Online Notepad

Mekanik Ventilasyonun Tanımı ve Amacı

Mekanik ventilasyon, solunum normale dönene kadar solunum işlevinin bir cihazla yapay olarak sürdürülmesidir. Vücudun solunum yetmezliğinde olduğuna dair somut verilere dayanarak karar verilen kritik bir müdahaledir.

• Doğal Solunum: Vücut, havayı içeri çekmek için negatif basınç oluşturur.
• Ventilatör Solunumu: Makine, havayı akciğerlere itmek için pozitif basınç uygular.

Mekanik ventilasyonun iki ana türü vardır: İnvaziv Mekanik Ventilasyon ve İnvaziv Olmayan Mekanik Ventilasyon.

Mekanik Ventilasyon Endikasyonları

Solunum yetmezliğini gösteren ve mekanik ventilasyon gerektiren kritik fizyolojik değerler şunlardır:

• Kan Asiditesi (pH): < 7,20 (Tehlikeli asidik kan)
• Karbondioksit (PCO2): > 55 (CO2 atılamıyor)
• Oksijen (PO2): < 55 (Yetersiz oksijen)
• Solunum Hızı: > 35/dk (Hızlı ve verimsiz)

Diğer fizyolojik göstergeler şunları içerir:

• Yetersiz Alveolar Ventilasyon: SaO2 < %90
• Yetersiz Akciğer Ekspansiyonu: Tidal volüm < 5 ml/kg, Vital kapasite < 10 ml/kg
• Yetersiz Kas Gücü: Maksimum inspirasyon basıncı > -20 cmH2O
• Artmış Solunum İşi: Dakika ventilasyonu > 10 l/dk
• Hipoksemi: PaO2/FiO2 < 200

İnvaziv Mekanik Ventilasyon

Endotrakeal tüp veya trakeostomi ile uygulanan ventilasyon yöntemidir.

Amaçları

• Akciğerlerin sönmesini (kollabe olmasını) önlemek.
• Gaz değişimini sürdürmek ve solunum yükünü azaltmak.
• Akciğer genişlemesini (ekspansiyonu) sağlamak.
• Anestezi ve sedasyonu kolaylaştırmak.
• Kafa içi basıncı (KİBA) ve miyokardiyal oksijen tüketimini azaltmak.

Yapay Solunum Parametreleri

• Basınç: Normalde 2 cmH2O olan intrapulmoner basınç, pozitif basınçlı solunumda 16-20 cmH2O'ya çıkar. Ekspirasyon (nefes verme) pasiftir.
• Tidal Volüm (VT): Bir solunumda hastaya verilen hava miktarıdır. Başlangıçta 8 ml/kg olarak ayarlanır.
• FiO2 (İnspire Edilen Oksijen): Hastaya verilen havadaki oksijen konsantrasyonudur. Oda havası (%21) ile %100 arasında ayarlanabilir.
• PEEP (Ekspirasyon Sonu Pozitif Basınç): Ekspirasyon sonunda alveollerin sönmesini önleyen pozitif basınçtır.
• Solunum Sayısı (f): Yetişkinlerde 10-16/dk, çocuk ve bebeklerde 20-60/dk'dır.
• İ/E Oranı (İnspirasyon/Ekspirasyon): Normalde ekspirasyon süresi daha uzundur (1/1.5 veya 1/2). Obstrüktif hastalıklarda bu oran 1/3 veya 1/4'e uzatılabilir.
• Peak İnspirasyon Basıncı (Ppik/PIP): İnspirasyon sonunda ölçülen en yüksek basınçtır.
• Plato Basıncı: Hava verildikten hemen sonra, ekspirasyon başlamadan önce ölçülen ve alveolar basıncı yansıtan basınçtır.

İnvaziv Mekanik Ventilasyon Modları

Mod, uygulanan solunum desteğinin yöntemini tanımlar.

Basınç Şekline Göre Modlar

• Negatif Basınçlı Ventilasyon (NBV): Fizyolojik solunumu taklit eder. "Demir Akciğer" (Iron Lung) gibi cihazlarla toraks çevresinde negatif basınç oluşturarak havanın akciğerlere girmesini sağlar.
• Pozitif Basınçlı Ventilasyon (PBV): Günümüzde standart tekniktir. Yapay hava yolu aracılığıyla akciğerlere pozitif basınçla hava gönderir.

