Online Notepad

Beyin Tümörleri

Beyinde kontrolsüz çoğalan ve büyüyen hücrelerin oluşturduğu kitledir.

• Primer Tümörler: Beyin yapısı içinden kaynaklanır. Nadiren metastaz yapar; yayılım genellikle serebral kan dolaşımı, Beyin Omurilik Sıvısı (BOS), cerrahi veya shuntlar aracılığıyla olur.
• Metastatik (Sekonder) Tümörler: Akciğer, kolon, pankreas, böbrek ve cilt gibi başka organ kanserlerinin beyne yayılmasıyla oluşur.
• Risk Faktörleri: Genetik faktörler, yüksek doz iyonize radyasyon, önceden kranial radyoterapi. Mobil telefon, alkol, sigara, kimyasallar ve kafa travması gibi faktörlerin etkisi kesin değildir.

Fizyopatoloji

Beyin tümörleri, kafatası içindeki basıncı artırarak (KİBA), nörolojik defisitlere, herniasyona ve ölüme yol açar. Semptomlara yol açan mekanizmalar şunlardır:

• Dokulara infiltrasyon ve sıkıştırma
• Çevresinde ödem oluşturma
• BOS akışını engelleme
• Yeni damar yapısı oluşturma

Beyin Tümörü Çeşitleri

• Gliomalar: En yaygın intraserebral tümörlerdir (%50'den fazla).
  • Astrositomalar: En sık görülen primer beyin tümörüdür, genellikle frontal lobda yerleşir. İlk belirtisi mental değişiklikler ve ardından gelen nöbetlerdir.
  • Oligodendrositomalar: Yavaş büyür ve kalsifikasyona neden olarak nöbetlere yol açar.
  • Epandimomalar: Ventriküllerde veya omurilik içinde gelişir. Denge, yürüme ve motor becerilerde bozulma ve hidrosefaliye neden olur.
• Meningiomalar: Meninkslerdeki araknoid hücrelerden köken alır. En yaygın benign (iyi huylu) tümörlerdir. Yüksek damarlı yapıdadır ve cerrahi ile kolayca çıkarılabilir.
• Nöromalar: En sık akustik nörondan (VIII. kranial sinir) kaynaklanır. Kulak çınlaması, baş dönmesi ve tek taraflı işitme kaybı yapar.
• Hipofiz Tümörleri: Genellikle hipofiz bezinin ön lobunda yer alır. Hormonal değişikliklere (infertilite, libido kaybı vb.) ve görme kusurlarına yol açar.
• Anjiomalar: Beyindeki kan damarlarının anormal genişlemesidir. Genellikle serebellumda görülür ve hemorajik inme riski taşır.

Beyin Tümörlerinde Belirtiler

Belirtiler tümörün yeri, tipi ve büyüklüğüne göre değişir.

• Lokal Semptomlar: Tümörün beyne yaptığı bası sonucu kan akımının azalmasıyla oluşur.
• Genel Semptomlar: Kafa İçi Basınç Artışına (KİBA) bağlı olarak ortaya çıkar.

Yerleşim Yerine Göre Belirtiler

Önemli Klinik Bulgular

• Kafa İçi Basınç Artışı (KİBA): Huzursuzluk, anksiyete, baş ağrısı, pupil değişiklikleri, bilinçte azalma ve Cushing yanıtı (hipertansiyon, bradikardi, anormal solunum) ile karakterizedir.
• Baş Ağrısı: En yaygın semptomdur. Sabahları şiddetlenir; öksürme, pozisyon değişimi veya ani hareketlerle kötüleşir.
• Nöbet: Serebral hemisferlerdeki tümörlerde sık görülür.
• Bulantı ve Kusma: Geç ortaya çıkan bir bulgudur. Medulla üzerine basınç nedeniyle olur. "Projektil kusma" tipiktir.
• Papil Ödem: Optik sinirin sıkışması sonucu oluşur ve KİBA'nın en sık rastlanan bulgularından biridir.

Tanı ve Tedavi

• Tanı Yöntemleri: Fizik muayene, Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR), Serebral Anjiyografi, Lomber Ponksiyon, PET, EEG, Stereotaktik Biyopsi.
• Tedavi Yöntemleri: Cerrahi tedavi, radyoterapi, kemoterapi, semptomatik tedavi ve psikososyal destek.

