Online Notepad

Anksiyete Bozuklukları Ezber Notları

Anksiyete Kavramı ve Temel Özellikler

• Anksiyete Tanımı: Somatik (bedensel) belirtilerin de eşlik ettiği, nedensiz bir tedirginlik ve korku halidir.
• İlişkili Duygular: Kaygı, sıkıntı, bunaltı, endişe, korku.
• Doğası: Nedeni bilinmeyen, içten gelen, belirsiz bir korku ve "kötü bir şey olacakmış" endişesidir.
• Yaygınlık: Evrensel olarak yaşanan normal bir uyarılma tepkisidir. Herkes hayatında anksiyete yaşar ve her zaman bir hastalık belirtisi değildir.
• İşlevi: Normal düzeydeki anksiyete işlevseldir ve gereklidir. Bireyi tehlikelere karşı uyaran bir "erken uyarı sistemi" gibi çalışır ve tehlikeyle baş etmeye yardımcı olur.

Anksiyete ve Korku Arasındaki Farklar

Anksiyeteyi Tetikleyebilecek Günlük Durumlar

• Yaşam biçiminin değişmesi
• Sevilen birinin kaybı veya ayrılık
• İş kaybı veya ekonomik problemler
• Hastalanma veya hastanede yatma
• Genel belirsizlik durumları

Anksiyetenin Problem Haline Gelmesi

Anksiyete, bireyin onu yönetememesi durumunda problem haline gelir. Aşağıdaki durumlar bir Anksiyete Bozukluğu olasılığını düşündürür:

• Kişinin mesleki ve ailevi yaşantısını olumsuz etkilemesi.
• Kişilerarası ilişkilerde zorluklar oluşturması.
• Günün büyük bir bölümünü kapsaması.
• Kişinin bu duyguyu kontrol edememesi ve başa çıkamaması.
• Durumun en az 6 aydır devam ediyor olması.

--------------------------------------------------------------------------------

Anksiyete Belirtileri ve Düzeyleri

Anksiyete Belirtileri

• Bilişsel Belirtiler: Dikkat dağınıklığı, hafıza zayıflaması, konsantrasyon güçlüğü, kontrolü yitirme kaygısı.
• Duygusal Belirtiler: Huzursuzluk, endişe, çaresizlik, alarm duygusu, panik.
• Davranışsal Belirtiler: Dona kalma, yerinde duramama.
• Fizyolojik Belirtiler: Çarpıntı, hızlı nefes alıp verme, nefes darlığı, boğulma hissi, terleme, titreme, baş dönmesi, bulantı, karın ağrısı, sık idrara çıkma, uykuya dalamama.

Anksiyete Düzeyleri

1. Hafif Düzeyde Anksiyete:
   • Algılama alanı geniştir, kişi uyanıktır.
   • Yaşam bulguları ve göz bebekleri normaldir.
   • Hafif kas gerginliği olabilir.
2. Orta Düzeyde Anksiyete:
   • Algılama alanı sınırlıdır, kişi sadece ilgili konulara odaklanır.
   • Yaşam bulguları normal veya biraz artmıştır.
   • Yüz ve ses ifadesi endişelidir.
3. Şiddetli Düzeyde Anksiyete:
   • Algısal alan aşırı sınırlıdır, sadece bir detaya odaklanma vardır.
   • Problem çözmede zorluk yaşanır.
   • Gözler sürekli dolaşır veya bir noktaya odaklanır.
4. Panik Düzeyde Anksiyete:
   • Algılar tamamen dağınık veya kapalıdır.
   • Korku, dehşet ve acizlik duygusu hakimdir.
   • Kişi kavgacı veya içe kapanık olabilir.

--------------------------------------------------------------------------------

Anksiyete Bozukluklarının Etiyolojisi (Nedenleri)

1. Biyolojik Faktörler

• Genetik: Kalıtımın etkisi olduğu bilinmektedir (%2.8 - %14.7).
  • Panik Bozuklukta kalıtım etkisi: %48
  • Yaygın Anksiyete Bozukluğunda kalıtım etkisi: %30-40
• Nöroanatomik: Beynin limbik sistem, beyin sapı (talamus, hipotalamus) ve korteks bölgelerinde patolojik bulgular saptanmıştır.
  • Sosyal fobide amigdala etkinliğinin arttığı görülmüştür.
• Biyokimyasal: Nöradrenalin ve serotonin düzeylerinin arttığı düşünülmektedir.

2. Psikolojik Faktörler

• Psikoanalitik Görüş: Anksiyete, bir iç çatışmanın (intrapsişik) ürünüdür. Benlik, altbenlik ve üstbenlik arasındaki çatışmalardan doğar.
  • Örnek: "Yer değiştirme" savunma mekanizmasının aşırı kullanımı fobi oluşumuna neden olabilir.
• Davranışçı Görüş: Korku ve anksiyete, koşullanma yoluyla öğrenilir.
  • Örnek: Anksiyeteli ebeveynleri model alan çocuk veya ağrılı bir enjeksiyon sonrası beyaz önlüklü herkesten korkan çocuk.
• Bilişsel Görüş: Anksiyetenin nedeni olayın kendisi değil, kişinin olayı nasıl yorumladığı ve algıladığıdır. "Çarpıtılmış düşünce örüntüleri" anksiyeteye yol açar.