Geleneksel Ventilasyon Modları

• CMV (Sürekli Zorunlu Ventilasyon): Tüm solunum kontrolü makinededir. Hastanın solunum çabası olmadığında kullanılır. Spontan solunumu olan hastada ağır sedasyon gerektirir.
• IMV (Aralıklı Zorunlu Ventilasyon): Makinenin zorunlu solukları arasında hastanın spontan solunum yapmasına izin verir.
• SIMV (Senkronize Aralıklı Zorunlu Ventilasyon): Makinenin zorunlu soluklarını hastanın kendi nefes alma çabasıyla eş zamanlı (senkronize) olarak verir. Genellikle ventilatörden ayırma (weaning) sürecinde kullanılır.
• ACV (Asiste-Kontrollü Ventilasyon): Hastanın solunum çabasını algılayarak desteklenmiş bir soluk başlatır. Eğer hasta yeterli çabayı göstermezse, önceden ayarlanmış bir hızda kontrollü soluklar verir.
• PCV (Basınç Kontrollü Ventilasyon): Belirlenen bir basınç seviyesini, belirlenen süre boyunca sabit tutar. ARDS gibi durumlarda tercih edilir.
• PSV (Basınç Destekli Ventilasyon): Hastanın başlattığı her spontan solunumu, önceden ayarlanmış bir pozitif basınç ile destekler.
• CPAP (Sürekli Pozitif Havayolu Basıncı): Spontan solunumu olan hastada, solunum döngüsü boyunca (hem inspirasyon hem ekspirasyonda) sürekli sabit pozitif basınç uygular.
• BİPAP (Bifazik Aralıklı Pozitif Havayolu Basıncı): İnspirasyon ve ekspirasyon sırasında iki farklı pozitif basınç seviyesi uygular.

Mekanik Ventilasyon Komplikasyonları

Pulmoner (Akciğer) Komplikasyonlar

• Volutravma: Aşırı hacme bağlı alveol hasarı.
• Barotravma: Aşırı basınca bağlı akciğer dokusu hasarı ve hava kaçağı (pnömotoraks).
• Atelektravma: Alveollerin sürekli açılıp kapanmasına bağlı mekanik hasar.
• Biyotravma: Mekanik zorlanmanın tetiklediği inflamatuar yanıt sonucu organ yetmezliği.

Sistemik Etkiler ve Diğer Komplikasyonlar

• Kardiyovasküler: Kalp debisinde azalma.
• Nörolojik: Kafa içi basınç (KİBA) artışı, serebral ödem.
• Renal ve Hepatik: Sıvı birikmesi, ödem, karaciğer fonksiyon bozukluğu.
• Gastrointestinal: Stres ülseri, GİS kanaması, ileus.
• Entübasyon Tüpü Komplikasyonları: Larenks ve trakea hasarı, aspirasyon riski, laringospazm, yutma güçlüğü (disfaji) ve ses kısıklığı.

Mekanik Ventilatördeki Hastanın Hemşirelik Bakımı

Genel Kurallar

1. Yatak Başı: Aspirasyonu önlemek için 30-45 derece yükseltilmelidir.
2. Güvenlik: Hastanın kendini ekstübe etmesi yeterli sedasyonla önlenmelidir.
3. Mide Distansiyonu: Kusma ve aspirasyonu önlemek için mide distansiyonu engellenmelidir.
4. Beslenme: Erken enteral beslenmeye başlanmalıdır.
5. Aspirasyon: Solunum yolu sekresyonları gerektiğinde aspire edilmelidir.
6. Nemlendirme: Solunum gazları mutlaka nemlendirilmeli ve ısıtılmalıdır.

Hemşirelik Girişimleri

• Ventilatör parametreleri ve alarmlar sık sık kontrol edilmelidir.
• Tüp seviyesi ve cuff basıncı izlenmelidir.
• Solunum sesleri değerlendirilmeli ve hastanın ventilatörle uyumu gözlenmelidir.
• Ağız bakımı uygun şekilde yapılmalıdır.
• Hastanın anksiyetesini azaltmak için iletişim kurulmalı ve gerekirse sedatif uygulanmalıdır.
• Sekresyon birikimini önlemek için sık pozisyon verilmelidir.
• Kan gazları, yaşam bulguları ve sıvı dengesi yakından izlenmelidir.

Mekanik Ventilatörden Ayırma (Weaning)

Hastanın kendi solunumunu yapabilmesi ile mekanik ventilatör desteğinin sonlandırılması işlemidir. Başarı, hem fizyolojik hem de psikolojik hazırlığa bağlıdır.

Ayırma Süreci Adımları

1. Pozitif basınçlı ventilasyondan ayırma
2. PEEP’den ayırma
3. Yapay hava yolundan (endotrakeal tüp ya da trakeostomi) ayırma
4. Oksijen desteğinden ayırma

Ayırma Sonrası Hemşirelik Bakımı

• Yaşam bulguları ve nörolojik durum yakından izlenir.
• Hastaya yarı oturur pozisyon verilir.
• Aspirasyon pnömonisini önlemek için ekstübasyondan sonra en az 4 saat beslenmez.
• Ağız bakımı yapılır, solunum egzersizleri yaptırılır.

İnvaziv Olmayan (Non-İnvaziv) Mekanik Ventilasyon (NIMV)

Yüze oturan bir maske aracılığıyla, entübasyon olmadan uygulanan ventilasyon yöntemidir.

Uygulama ve Hemşirelik Girişimleri

• Hasta işlem hakkında bilgilendirilir.
• Yatak başı 45 derece yükseltilir.
• Hastanın uyum sağlaması için maske başlangıçta elle tutulur.
• Hava kaçağını önlemek için maske yüze sabitlenir.
• Gaz değişiminde bozulma, hemodinamik dengesizlik veya hastanın isteği üzerine sonlandırılır.

Komplikasyonları

• Rahatsızlık hissi, klostrofobi.
• Yüzde ve burunda cilt hasarı.
• Göz irritasyonu.
• Mide şişkinliği (gastrik distansiyon), bulantı, kusma.
• Hipotansiyon.