Sinir Sistemi Cerrahisi Yöntemleri

• Burr Hole: Kafatasında özel bir matkapla delik açılmasıdır. Hematom boşaltmak veya kraniyotomiye hazırlık için kullanılır.
• Kraniyotomi: Kitleyi çıkarmak, hematomu boşaltmak veya KİB'i azaltmak amacıyla kafatasında cerrahi bir açıklık oluşturmaktır. Ameliyat sonrası kemik flep yerine konulur.
  • Uyanık Kraniyotomi: Hareket ve konuşma gibi önemli beyin alanlarına yakın tümörlerde, bu fonksiyonları korumak amacıyla hastanın ameliyat sırasında uyanık olduğu özel bir tekniktir.
• Kraniektomi: Beyindeki basıncı azaltmak için kafatasının bir bölümünün çıkarılmasıdır. Kemik parça hemen yerine konulmaz.
• Kraniyoplasti: Çıkarılan kranial kemiğin yerine sentetik materyal veya hastanın kendi kemiği ile onarım yapılmasıdır.
• Shunt Ameliyatı: Hidrosefali tedavisinde, biriken BOS'u vücudun başka bir boşluğuna (genellikle periton) drene etmek için kullanılır (örn. Ventriküloperitoneal şant).
• Transfenoidal Hipofizektomi: Hipofiz tümörlerini çıkarmak için burun içinden girilerek yapılan cerrahidir.
• Stereotaktik Cerrahi: Beyindeki hedefin koordinatlarını belirleyerek, özel bir çerçeve (frame) yardımıyla biyopsi veya tedavi yapılmasıdır.

Travmatik Beyin Yaralanmaları (TBY)

Trafik kazaları, düşmeler, darp gibi nedenlerle saçlı deri, kafatası ve beyinde meydana gelen yaralanmalardır.

• Tipleri: Künt (kapalı), delici (açık) ve indirekt travmalar.
• Kafatası Kırıkları: Lineer (çizgisel) veya çökme kırığı şeklinde olabilir.
  • Belirtiler: Kulaktan veya burundan BOS gelmesi (otore/rinore), "rakun gözü" (periorbital ekimoz) ve "Battle belirtisi" (mastoid üzerinde ekimoz) görülebilir.

Sekonder Beyin Yaralanmaları

Travmadan saatler veya günler sonra gelişen kanama ve herniasyonlardır.

• Epidural Hematom: Dura ile kafatası arasında, genellikle orta meningeal arterin yırtılmasıyla oluşan arteriyel kanamadır. Ani bilinç kaybı, ardından kısa bir "lucid interval" (açık şuur dönemi) ve tekrar bilinç kaybı tipiktir. Acil cerrahi gerektirir.
• Subdural Hematom: Dura ile araknoid membran arasında, köprü venlerinin yırtılmasıyla oluşan venöz kanamadır. Akut, subakut veya kronik olabilir.
• İntraserebral Hematom: Doğrudan beyin dokusu içine olan kanamadır.

Spinal Travmalar

Motorlu araç kazaları, düşmeler gibi nedenlerle omurgada ve omurilikte meydana gelen yaralanmalardır. En sık alt servikal ve torakolomber bölgelerde görülür.

• Belirtiler: Ağrı, hissizlik, karıncalanma, güçsüzlük, paralizi.
• Tedavi: Omurilik basısını ortadan kaldırmak için dekompresyon ve stabilizasyon amaçlı cerrahi tedavi uygulanır.

Lomber Disk Hernisi (Bel Fıtığı)

Diskin lomber spinal sinir kökünü sıkıştırmasıyla ortaya çıkan bel ve bacak ağrısıdır. Ağrı öksürme, hapşırma ve ıkınma ile artar.

• Tedavi: İstirahat, medikal tedavi, fizik tedavi ve cerrahi seçeneklerdir.

Cerrahi Sonrası Hemşirelik Bakımının Temel İlkeleri

• Nörolojik İzlem: Bilinç düzeyi (Glaskow Koma Skalası), pupillerin büyüklüğü ve ışık reaksiyonu, ekstremitelerde motor ve duyu fonksiyonları düzenli olarak değerlendirilmelidir.
• KİBA Yönetimi: Başın 30-45 derece yükseltilmesi, başın nötral pozisyonda tutulması, öksürme ve ıkınma gibi basıncı artıran eylemlerden kaçınılması önemlidir.
• Solunum Desteği: Etkili hava yolu açıklığı sağlanmalı, aspirasyon riski yönetilmelidir. Hipoksi ve hiperkapniden kaçınılmalıdır.
• Pozisyonlama: Cerrahi bölgeye göre özel pozisyon verilir (örn. Kraniektomi sonrası ameliyatlı tarafa yatırılmaz). Log-rolling (kütük çevirme) tekniği spinal cerrahi sonrası kullanılır.
• Komplikasyon Yönetimi: BOS sızıntısı, enfeksiyon (menenjit), hematom, nöbet ve derin ven trombozu gibi komplikasyonlar açısından hasta yakından izlenmelidir.