3. Çevresel Faktörler

• Toplumsal değişimler
• Başarı veya başarısızlık
• Kabul görmeme
• Kayıplar (servet, sevilen kişi, ölüm)
• Ayrılık, istismar
• Gebelik, ebeveyn olma, yaşlanma
• Çocukluk dönemi travmaları

--------------------------------------------------------------------------------

Anksiyete Bozukluklarının Sınıflandırılması (DSM-5)

1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)
2. Panik Bozukluk (PB)
3. Agorafobi
4. Toplumsal Kaygı Bozukluğu (Sosyal Fobi)
5. Özgül Fobi
6. Ayrılma Kaygısı Bozukluğu
7. Seçici Konuşmazlık (Mutizm)
8. Maddenin/İlacın Yol Açtığı Anksiyete Bozukluğu
9. Başka Bir Sağlık Durumuna Bağlı Anksiyete Bozukluğu
10. Tanımlanmış Diğer Bir Kaygı Bozukluğu
11. Tanımlanmamış Diğer Bir Kaygı Bozukluğu

--------------------------------------------------------------------------------

Sık Görülen Anksiyete Bozuklukları

Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)

• Tanım: Birçok olay ve etkinlik hakkında (iş, okul, aile sağlığı vb.) ortaya çıkan, aşırı ve kontrol edilemeyen anksiyete ve endişe durumudur. Kişi her an başına kötü bir şey gelecekmiş gibi hisseder.
• DSM-5 Ana Kriterleri:
  • Süre: En az 6 ay boyunca çoğu gün süren aşırı kaygı.
  • Kontrol: Kişi endişelerini kontrol etmekte zorlanır.
  • Belirtiler: Aşağıdaki 6 belirtiden en az 3'ünün eşlik etmesi:
    1. Huzursuzluk, diken üzerinde olma
    2. Kolay yorulma
    3. Odaklanma güçlüğü veya zihin boşalması
    4. Kolay kızma
    5. Kas gerginliği
    6. Uyku bozukluğu
• Epidemiyoloji: Kadınlarda erkeklere oranla 2 kat fazladır. Genellikle 10'lu yaşların sonu ve 20'li yaşların başında başlar.

Panik Bozukluk (PB)

• Tanım: Tekrarlayan, beklenmedik panik atakları ve bu ataklar arasında başka bir atak geçirme korkusu (beklenti anksiyetesi) ile karakterizedir.
• Panik Atak: Dakikalar içinde doruğa ulaşan, yoğun bir korku veya sıkıntı nöbetidir. Atak sırasında aşağıdaki belirtilerden en az 4'ü görülür:
  • Çarpıntı, kalbin küt küt atması
  • Terleme, Titreme
  • Nefes darlığı, Boğulma hissi
  • Göğüs ağrısı, Bulantı
  • Baş dönmesi, bayılacak gibi olma
  • Uyuşma, karıncalanma
  • Kendine veya çevreye yabancılaşma
  • Kontrolünü kaybetme veya çıldırma korkusu
  • Ölüm korkusu
• Epidemiyoloji: Kadınlarda 2-3 kat fazladır. Genellikle geç ergenlik veya 30'lu yaşların ortasında başlar. Vakaların %75'ine agorafobi eşlik eder.

Agorafobi

• Tanım: Kaçmanın zor veya yardım almanın mümkün olmayabileceği durumlardan veya yerlerden korkma ve kaçınma durumudur.
• Korkulan Durumlar (5 durumdan en az 2'si):
  1. Toplu taşıma araçlarını kullanma
  2. Açık alanlarda bulunma (otopark, pazar yeri)
  3. Kapalı yerlerde bulunma (sinema, mağaza)
  4. Sırada bekleme veya kalabalık bir yerde bulunma
  5. Tek başına evin dışında olma
• Not: Agorafobi tanısı, panik bozukluk olup olmamasından bağımsız olarak konulabilir.

Özgül (Spesifik) Fobi

• Tanım: Özgül bir nesne veya durumdan (örümcek, yükseklik, iğne gibi) duyulan aşırı ve anlamsız korkudur.
• Türleri:
  • Hayvan: Örümcek, böcek, köpek.
  • Doğal Çevre: Yükseklik, fırtına, su.
  • Kan-İğne-Yaralanma: Enjeksiyon, kan görme.
  • Durumsal: Asansör, kapalı yer, uçak.
  • Diğer: Boğulma, kusma.

Toplumsal Kaygı Bozukluğu (Sosyal Fobi)

• Tanım: Kişinin başkaları tarafından gözlemlenebileceği toplumsal durumlarda, küçük düşeceği veya olumsuz değerlendirileceği konusunda belirgin korku duymasıdır.
• Korkulan Eylemler: Toplum içinde konuşma, yeme-içme, genel tuvaletleri kullanma, yazı yazma.
• Ayırt Edici Özellik: Bireyin, başkalarının kendisi hakkında ne düşüneceği üzerine aşırı derecede odaklanmasıdır.

Ayrılma Kaygısı Bozukluğu

• Tanım: Kişinin bağlandığı insanlardan ayrılması ile ilgili, gelişimsel düzeyine uygun olmayan ve aşırı düzeyde korku ya da kaygı duyması durumudur.