üs özet
Ürogenital Sistem Cerrahi ve Hemşirelik Bakımı
Üriner Sistem Organları ve Değerlendirmesi
Üriner Sistem Organları
- Böbrekler
- Üreterler
- Mesane
- Kadın üretrası
- Erkeklerde Ek Olarak:
- Prostat
- Seminal veziküller
- Spermatik kordon
- Epididim
- Testis
- Penis ve üretra
Üriner Sistem Değerlendirmesi
- Sağlık Öyküsü:
- Ağrı
- İdrar şikayetleri (ağrı, kan, gece idrara çıkma)
- Ateş
- Geçirilen hastalıklar
- Soygeçmiş ve özgeçmiş
- Doğum ve cinsel hikaye
- Alışkanlıklar (sigara, alkol)
- İlaç tedavileri
- Fiziksel Değerlendirme:
- Yaşam Bulguları: Kan basıncı, nabız, solunum, ateş
- Genel Durum: Kilo değişikliği, ödem, bilinç durumu
- Böbrekler: Direkt palpasyon
- Mesane: Perküsyon
- Sistemik Bulgular:
- Deri/Mukoza: Renk, ödem
- Baş/Boyun: Renk değişimi, ödem, boyun venlerinde dolgunluk
- Solunum: Amonyak kokusu, solunum tipi
- Kardiyovasküler: Hipertansiyon, dolaşım yüklenmesi
- Sinir Sistemi: Üremik ensefalopati, beyin ödemi
Tanı İşlemleri ve Testler
İdrar İncelemeleri
| Özellik | Normal Değer |
| Renk | Açık sarı, berrak |
| Miktar | 1000-1500 ml/24 saat |
| Dansite | 1015-1025 |
| pH | 5.8-6.4 |
| Koku | Hafif amonyak |
| Glikoz | Negatif |
| Eritrosit | 3-4 adet |
| Lökosit | 1-2 (erkek), 3-4 (kadın) |
| Silendir | Negatif |
| Epitel | 1-2 adet |
Kan Testleri
| Test | Tanım | Normal Değer |
| Kreatinin | Kas enerji metabolizması ürünü. | 0.6-1.2 mg/dl |
| BUN | Protein metabolizması ürünü. | 7-18 mg/dl (60 yaş üstü 8-20 mg/dl) |
| BUN-Kreatinin | Hidrasyon durumunu değerlendirir. | 20/1 |
Ürogenital Hastalık Belirti ve Bulguları
Ağrı
- Lokal Ağrı: Kronik hastalık belirtisidir. Hasta organda veya yakınında duyulur (Örn: Testis hastalığında testiste ağrı).
- Yansıyan Ağrı: Akut hastalık belirtisidir. Hastalıklı organdan uzakta duyulur (Örn: Üreter taşı ağrısının testiste hissedilmesi).
- Kolik Ağrı: Tüp şeklindeki organların kasılmasıyla oluşan spazm ağrısıdır.
- Tipik Böbrek Ağrısı: Kosta vertebral açıda künt ağrı.
- Üreter Ağrısı: Şiddetli kolik ağrı.
- Mesane Ağrısı: Enfeksiyonda idrar yaparken üretrada duyulur.
- Testis Ağrısı: Kuvvetli ve lokaldir.
- Reno-intestinal Refleksler: Böbrekler ve GİS yapılarının anatomik yakınlığı nedeniyle üriner sistem belirtileri ile bulantı, kusma, ishal gibi GİS bulguları birlikte görülebilir.
