ŞİZO GPT
Tamam Halil, bu notu sınavlık – net – kısa ama her başlığa değen şekilde özetledim. Uzun paragraf yok, direkt bilgi var. Ayrıca bilinmeyen terimleri parantez içinde açıkladım.
(Kaynak: yüklediğin ders notu )
1. Psikotik Bozukluk Nedir?
Psikoz: Gerçekliği değerlendirme yetisinin bozulduğu durum.
Temel belirtiler:
Sanrı (Delüzyon): Gerçek dışı ama hastanın kesin doğru sandığı düşünce.
Varsanı (Halüsinasyon): Ortada uyaran yokken algı yaşanması.
İçgörü yokluğu: Kişi hasta olduğunun farkında değildir.
İşlevsellik (iş, okul, sosyal yaşam) ciddi bozulur.
2. Psikoz Türleri
Birincil Psikozlar
Şizofreni
Şizofreniform bozukluk (6 aydan kısa süren şizofreni benzeri tablo)
Şizoaffektif bozukluk (psikoz + duygudurum bozukluğu birlikte)
Sanrılı bozukluk (sadece sanrı baskın)
Kısa psikoz bozukluğu (1 günden >1 aya kadar)
İkincil Psikozlar
Hipoksi (beyne oksijen gitmemesi)
Enfeksiyonlar
Metabolik hastalıklar
SVO (Serebrovasküler olay = inme)
Deliryum (bilinç bulanıklığı ile giden akut tablo)
3. Şizofreninin Tarihçesi
Kraepelin: Dementia praecox (erken bunama)
Bleuler: Şizofreni terimi → “zihinsel bölünme”
Bleuler’in 4 A’sı:
Assosiasyon: Düşünce bağlantılarında bozulma
Affect: Duygulanım bozukluğu
Autizm: İçe kapanma
Ambivalans: Aynı anda zıt duygular
4. Epidemiyoloji
Başlangıç yaşı: 15–40, en sık 15–25
Kadın–erkek eşit, ama:
Erkek: daha erken ve daha ağır
Kadın: daha geç ve daha iyi gidiş
İntihar riski yüksektir.
Yaşam süresi genel topluma göre daha kısadır.
5. Etiyoloji (Nedenler)
Biyolojik
Genetik yatkınlık (tek gen yok)
Beyin yapısı:
Frontal & temporal kortekste küçülme
Ventrikül genişlemesi
Nörotransmitterler:
Dopamin (en önemli)
Serotonin, Glutamat, GABA
Psikolojik
Regresyon: Stresle daha ilkel ruhsal düzeye geri dönüş
İkincil narsisizm: Libidonun dış dünyadan çekilip benliğe yönelmesi
Çevresel
Prenatal enfeksiyonlar
Doğum komplikasyonları
Çocukluk travmaları
Yoğun stres
6. DSM-5’e Göre Psikozla Giden Bozukluklar
Şizofreni
Şizotipal kişilik bozukluğu
Sanrılı bozukluk
Kısa psikoz
Şizofreniform bozukluk
Şizoaffektif bozukluk
Madde/ilaç ilişkili psikoz
Başka tıbbi duruma bağlı psikoz
Katatoni (hareketsizlik, donakalma)
7. Şizofreni Tanımı
Genç yaşta başlar
Algı, düşünce ve davranışlarda ciddi bozulma
Kişi kendi iç dünyasına çekilir
Kronik ve yeti yitimi yapabilir
8. Şizofreninin Belirtileri
Genel Görünüm – Davranış
Bakımsızlık
Toplumdan çekilme
Manyerizm: Garip yüz/göz hareketleri
Stereotipi: Tekrarlayıcı anlamsız hareketler
Ekopraksi: Karşısındakinin hareketini taklit
Konuşma
Mutizm: Hiç konuşmama
Ekolali: Söylenenleri aynen tekrar
Neolojizm: Uydurma kelimeler
Sözcük salatası: Anlamsız kelime yığını
Enkoherans: Mantıksız, kopuk konuşma
Duygulanım
Düz / künt duygulanım: Duyguların dışa vurulamaması
Uygunsuz duygusal tepkiler
Algı
En sık işitsel halüsinasyon
Emir veren, aşağılayan sesler tipiktir
Düşünce
Düşünce blokları
Klang çağrışım: Sözcük uyumuna takılma
Sanrılar:
Düşünce okunması
Düşünce sokulması
Etkilenme sanrıları
9. DSM-5’e Göre Şizofreni Tanı Kriterleri
En az 2 belirti, en az 1 ay:
Sanrı
Varsanı
Dağınık konuşma
Dağınık davranış / katatoni
Negatif belirtiler
Toplam süre ≥ 6 ay
İşlevsellik belirgin düşmüş olmalı
Madde, başka hastalık ve duygudurum bozuklukları dışlanmalı
10. Gidiş ve Sonlanım
Hastalık genelde kronik
%60’ta kısmi ya da belirgin iyileşme olabilir
İlk 5 yıldan sonra tablo genellikle plato çizer
İyi Sonlanım
Geç başlangıç
İyi sosyal destek
Pozitif belirtilerin baskın olması
Hastalık öncesi uyumun iyi olması
Kötü Sonlanım
Erken başlangıç
Negatif belirtiler
Sık nüks
Madde kullanımı
Sosyal destek yokluğu
11. Hemşirelik Yaklaşımları
Paranoid Hasta
Gizli konuşma, fısıltı YAPMA
Dokunmadan önce mutlaka haber ver
Tutarlı ol, güven oluştur
Disorganize Hasta
Çevresel uyaranları azalt
Kısa ve net konuş
Güvenli ortam sağla
Sanrılı Hasta
Sanrıyı destekleme
Duygunun altını konuş
Gerçekçi düşünceyi pekiştir
Halüsinasyonlu Hasta
Hastayı yalnız bırakma
Anksiyeteyi artıran uyaranları azalt
İlaç uyumunu izle
12. Tedavi
Antipsikotik ilaçlar
Psikososyal tedaviler
Rehabilitasyon ve sosyal beceri eğitimi
13. Hemşirelik Bakımı – Temel İlke
Odak: hasta ve gereksinimleri
Güven temelli ilişki
Gerçekliği pekiştirme
Tutarlılık + dürüstlük
Uyarıcıların azaltıldığı ortam
İstersen bir sonraki adımda:
🧠 “Ezber tablo”
📌 Sınavda çıkar” özet
📝 Vaka + hemşirelik tanıları
🎯 DSM-5 kriterlerini tek sayfa şema
hangisini istiyorsan söyle, ona geçelim.