Online Notepad

1. Yoğun Bakım: Tanım, Amaç ve Tarihçe

Yoğun Bakımın Tanımı ve Amacı

Yoğun bakım, kısmen veya tamamen fonksiyonlarını yitirmiş organ veya organ sistemlerinin fonksiyonlarının monitörize edildiği, desteklendiği, yerlerinin geçici olarak doldurulduğu ve hastalığı oluşturan temel nedenlerin tedavi edilebilmesi için kullanılan yöntemlerin tamamıdır.

• Yoğun Bakım Hastasının Özellikleri:
  • Hastanenin en ağır seyirli hastalarıdır.
  • Yaşamlarının en başında ya da sonunda olabilirler.
  • İnvazif yaşam desteğine en çok ihtiyaç duyan gruptur.
  • Normal hastane bakım ve tedavisinin yetersiz kaldığı, ağır hastalık, zehirlenme, travma veya ameliyat sonrası öngörülemeyen komplikasyonlarla yaşam sınırına gelmiş hastalardır.
• Yoğun Bakımın Temel Prensibi:
  • Hastalığı oluşturan temel nedenler ikinci plana atılır.
  • Öncelik, vital fonksiyonların (solunum, dolaşım, vücut ısısı, metabolizma vb.) korunması, yeniden sağlanması ve desteklenmesidir.
  • Bu sayede, hastalığın asıl nedeninin tedavisi için zaman kazanılmış olur.

Yoğun Bakımın Tarihçesi

• Florence Nightingale (1852): Kırım Savaşı sırasında hastaları bir araya toplamanın hemşirelik hizmetlerini daha verimli kılacağı düşüncesiyle modern yoğun bakımın temelini atmıştır.
• Ayılma Odaları: Ameliyattan çıkan hastaların yakın gözetim için ameliyathaneye yakın tutulduğu bu odalar, Hilberman tarafından yoğun bakım servislerinin "atası" olarak tanımlanmıştır.
• Polio Endemisi (1952, Kopenhag): Solunum fonksiyonunu yitiren hastalara elle suni solunum uygulanarak mortalitenin ciddi oranda azaldığı görülmüştür.
• Anesteziyolog Ibsen: Ameliyat hastalarına uygulanan pozitif basınçlı ventilasyonun solunum paralizisi olan hastalara da uygulanabileceğini fark etmiş ve yapay akciğerin geliştirilmesine öncülük etmiştir.
• İlk Defibrilatör (1956): Paul Zoll tarafından geliştirilmiştir.
• İlk Multidisipliner Yoğun Bakım Merkezi (1958): Baltimore City hastanelerinde kurulmuştur.
• Türkiye'de Yoğun Bakım: Avrupa ile aynı dönemde başlamıştır. Öncüleri Prof. Dr. Cemalettin Öner ve Prof. Dr. Sadi Sun'dur.
• Türk Yoğun Tedavi ve Bakım Derneği: 7 Kasım 1978'de Prof. Dr. Cemalettin Öner başkanlığında kurulmuştur.
• COVID-19 Pandemisi (2019-günümüz): Yoğun bakım ünitelerinin ve yatak kapasitelerinin önemini küresel bir gündem maddesi haline getirmiştir.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Yoğun Bakım Ekibi ve İşbirliği

Yoğun bakım, geleneksel tıbbi uzmanlık sınırlarını kaldırarak hastanın acil sorunlarının çözümüne odaklanan bir ekip çalışmasını gerektirir.

Yoğun Bakım Ekibi Üyeleri

• Yoğun bakım sorumlu hekimi
• Yoğun bakım uzman hekimleri
• Yoğun bakım sorumlu hemşiresi
• Yoğun bakım uzman hemşireleri
• Fizyoterapist
• Diyetisyen
• Teknisyen
• Tıbbi sekreter
• Laborant / Biyologlar
• Hizmetli ve temizlik personeli

Ekip Çalışmasının Önemi

• Ekip üyeleri arasında bilime, beceriye, işbirliğine ve saygıya dayalı bir ilişki esastır.
• Doktor ve yoğun bakım hemşireleri arasındaki iyi iletişim, ekip çalışmasının en önemli parçasıdır.
• Her üye kendi sorumluluklarını ve sınırlarını bilmelidir.