İdrarın Fiziksel, Kimyasal ve Yapım Bozuklukları
| Terim | Tanım |
| Hematüri | İdrarda anormal sayıda eritrosit bulunması. |
| Pyüri | İdrarda beşten fazla lökosit bulunması (İdrar bulanık ve kötü kokulu olabilir). |
| Bakteriüri | İdrarda bakteri bulunması (1 ml'de >100.000 bakteri enfeksiyonu düşündürür). |
| Kristalüri | İdrarda kristal görülmesi (Genellikle taş hastalığı belirtisidir). |
| Silendirüri | İdrarda silendir (protein ve hücre çökeltileri) görülmesi (Büyük bir böbrek hastalığını düşündürür). |
| Proteinüri | İdrarda protein görülmesi (24 saatte >150 mg anormaldir, kalıcı olması böbrek hastalığı göstergesidir). |
| Hemoglobinüri | İdrarda hemoglobin görülmesi (Kan hücrelerinin aşırı yıkımında oluşur). |
| Anüri | 24 saatte <100 ml veya hiç idrar olmaması. |
| Oligüri | 24 saatte <600 ml idrar olması. |
| Poliüri | 24 saatte >2000 ml idrar olması. |
| Pollaküri | Sık aralarla idrar yapma. |
| Noktüri | Gece sık idrara çıkma (BPH'nin en sık bulgusu). |
| Disüri | Ağrılı idrar yapma. |
| Strangüri | Ağrılı, zor ve az miktarda idrar yapma (Sistitte görülür). |
| Tenezm | Üretrada yabancı maddeye karşı ani idrar yapma hissi ve dizüri. |
| Urgency | Ani idrar yapma hissi ve hemen yapma isteği. |
| İdrar Retansiyonu | Yapılan idrarın atılamaması. |
| İnkontinans | İstem dışı idrar kaçırma. |
Tanı Yöntemleri ve Aletler
Radyolojik Yöntemler
- DÜSG (Direkt Üriner Sistem Grafisi): Boyut, şekil ve pozisyon hakkında bilgi verir.
- Ürografi (İVP): Fonksiyon, pozisyon ve büyüklük hakkında bilgi verir. Hazırlık: Gece açlık, laksatif, sıvı kısıtlaması.
- Retrograt Pyelografi (RGP): Sistoskopla üretere kontrast madde verilir. Böbreğin anatomik boşlukları görüntülenir.
- Sistografi: Mesaneye kataterle kontrast madde verilir. Reflü, mesane şekli ve büyüklüğü değerlendirilir.
- Üretrografi: Üretraya kontrast madde verilerek darlık ve divertiküller görüntülenir.
- Renal Anjiografi: Böbrek damarlarını görüntüler. İşlem sonrası femoral artere basınçlı pansuman yapılır.
- Diğerleri: BT, MR, Sintigrafi, USG.
Endoskopik Yöntemler ve Biyopsi
- Sistoskopi: Mesanenin sistoskopla incelenmesi. Taş alma, tümör rezeksiyonu gibi tedavilerde de kullanılır. İşlem sonrası idrarın açık pembe olması normal, parlak kırmızı ve pıhtılı olması anormaldir.
- Litotripsi: Litotriptor ile mesane taşlarının parçalanması.
- TUR (Transüretral Rezeksiyon): Rezektoskop ile prostat veya mesane tümörlerinin çıkarılması.
- Böbrek Biyopsisi: Hastalığın tipini ve evresini belirler.
- Hazırlık: Prone pozisyonu verilir.
- İşlem: Hasta derin nefes alır ve tutar.
- Sonrası: 20 dk bası uygulanır, 24 saat yatak istirahati, yaşam bulguları ve hematüri takibi yapılır.
Tanı ve Tedavide Kullanılan Aletler
- Kataterler:
- Nelaton: Kalıcı olmayan, mesane drenajı için.
- Tieman: Ucu ince ve kıvrımlı, BPH gibi durumlarda kullanılır.
- Foley: Sürekli mesane drenajı için (iki ve üç yollu).
- Bujiler: Üretra darlıklarını gidermek için kullanılır.
- Kateterizasyon Nedenleri: İdrar akımının engellenmesi, irrigasyon, tanı amaçlı steril idrar alınması.
- Hızlı Mesane Boşaltımı Riski: İdrar retansiyonunda mesane hızla boşaltılmamalıdır. Hızlı boşaltma hematüri ve senkop (bayılma) yapabilir. Mesane bir kerede 100-300 ml, bir saatte 500-800 ml olacak şekilde boşaltılmalıdır.
