Online Notepad

Ameliyat Sonrası (Postoperatif) Dönem

Hastanın ameliyathaneden ayrılması ile başlar ve hastaneden taburcu oluncaya kadar geçen süreyi kapsar.

Temel Amaçlar:

• Homeostazın (iç denge) yeniden sağlanması
• Ağrının yönetimi
• Komplikasyonların önlenmesi
• Hastanın normal yaşama geri dönüşünün desteklenmesi

Derlenme Ünitesinde Bakım

Hastaların ameliyat sonrası fizyolojik dengelerini yeniden kazanmalarına kadar geçen süreyi içerir. Anestezi veya cerrahiye bağlı komplikasyonların önlenmesi ve bakımı hedeflenir.

İzlenen Parametreler:

• Yaşam Bulguları: Solunum hızı, kan basıncı, nabız (apikal-periferal), vücut sıcaklığı, EKG, oksijen saturasyonu.
• Nörolojik Durum: Bilinç düzeyi.
• Sıvı Dengesi: Aldığı ve çıkardığı sıvıların izlemi, IV sıvı tedavisi.
• Cilt ve Dolaşım: Cildin rengi, durumu, periferik nabızlar.
• Cerrahi Alan: Pansuman durumu, dikişler, drenajın tipi ve miktarı.
• Konfor: Ağrı kontrolü, bulantı ve kusma, fiziksel ve duygusal rahatlık.

Değerlendirme Sıklığı:

• Durum stabil olana kadar: 15 dakikada bir.
• Stabil olduktan sonraki ilk 4 saat: Saatte bir.
• Daha sonra: 4 saatte bir.
• Hastanın durumuna göre daha sık değerlendirme yapılabilir.

Ameliyat Sonrası Bakımın Temel Hedefleri

1. Solunum fonksiyonlarının sürdürülmesi
2. Kardiyovasküler fonksiyonların sürdürülmesi
3. Nörolojik fonksiyonların sürdürülmesi
4. Normoterminin (normal vücut ısısı) sürdürülmesi
5. Ağrı kontrolü
6. Üriner sistem fonksiyonlarının sürdürülmesi
7. Sıvı-elektrolit dengesinin sürdürülmesi
8. Gastrointestinal (GİS) sistem fonksiyonlarının sürdürülmesi
9. Yara iyileşmesinin sağlanması
10. Hareketin sağlanması
11. Komplikasyonların yönetimi
12. Taburculuk planlaması

1. Solunum Fonksiyonlarının Sürdürülmesi

Değerlendirme: Hava yolu açıklığı, solunum hızı/derinliği, solunum sesleri, balgam, arteriyel kan gazı. Hemşirelik Girişimleri:

• Hekim istemine göre O2 tedavisi (nazal kanül ile 2-6 L/dk, maske ile 5-10 L/dk).
• Derin solunum ve öksürük egzersizleri ile spirometre kullanımını teşvik etmek.
• Hava yolu açıklığını sağlamak için baş-çene pozisyonları vermek (jaw-thrust, baş geri-çene yukarı).
• Sekresyonların atılımını kolaylaştırmak için hastayı iki saatte bir döndürmek ve erken ayağa kaldırmak.
• Aspirasyon riskini önlemek için hastanın başını yana çevirmek veya yatak başını 30-45° yükseltmek.

2. Kardiyovasküler Fonksiyonların Sürdürülmesi

Değerlendirme: Kalp hızı, kan basıncı, EKG, cilt sıcaklığı/rengi, periferik nabız, kapiller dolum, Santral Venöz Basınç (CVP). Santral Venöz Basınç (CVP):

• Düşüklüğü (<5 cmH₂O): Volüm eksikliğini (hipovolemi, hemoraji) gösterir. Hızlı IV infüzyon gerekir.
• Yüksekliği (>10 cmH₂O): Sıvı fazlalığını (hipervolemi, kalp yetmezliği) gösterir. İnfüzyon durdurulur, diüretik verilebilir. Hemşirelik Girişimleri:
• Kanama kontrolü için pansuman ve drenleri takip etmek.
• Sıvı kaybını yerine koymak için IV sıvılar uygulamak.
• Derin Ven Trombozu'nu (DVT) önlemek için saat başı ayak-bacak egzersizleri, kompresyon çorabı ve erken mobilizasyon sağlamak.
• Diz altına yastık koymaktan kaçınmak.