Kilit Roller

• Yoğun Bakım Sorumlu Hekimi: Konusunda deneyimli, zamanının yarısından fazlasını yoğun bakımda geçiren ve 24 saat ulaşılabilir olan uzmandır. Hastanın medikal denetimi dışında ünitenin çalışma düzeninden, personel performansından ve altyapı kontrolünden sorumludur.
• Yoğun Bakım Sorumlu Hemşiresi: Riskleri bilen, iletişimi güçlü, bilimsel gelişmeleri takip eden uzman hemşiredir. Bakım politikalarının ve yöntemlerinin oluşturulması, uygulanması ve denetlenmesinde rol alır. Bu politikalar en azından şunları kapsamalıdır:
  • Hasta kabulü ve taburculuğu
  • Hekime bildirim süreçleri
  • İlaç, malzeme ve özel araçların yönetimi
  • Enfeksiyon kontrolü
  • Acil durum ve felaket planları
  • Ziyaretçi düzenlemeleri

--------------------------------------------------------------------------------

3. Yoğun Bakım Hemşiresi

Tanım, Amaç ve Roller

• Tanım: Karmaşık ve yaşamı tehdit edici problemleri olan hastaların tanılamasını yapan, hastaları sürekli izleyen, kaliteli ve ileri yoğun bakım ve tedavi girişimlerini uygulayan, hasta ve yakınları ile terapötik ilişki kuran, koruyucu, iyileştirici ve rehabilite edici girişimlerden sorumlu hemşiredir.
• Avrupa Kritik Bakım Hemşireleri Derneği Federasyonu'na Göre Amaç: Bireylerin fiziksel, psikolojik, sosyolojik ve ruhsal yapabilirliklerini güçlendirmek.
• Temel Roller: Hasta bakımı, eğitim, yönetim ve araştırma.
• Diğer Roller: Danışmanlık, ekonomistlik ve hasta hakları savunuculuğu.

Gerekli Nitelikler ve Beceriler

• Temel Nitelikler:
  • Eğitim: Hemşirelik lisans mezunu olmak.
  • Deneyim: Benzer bir bölümde en az bir yıl çalışmış olmak.
  • Sertifika: Mezuniyet sonrası yoğun bakım hemşireliği sertifikasına sahip olmak.
• Fiziksel ve Mental Nitelikler: Ekip çalışmasına yatkın, gelişime açık, kriz yönetimi yapabilen, kritik ve analitik düşünebilen, hızlı karar verebilen, terapötik iletişim kurabilen, stresli ortamlarda çalışabilen ve dikkatli olmalıdır.

Stres Faktörleri ve İş Riskleri

• Stresörler: Karmaşık teknoloji, acil karar verme sorumluluğu, aşırı uyarıcı çevre, hasta kayıpları ve hemşire başına düşen hasta sayısının fazlalığı. Bu faktörler tükenmişliğe yol açabilir.
• İş Riskleri: Elektrik kaçağı, radyasyon, gürültü, kesici-delici alet yaralanmaları, kan ve vücut sıvıları ile bulaş, bulaşıcı hastalıklar, uzun ve düzensiz çalışma saatleri, ağır kaldırma.

Görev, Yetki ve Sorumluluklar (Hemşirelik Yönetmeliği'ne Göre)

19 Nisan 2011 tarihli yönetmelik değişikliği ile yoğun bakım hemşirelerinin görevleri iki ana başlıkta toplanmıştır:

1. Hemşirelik Bakımı:

• Yoğun bakım enfeksiyonlarını önleme.
• Skorlama sistemlerini (skalaları) uygulama ve değerlendirme.
• Hastaları non-invazif yöntemlerle monitörize etme, kardiyak ritmi izleme.
• Sıvı-elektrolit ve asit-baz dengesini izleme ve bakım planlama.
• Ventilatördeki hastaya bakım, aspirasyon, oksijen tedavisi gibi solunum girişimlerini uygulama.
• Basınç yaralarını önleme ve bakımını yapma.
• Kontraktür ve emboli oluşumunu önleyici girişimleri planlama ve uygulama.
• Nörolojik hastaların izlemini ve uygun pozisyonlamasını yapma.
• IV sıvı ve kan/kan ürünleri transfüzyonunu başlatma, takip etme ve kaydetme.
• Pacemakerli ve intraaortik balon pompalı hastanın bakımını yapma.
• Hastanın enteral/parenteral beslenme gereksinimini belirleme ve uygulama.