Cerrahi Girişim Gerektiren Ürogenital Sistem Hastalıkları
Konjenital Anomaliler
| Anomali | Tanım |
| Renal Agenezis | Bir veya iki böbreğin olmaması. |
| Ektopik Böbrek | Böbreğin olması gereken yer dışında (genellikle pelviste) yerleşmesi. |
| Atnalı Böbrek | Böbreklerin alt veya üst kutuplarından yapışması. |
| Polikistik Böbrek | Böbrekte üzüm tanesi gibi kistlerin oluştuğu herediter hastalık; KBY'ye yol açar. |
| Üreterosel | Üreterin mesane içinde kistik genişlemesi. |
| Mega Üreter | Üreter-mesane birleşimindeki darlığa bağlı üreterin genişlemesi. |
| Ekstrofiya Vezikalis | Mesane ön duvarının gelişmemesi, üreterlerin dışarıya açılması. |
| Hipospadias | Üretranın penisin alt yüzüne açılması. |
| Epispadias | Üretranın penisin üst (dorsal) yüzüne açılması. |
| Kriptorşidizm | İnmemiş testis. Yüksek ısı spermatogenezi bozarak infertiliteye neden olur. 1-2 yaş arası cerrahi ile düzeltilir. |
Diğer Cerrahi Durumlar
| Hastalık | Tanım ve Özellikler | Tedavi |
| Renal Apse | Böbrek korteksinde lokalize enfeksiyon. Yüksek ateş ve ağrı yapar. | Antibiyoterapi, cerrahi drenaj. |
| Testis Torsiyonu | Spermatik kordonun dönmesiyle testisin kan akımının engellenmesi. Ani ve şiddetli ağrı yapar. Acil bir durumdur, ilk 6 saatte müdahale edilmezse testis kaybedilebilir. | Acil cerrahi. Kan akımı sağlanamazsa orşiektomi (testisin alınması). |
| Hidrosel | Testisi örten zarlar arasında sıvı birikmesi. Genellikle tek taraflı ve ağrısızdır. | Kan dolaşımını bozarsa veya ağrı yaparsa aspirasyon veya cerrahi. |
| Varikosel | Testis venlerinde genişleme. Genellikle sol tarafta görülür. İnfertiliteye neden olabilir. | İnfertilite riski varsa cerrahi. |
| BPH | Benign Prostat Hipertrofisi. 40 yaş üstünde sık görülen, prostatın iyi huylu büyümesi. Pollaküri, noktüri, idrar akımında azalma gibi belirtiler verir. | TUR-P: Üretradan girilerek prostat dokusunun çıkarılması. Açık Prostatektomi: Suprapubik, retropubik veya perineal yollarla yapılır. |
| Prostat Kanseri | Erkeklerde en sık görülen kanserlerden biri. Obstrüksiyon bulguları ve metastaza bağlı kemik ağrıları yapar. | Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hormonal tedavi. |
Cerrahi Girişimler ve Bakım
TUR-P (Transüretral Prostat Rezeksiyonu)
- Post-op Bakım:
- Kanama ve kataterin pıhtıyla tıkanması en önemli komplikasyonlardır.
- Yaşam bulguları sık aralıklarla takip edilir.
- Karın içi basıncı arttıran hareketlerden (uzun süre oturma, ıkınma) kaçınılmalıdır.
- Bol sıvı alımı ve konstipasyonun önlenmesi önemlidir.
- 4-6 hafta zorlu aktivitelerden ve cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.
- Komplikasyonlar: Kanama, üriner obstrüksiyon, retrograd ejekülasyon (kuru boşalma), idrar inkontinansı, mesane perforasyonu.
Üriner Diversiyonlar
- Tanım: İdrar drenajının normal yol dışında bir yolla sağlanması.
- Amaç: Böbrek dokusunu ve hastayı idrar tahrişinden korumak.
- Yöntemler:
- İleal Konduit: Üreterler ileumun bir parçasına bağlanır ve karın duvarına stoma olarak açılır.
- Üreterosigmoidostomi: Üreterler sigmoid kolona bağlanır.
- Kütanöz Üreterostomi: Üreterler doğrudan karın cildine ağızlaştırılır.
- Nefrostomi: Böbrek pelvisine kateter yerleştirilmesi.
- Post-op Bakım:
- İdrar miktarı yakından izlenir.
- Stoma rengi takip edilir; siyanotik (mor) olması kan akımının yetersizliğini gösterir ve acil bir durumdur.
- Peritonit (karın zarı iltihabı) belirtileri izlenir.
Üriner Sistem Taşları (Ürolitiazis)
- En sık böbrekte görülür.
- Belirtiler: Şiddetli kolik tarzda ağrı, hematüri, obstrüksiyon, enfeksiyon.
- Taş Tipi: %70'i kalsiyum oksalat içerir.
- Nedenler: Genetik, çevresel ve beslenme faktörleri.