3. Nörolojik Fonksiyonların Sürdürülmesi

Değerlendirme: Bilinç düzeyi (AVPU, Glasgow Koma Skalası), pupil büyüklüğü ve ışık reaksiyonu, motor ve duyusal fonksiyonlar. AVPU Skalası:

• A (Alert): Uyanık
• V (Verbal): Sözel uyarana yanıt
• P (Pain): Ağrılı uyarana yanıt
• U (Unresponsive): Yanıtsız Hemşirelik Girişimleri:
• Hasta güvenliğini sağlamak (yatak kenarlıklarını kaldırmak).
• Gerektiğinde hastayı sakinleştirmek.

4. Vücut Isısının Sürdürülmesi (Normotermi)

• Hipotermi: Vücut sıcaklığı ölçülür. Titreme varsa aktif ısıtma yöntemleri (ısıtma battaniyeleri) kullanılır. Isı normale dönene kadar 15 dakikada bir ölçüm yapılır.
• Hipertermi: Ateş takibi yapılır, soğuk uygulama ve antipiretik ilaçlar verilir.

5. Ağrı Kontrolü

Değerlendirme: Ağrının yeri, şiddeti, tarzı ve sözel olmayan belirtileri. Hemşirelik Girişimleri:

• Ağrıyı objektif ölçüm yöntemleri ile takip etmek.
• İlk gün narkotik analjezikler (morfin, dolantin), sonraki günlerde diğer analjezikleri uygulamak.
• Narkotiklerin solunumu deprese etme riskine karşı hastayı yakından izlemek.
• Hastanın dikkatini başka yöne çekmek ve pozisyon değiştirerek konforunu sağlamak.

6. Üriner Sistem Fonksiyonlarının Sürdürülmesi

• Kateteri olmayan hastanın son idrardan sonra 8 saat içinde (jinekolojik ameliyatlarda 4-6 saat) idrar yapması beklenir.
• Saatlik idrar çıkışı 30 ml'den az ise hekime bildirilir. Hemşirelik Girişimleri:
• İdrar retansiyonu (mesanenin boşaltılamaması) belirtilerini izlemek.
• İdrar yapmayı kolaylaştırıcı teknikler uygulamak: komod kullanımı, ayakta idrar yapma (erkekler), perineye ılık su, akan su sesi dinletme.
• Gerekirse üriner kateterizasyon uygulamak.

7. Sıvı-Elektrolit Dengesinin Sürdürülmesi

• Aldığı/çıkardığı sıvı takibi yapılır.
• Yaşam bulguları ve CVP değeri izlenir.
• Bağırsak hareketleri başlayınca hekim istemine göre oral sıvı alımına başlanır.

8. Gastrointestinal (GİS) Fonksiyonlarının Sürdürülmesi

Değerlendirme: Gaz çıkışı, açlık hissi, bulantı/kusma, paralitik ileus belirtileri (abdominal distansiyon, gaz çıkışının olmaması). Hemşirelik Girişimleri:

• Oral beslenmeye başlayana kadar IV sıvı veya enteral/parenteral beslenme sağlanır.
• Bağırsak sesleri dönünce beslenmeye su -> berrak sıvılar -> yumuşak gıdalar -> katı gıdalar sırasıyla başlanır.
• Bulantı ve kusma için antiemetikler verilir.
• Konstipasyonu önlemek için bol sıvı, erken mobilizasyon ve lifli gıdalar teşvik edilir.

9. Yara İyileşmesinin Sağlanması ve Drenler

Pansuman:

• Yarayı korur, drenajı absorbe eder, kanama ve şişliği önler.
• İlk pansuman genellikle 24 saat sonra değiştirilir.

Drenler: Vücut boşluklarından sıvı ve havayı dışarı atmak için kullanılır.

Dren Bakımı:

• Giriş yeri kuru ve temiz tutulur.
• Steril teknikle pansuman yapılır.
• Enfeksiyon belirtileri (ağrı, ateş, kızarıklık) gözlenir.
• Drenajın miktarı ve özelliği kaydedilir.

