandı. Örneklem 154 kişiydi. Uygun örnekleme tekniği kullanıldı. Hemşirelerin el yıkama uygulamalarını gözlemlemek için benimsenen bir kontrol listesi kullanıldı. Veriler SPSS 25'te analiz edildi.
Bulgular: Hemşirelerin çoğunluğu (%72.7) 21-30 yaş grubundaydı. Katılımcıların sadece %38.3'ü maske ve boneyi doğru takmıştı. Katılımcıların %76'sının tırnakları kısaydı. Tüm katılımcılar (%100) oje, takma tırnak ve takılarını çıkarmıştı. Katılımcıların çoğu uygun miktarda Povidone iyot kullanmıştı.
Sonuç: Cerrahi el yıkama operatif prosedürün çok önemli bir bileşenidir. Bu çalışmanın sonuçları hemşirelerin ameliyathanedeki uygulamalarının yetersiz olduğunu (%77) gösterdi. Hemşirelerin uygulamalarını iyileştirmek için periyodik denetimler, yönetici gözetimi ve geri bildirim, çalıştaylar düzenlenmelidir.
Anahtar Kelimeler: Ameliyathane, Hemşireler, Steril Teknik.
Kısaltmalar: SSI: Cerrahi Alan Enfeksiyonu, CDC: Hastalık Kontrol Merkezi, ENT: Kulak Burun Boğaz.
GİRİŞ
Cerrahi alan enfeksiyonu (SSI) sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların en yaygın nedenidir ve herhangi bir cerrahinin yaygın bir komplikasyonudur. Gelişmekte olan ülkelerde SSI oranları %2.5 ile %41.9 arasında değişmektedir.
Eller mikroorganizma bulaşında önemli rol oynar. Hastanelerde kötü el hijyeni prosedürleri nozokomiyal enfeksiyonlara yol açar. Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) doğru el yıkamanın nozokomiyal enfeksiyonları %30 azalttığını tahmin etmektedir. Cerrahi el yıkama, ameliyat öncesinde antimikrobiyal sabun ve su ile el yıkamanın bir uzantısıdır. 1860'larda Joseph Lister'in cerrahi ekibi ilk kez ellerin ve kolların antiseptik solüsyonla (karbolik asit) temizlenmesini uygulamıştır.
Takılar ve tırnaklar bakteri yayılımına neden olabilir, bu nedenle cerrahi el yıkama öncesinde takıların çıkarılması ve tırnakların kısa tutulması gereklidir. Ameliyathane hemşiresi, SSI riskini en aza indirmek için maske, bone takmalı, cerrahi el yıkama ve steril önlük/eldiven giyme işlemlerini uygulamalıdır. Standart el antiseptiği, Povidone iyot veya klorheksidin içeren deterjan bazlı bir solüsyonla fırçalı veya fırçasız yıkamayı içerir.
Scrub süresi açısından, ilk scrubın daha uzun (en az 5 dakika/300sn) olması, sonraki scrubların ise en az 3 dakika (180sn) olması önerilir. Aseptik prosedür modern cerrahinin temel taşıdır, bu nedenle steril tekniklere sıkı uyum hem hasta güvenliği hem de ameliyathane personeli için şarttır. Bu araştırmanın amacı hemşirelerin ameliyat öncesi el yıkama uygulamalarını incelemektir.
GEREÇ VE YÖNTEM
Çalışma Tasarımı ve Örneklem
Kesitsel gözlemsel tasarım kullanıldı. Çalışma Aralık 2019-Mart 2020 tarihleri arasında Pakistan'ın Lahore kentindeki bir üçüncü basamak hastanenin ameliyathanelerinde yürütüldü. Bu merkezde toplam yedi ameliyathane ve 250 kayıtlı hemşire bulunmaktadır. Örneklem büyüklüğü Slovin formülü = N/(1+N(e)^2) ile hesaplandı. Örneklem 154 kişiydi. Uygun örnekleme tekniği kullanıldı.
Dahil Etme Kriterleri
Ameliyathane kayıtlı hemşireleri, yaş 21-60 arası, iş deneyimi 1 yıldan fazla, minimum eğitim genel hemşirelik diploması ve üzeri.
Hariç Tutma Kriterleri
Hastanenin diğer birimlerinde çalışan hemşireler, gözlem sırasında bulunmayanlar, cerrahlar, anestezi uzmanları ve teknisyenler.
Veri Toplama
Hemşirelerin el yıkama uygulamalarını gözlemlemek için benimsenen bir kontrol listesi kullanıldı. Araç iki bölümden oluşmaktadır: birinci bölüm demografik özellikleri, ikinci bölüm ise 'Evet' veya 'Hayır' sorularından oluşan gözlem kontrol listesini içermektedir. Kontrol listesi üç kısımdan oluşmaktadır: ilk kısım Scrub Ön Koşullarına ait 6 madde, ikinci kısım scrub sürecine ait 15 madde, üçüncü kısım ise scrub süresine ait 1 maddedir. Her madde Evet için '1', Hayır için '0' puan alır. Toplam puan 22 olup şu şekilde açıklanmıştır: yeterli (>%85) ve yetersiz (<%85).