2. Tıbbi Tanı ve Tedavi Planının Uygulanmasına Katılma:

• Hastanın genel durumundaki değişiklikleri değerlendirme, kaydetme ve hekime bildirme.
• Hasta vizitlerine katılma.
• İnvazif girişimler sırasında hekime yardımcı olma, hastayı hazırlama ve işlem sonrası izleme.
• Laboratuvar için örnek toplama ve sonuçları takip etme.
• Hekim istemine göre ilaçları uygulama, etki/yan etkilerini gözlemleme.
• Acil ilaçları, malzeme ve cihazları hazır bulundurma.
• Kardiyak ritmi yorumlama, öldürücü ritimleri tanıma ve acil girişimleri bilme.
• Arrest durumunda "mavi kod" çağrısı yapma ve temel/ileri yaşam desteği uygulamalarına katılma.
• Eğer ileri yaşam desteği sertifikası varsa ve hekim yoksa, temel ve ileri yaşam desteği uygulamalarını (defibrilasyon, kardiyoversiyon dahil) başlatma ve rapor etme.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Yoğun Bakım Hemşireliği Eğitimi ve Sertifikasyonu

Yoğun bakımda çalışacak hemşirelerin temel lisans eğitiminden sonra özel eğitim programlarına katılması gereklidir.

Türkiye'deki Sertifika Programı

• Başlangıç: İlk olarak 2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve üniversite işbirliği ile başlatılmıştır.
• Yönerge: "Yoğun Bakım Hemşireliği Eğitim Programı Uygulama Yönergesi" (03.04.2008) kapsamında yürütülür.
• Süre: Toplam iki aydır (4 hafta teorik, 4 hafta pratik).
• Eğitim Merkezleri: Bakanlıkça yetkilendirilmiş, III. düzey yoğun bakım ünitesi bulunan üniversite veya eğitim ve araştırma hastaneleri. Bu merkezlerde invazif monitorizasyon, mekanik ventilasyon, diyaliz gibi ileri uygulamaların yapılıyor olması gerekir.
• Eğitimciler: Uzman hekimler ve en az üç yıl yoğun bakımda çalışmış, lisans mezunu hemşireler.
• Başvuru ve Kontenjan: Başvurular İl Sağlık Müdürlükleri aracılığıyla yapılır. Kontenjan dağılımı: %60 Bakanlık hastaneleri, %30 üniversite hastaneleri, %10 özel hastaneler.
• Devam ve Değerlendirme: %10'dan fazla mazeretsiz devamsızlık yapan sertifika alamaz. Başarılı sayılmak için teorik (%50) ve pratik (%50) sınavların ağırlıklı ortalamasının en az 70 olması gerekir.

Eğitim Programı İçeriği

A) Teorik Eğitim Konuları:

• İletişim, psikolojik yaklaşım, etik ve hasta hakları
• Yoğun bakım ünitelerinin sınıflandırılması ve fiziksel özellikleri
• Yoğun bakım enfeksiyonları ve önlemler
• Skorlama sistemleri
• Beyin ölümü ve organ transplantasyonu
• Monitörizasyon yöntemleri
• Solunum yetmezlikleri, basınç yaraları, beslenme (enteral/parenteral)
• Kan ürünleri, SIRS, sepsis, MODS, akut böbrek yetmezliği, DIC
• Sıvı-elektrolit dengesi ve tromboemboli profilaksisi

B) Pratik Eğitim Konuları ve Maket Üzeri Eğitim:

• Veri kaydı, cihaz dezenfeksiyonu
• EKG çekimi, ritim analizi, kateter bakımı
• Arteriyel kan gazı alımı ve analizi
• Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR), defibrilasyon, kardiyoversiyon
• Oksijen tedavisi, mekanik ventilasyon
• Beslenme pompaları, trakeal aspirasyon, hasta pozisyonları
• Sedasyon, analjezi ve vazoaktif ilaç uygulamaları
• Maket üzerinde: Hava yolu açma manevraları (airway, laringeal maske, entübasyon), suni solunum ve kalp masajı.

--------------------------------------------------------------------------------

5. Mesleki Örgütlenmeler

• Türk Yoğun Bakım Hemşireleri Derneği (YBHD): 1992 yılında İstanbul'da kurulmuştur. Amacı, yoğun bakım hemşireliği hizmetlerinin uluslararası standartlara ulaşmasını sağlamaktır.
• Avrupa Kritik Bakım Hemşireleri Dernekleri Federasyonu (EfCCNa): Avrupa'daki ulusal dernekleri bir araya getirerek mesleki standartları ve eşgüdümü sağlamayı hedefler.
• Dünya Kritik Bakım Hemşireleri Federasyonu (WFCCN): 30 Ekim 2001'de Sidney'de kurulmuştur. Ulusal derneklerin üye olabildiği, küresel düzeyde yoğun bakım hemşireliğini temsil eden bir çatı kuruluştur.