Göğüs Tüpü:

• Amaçları: Plevral alandaki hava/sıvıyı boşaltmak, akciğerin yeniden genişlemesini sağlamak, normal negatif basıncı geri kazandırmak.
• Bakımı:
  • Drenaj sistemi daima hastanın göğüs hizasından aşağıda tutulur.
  • Bağlantıların sıkı olduğu kontrol edilir.
  • Drenaj miktarı ve rengi takip edilir (ilk 3 saatte 100-300 ml, 24 saatte 500-1000 ml normaldir).
  • Sistemde dalgalanma (osilasyon) olmalıdır. Dalgalanma yoksa tüp tıkalı veya akciğer genişlemiş olabilir.
  • Sürekli kabarcık çıkışı hava kaçağını gösterebilir.
  • Tüp, yerinden çıkma durumu dışında klemplenmez.

10. Hareketin Sağlanması

• Komplikasyonları önlemek ve iyileşmeyi hızlandırmak için hasta mümkün olan en kısa sürede ayağa kaldırılır (erken mobilizasyon).
• Kademeli Ayağa Kaldırma: Önce yatakta oturtulur, sonra ayakları sarkıtılır, tolere ederse yavaşça ayağa kaldırılır.
• Hastanın pozisyonu 2 saatte bir değiştirilir.

11. Ameliyat Sonrası Komplikasyonlar

Erken Dönem Komplikasyonları

• Solunum:
  • Atelektazi: Akciğer dokusunda sönme/kollaps. Derin solunum ve öksürük egzersizleri ile önlenir.
  • Aspirasyon Pnömonisi: Mide içeriğinin akciğerlere kaçması. Ameliyat öncesi açlık ile önlenir.
• Kardiyovasküler:
  • Hipotansiyon: En sık nedeni kanamadır.
  • Şok: Hipovolemik, septik, kardiyojenik vb. olabilir. Nedenine yönelik tedavi uygulanır.
• Nörolojik: Bilinç değişikliği, konvülsiyon.
• Ürolojik:
  • İdrar Retansiyonu: Mesanenin dolmasına rağmen boşalamaması.
  • Oligüri: Saatlik idrarın 25 ml'nin altına düşmesi.
• Vücut Isısı:
  • Hipotermi: Vücut ısısının düşmesi. Hasta ısıtılır.
  • Hipertermi: Ateş. İlk 1-3 gün atelektazi, 3. günden sonra yara/üriner enfeksiyonu düşündürür.
  • Malign Hipertermi: Anesteziye bağlı hayatı tehdit eden ateş yükselmesi.
• Diğer: Kanama, hematom, bulantı-kusma, hıçkırık.

Geç Dönem Komplikasyonları

• Pnömoni: Akciğer enfeksiyonu.
• Derin Ven Trombozu (DVT): Genellikle bacak venlerinde pıhtı oluşması. Erken mobilizasyon ve kompresyon çorapları ile önlenir.
• Pulmoner Emboli: DVT'den kopan pıhtının akciğer damarlarını tıkaması.
• Yara Enfeksiyonu: Yara yerinde ağrı, kızarıklık, ödem, ısı artışı ve ateş ile kendini gösterir.
• Yara Ayrılması:
  • Dehiscence: Yara katlarının ayrılması.
  • Eviserasyon: Organların yara yerinden dışarı çıkması. Acil cerrahi müdahale gerektirir.
• Peritonit: Karın içi zarının iltihabı.
• Konstipasyon / Dışkı Pekişmesi: Hareketsizlik ve beslenme değişikliklerine bağlı gelişir.
• Psikiyatrik Komplikasyonlar: Konfüzyon, depresyon, deliryum.

12. Taburculuk Planlaması

Hastayı ve aileyi evdeki bakıma hazırlama sürecidir. Eğitim Konuları:

• İlaçların kullanımı ve yan etkileri
• Beslenme düzeni
• Yara bakımı
• Ağrı kontrolü
• Olası komplikasyon belirtileri ve ne zaman hekime başvurulacağı
• Aktivite kısıtlamaları
• Kontrol randevusu zamanı