Veri Analizi
Veriler SPSS 25'te analiz edildi. Veriler frekans ve yüzde şeklinde analiz edildi.
BULGULAR
Yaş Dağılımı
Tablo 1, hemşirelerin çoğunluğunun (%72.7) 21-30 yaş grubunda olduğunu göstermektedir. Gözlemlerin yaklaşık yarısı (%50) sabah vardiyasında tamamlanmıştır.
Tablo 1: Demografik Özelliklerin Dağılımı
| Demografik Özellikler | Frekans | Yüzde |
|---|---|---|
| Yaş | ||
| 21-30 Yaş | 112 | 72.7 |
| 31-40 Yaş | 38 | 24.7 |
| 41-50 Yaş | 4 | 2.6 |
| 51-60 Yaş | 0 | 0 |
| Eğitim Düzeyi | | |
| Genel Hemşirelik Diploması | 113 | 73.4 |
| BS Hemşirelik Post RN | 39 | 25.3 |
| BSN (Generic) | 2 | 1.3 |
| Hemşirelik Yüksek Lisansı | 0 | 0 |
| İş Deneyimi | | |
| 1-10 Yıl | 103 | 66.9 |
| 11-20 Yıl | 44 | 28.6 |
| 21-30 Yıl | 7 | 4.5 |
| >30 Yıl | 0 | 0 |
| Çalışma Vardiyası | | |
| Sabah | 77 | 50 |
| Akşam | 39 | 25.3 |
| Gece | 38 | 24.7 |
Tablo 2: Cerrahi El Yıkama Gözlem Kontrol Listesi
| Sıra | Maddeler | Evet | Hayır |
|---|---|---|---|
| Temel Gereklilik Maddeleri | |||
| 1. | Cerrahi kıyafet (bone, maske) | 59 (%38.3) | 95 (%61.7) |
| 2. | Kısa tırnaklar | 117 (%76) | 37 (%24) |
| 3. | Tüm takı ve ojeleri çıkarma | 154 (%100) | - |
| 4. | Scrub malzemelerinin mevcudiyeti | 74 (%48.1) | 80 (%51.9) |
| 5. | Elleri görünür şekilde kirlendiğinde yıkama | 135 (%87.7) | 19 (%12.3) |
| 6. | Scrub süresini sayma | 86 (%55.8) | 68 (%44.2) |
| Scrub Süreci Maddeleri | |||
| 7. | Doğru miktarda (5ml) scrub solüsyonu kullanma | 119 (%77.3) | 35 (%22.7) |
| 8. | Bir avucu diğer elin sırtına sürtme ve tersi | 119 (%77.3) | 35 (%22.7) |
| 9. | Parmakları birleştirerek el eli ovma | 122 (%79.2) | 32 (%20.8) |
| 10. | İleri geri dairesel hareketle ovma | 123 (%79.9) | 31 (%20.1) |
| 11. | Her iki başparmağı dairesel hareketle ovma | 118 (%76.6) | 36 (%23.4) |
| 12. | Parmak uçlarını avuç içiyle silme | 114 (%74) | 40 (%26) |
| 13. | Sürekli dairesel hareketle temizleme | 90 (%58.4) | 64 (%41.6) |
| 14. | Elleri ve kolları tek yönde yıkama | 134 (%87) | 20 (%13) |
| 15. | Kolları suyun içinde ileri geri hareket ettirmeme | 124 (%80.5) | 30 (%19.5) |
| 16. | Kıyafete su sıçratmaktan kaçınma | 115 (%74.7) | 39 (%25.3) |
| 17. | Elleri her zaman dirseklerin üstünde tutma | 129 (%83.8) | 25 (%16.2) |
| 18. | Steril havluyu alıp steril alandan uzaklaşma | 128 (%83.1) | 26 (%16.9) |
| 19. | Bir eli havlunun bir tarafıyla kurulama | 136 (%88.3) | 18 (%11.7) |
| 20. | Diğer eli havlunun diğer tarafıyla kurulama | 140 (%90.9) | 14 (%9.1) |
| 21. | Kurulanan bölgeyi tekrarlamama | 154 (%100) | - |
| Scrub Süresi Maddesi | |||
| 22. | İlk scrub 5 dakika, sonraki scrublar 3 dakika | 107 (%69.5) | 47 (%30.5) |
TARTIŞMA
Cerrahi el yıkama operatif prosedürün çok önemli bir bileşenidir. Uygun olmayan el yıkama enfeksiyona yol açabilir, bu nedenle cerrahi el yıkama cerrahi alan kontaminasyonunu önlemek için çok önemlidir. Bu araştırma hemşirelerin ameliyathanedeki uygulamalarının yetersiz olduğunu (%77) göstermektedir. Cerrahi el yıkama uygulamalarına uyumu artırmak için yapılan bir çalışma, müdahale öncesi düşük uyum seviyesi gösterdiğini ve müdahale sonrası bu seviyenin arttığını göstermiştir. Gözlemlenen scrub yönteminde birçok hata bulunmuştur.
Bu çalışmada bazı hemşireler boneyi ve maskeyi doğru şekilde takmıştır. Ameliyathane hemşireleri derneği (AORN), başlık ve maskenin ameliyathane kıyafetinin temel parçası olduğunu ve ameliyathane alanında her zaman takılması gerektiğini önermektedir. Başın bakteri kontaminasyonunu önlemek için önce kapatılması önerilir. Maske ağız ve burnu tamamen kapatacak şekilde takılmalıdır. Loison ve ark. (2017) cerrahi kıyafet denetimi için çok merkezli bir çalışma yürütmüştür. Araştırma, ameliyathane personeli arasında yanlış takı kullanımı ve başlık takmama nedeniyle uyumsuzluk olduğunu bulmuştur.
Katılımcıların çoğunun tırnakları kısaydı ve tüm katılımcılar scrub öncesinde takı ve ojelerini çıkarmıştı. Bir çalışma, bazı katılımcıların standart steril el yıkama tekniklerine tam olarak uyduğunu bulmuştur. Gözlemler sırasında bazı katılımcıların oje çıkarmadığı ve uzun tırnakları olduğu görülmüştür.
Bu çalışmada katılımcıların çoğu günün ilk scrubını 5 dakika içinde, diğer scrubları ise 3 dakika içinde tamamlamıştır. DSÖ, el yıkama sürelerinin ilk scrub için en az 300 saniye, sonraki scrublar için en az 180 saniye olmasını önermektedir. Scrub süresine (120s, 240s, 360s) göre manuel bakteri koloni sayımını hesaplayan bir araştırma, scrub süresi uzadıkça bakteri sayısının azaldığını bulmuştur. Bir çalışma, cerrahi el yıkama süresinin 2 dakika 30 saniye olduğunu ve cerrahi ekibin karmaşık prosedürlerde daha uzun süre scrub yaptığını göstermiştir. Aşırı scrub yapma ve yetersiz scrub yapma cilt hasarı riskini artırabilir, bu nedenle scrub kurallarına uymak önemlidir. Scrubtan kaynaklanan cilt hasarı da doğru scrub yapmalarını engelleyebilir. Aşırı scrub yapma aynı zamanda önemli su israfına da neden olur.
Önceki araştırmalar, bir kuralın daha iyi anlaşılmasının ona daha yüksek uyum sağlanmasına yol açacağını göstermiştir. Hastane politikaları hakkında bilgi eksikliği, personelin scrub uygulamalarında tutarsızlıklara neden olmaktadır. Ameliyathane personeline yazılı politika sağlanması önerilmiştir. Bu, scrub standardını artırabilir ve ameliyat sonrası enfeksiyonları önleyebilir.
SONUÇ
Bu çalışma hemşirelerin cerrahi el yıkama uygulamalarını tespit etmiştir. Sonuçlar hemşirelerin uygulamalarının yetersiz olduğunu göstermiştir. Hastanelerde her yerde yazılı protokoller olmalı ve hastane yönetimi bunu zorunlu kılmalıdır. Antiseptik solüsyon ve fırçalar gibi scrub malzemeleri her zaman mevcut olmalıdır. Hemşirelerin uygulamalarını iyileştirmek için periyodik denetimler, yönetici gözetimi ve geri bildirim, çalıştaylar düzenlenmelidir.
ETİK DEĞERLENDİRME
Lahore Hemşirelik Okulu Müdüründen ve çalışma ortamının Hemşirelik Müdüründen onay mektubu alınmıştır. Veriler sadece araştırma amacıyla toplanmıştır. Bu çalışma herhangi bir katılımcı için zararlı değildir. Katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmaktadır. Veriler gizli tutulmuştur.
TEŞEKKÜR
Yazarlar ve katılımcılar büyük katkılarından dolayı takdir edilmiştir.
KAYNAKLAR
(Makalede belirtilen referanslar buraya eklenmiştir.)
EK BİLGİLER
Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.
Etik Kurul Onayı: Çalışma etik kurul gerekliliklerine uygundur.
İnsan Denekleri: Bu çalışmadaki tüm hasta/katılımcılar onam vermiştir.
YAZARLIK VE KATKI BEYANI
Uzma Khursheed: Ana araştırmacı/veri toplama ve makale yazımı
Muhammad Hussain: Veri analizi
Muhammad Afzal: Literatür taraması
Syed Amir Gilani: Veri analizi ve kalite güvencesi