Online Notepad

Çoklu Organ Yetmezlikleri (MODS) Tanımı

Birden fazla organ ya da sistemin fonksiyonunu yerine getirememesi durumudur. Bu durum, vücudun homeostazisinin bozulduğu, organ ve sistemlerin tam fonksiyon göremediği bir sendromdur. Genellikle ileri yaşam desteği uygulamalarına rağmen hastanın hayatta kalmasının zor olduğu ciddi bir klinik tablodur.

Hemşirenin Rolü: MODS gelişiminde risk altındaki hastaları belirlemek, öncül belirtileri erken tanımak ve organ disfonksiyonunu önlemeye yönelik girişimleri uygulamak esastır.

MODS'u Gösteren Bulgular

• Akciğer yetmezliği: Hastanın 72 saatten fazla ventilatör gereksinimi olması.
• Kalp yetmezliği: Yüksek kardiyak dolum basıncına karşın dolunumun yetersiz olduğunun belirlenmesi.
• Böbrek yetmezliği: Sistolik kan basıncının 80 mmHg’dan düşük olması, şok gelişimi, serum kreatinin düzeyinin 2 mg/dl ya da daha yüksek olması.
• Santral sinir sistemi yetmezliği: Glasgow Koma Skalası'nın (GKS) 6'nın altında olması.

MODS Risk Faktörleri ve Aşamaları

MODS gelişiminde, risk faktörlerinin belirlenmesinde iki aşamalı (two-hit) model kullanılır.

1. İlk Aşama (Birinci Vuruş): Doku hasarının şiddeti, şok ya da iskeminin ciddiliği ve sistemik inflamatuar yanıtın düzeyi.
2. İkinci Aşama (İkinci Vuruş): Hastanın izleniminin sürdürüldüğü bu aşamada;
   • Ameliyat girişimine ilişkin travma.
   • Yoğun kan transfüzyonu (ameliyat sonrası ilk 6 saatte 8-10 Ü).
   • Hastane enfeksiyonları (pnömoni gibi).

Hemşirenin Rolü: Risk faktörlerini taşıyan hastaları (özellikle travma, sepsis, şok, pankreatit, büyük cerrahi sonrası) yakından izlemek. İkinci vuruş olarak kabul edilen enfeksiyon, transfüzyon gibi durumların gelişimini engellemek için önlemler almak. Yaralanma ciddiyet skoru (Injury Severity Score - ISS) gibi değerlendirme araçlarını kullanarak risk belirlemesi yapmak.

Sepsis ile Çoklu Organ Yetmezliği Sendromu (SIRS)

Sistemik inflamatuar yanıt sendromu (SIRS), MODS'un en önemli nedenidir ve sepsis ile ağır sepsis olgularından bu kavrama geçişi tanımlanmıştır. SIRS, enfeksiyon veya enfeksiyon dışı bir uyarana karşı vücudun verdiği inflamatuar yanıttır.

Hemşirenin Rolü: Hastanın SIRS kriterlerini karşılayıp karşılamadığını düzenli olarak değerlendirmek. Bu, MODS'a gidişi erken fark etmeyi sağlar.

MODS Hemşirelik Bakımı: Genel İlkeler

Hemşirelik bakımının temel amacı, MODS'a gidişi engellemek, ilerlemesini durdurmak ve geliştiğinde organ fonksiyonlarını desteklemektir.

Hemşirenin Genel Görevleri:

• Monitörizasyon ve yakın izlem: Hastanın tüm vital ve hemodinamik bulgularını yakından takip etmek.
• Yeterli doku perfüzyonunu sürdürme: Sıvı ve ilaç tedavileri ile organlara yeterli kan akışını sağlamak.
• Doku oksijenasyonunu sağlama: Solunum desteği ve mekanik ventilasyon ile dokulara yeterli oksijen gitmesini sağlamak.
• İnfeksiyon gelişimini engelleme: Aseptik tekniklere uyarak invaziv girişimleri yönetmek ve enfeksiyon belirtilerini izlemek.
• Beslenmeyi sürdürme: Artan metabolik ihtiyacı karşılamak için enteral veya parenteral beslenmeyi desteklemek.
• Ağrı yönetimi ve konfor sağlama: Hastanın rahatını sağlamak ve sedasyon uygulamak.

--------------------------------------------------------------------------------

Organ Sistemlerine Göre Hemşirelik Bakımı

1. Respiratuar Sistem (Akciğer) Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Solunumu (sayı, derinlik, zorlu solunum, siyanoz, öksürük, yardımcı kas kullanımı) 1-2 saatte bir değerlendirilir.
  • Oksijen desteği (SaO2 >90 olacak şekilde) sağlanır, gerekirse aspire edilir.
  • Airway, entübasyon malzemeleri hazırlanır ve mekanik ventilatör için hasta hazırlanır.
  • Ventilatörle ilişkili pnömoniden hasta korunur.
  • Gerekirse prone pozisyonu verilir.

2. Kardiyovasküler Sistem Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Kalp ritmi, atımı, kan basıncı ve diğer hemodinamik parametreler (CVP, PAWP vb.) kontrol edilir.
  • Normovolemiyi ve hedef kan basıncını korumak için hekimin istediği sıvılar ve vazoaktif ilaçlar uygulanır.
  • Hemoglobin ve hematokrit değerleri kontrol edilir.
  • Pıhtılaşma faktörleri izlenir ve kanama kontrolü yapılır.

3. Nörolojik Sistem Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Her saat nörolojik değerlendirme yapılır (GKS, bilinç düzeyi, oryantasyon).
  • Nörolojik değişiklikler kaydedilir ve ilgililer bilgilendirilir.
  • Serebral kan akımı artırılır.
  • Serebral O2 gereksinimini olabildiğince azaltmak için hastanın konforu sağlanır, ağrı ve ajitasyon kontrol edilir.
  • Sekonder doku iskemisi engellenir.

4. Renal Sistem (Böbrek) Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Aldığı-çıkardığı takibi (AÇT) yapılır.
  • İstem edilen sıvı ve diüretik tedavisi uygulanır.
  • BUN, kreatinin, serum elektrolitleri kontrol edilir.
  • İdrar; kan, dansite, renk ve koku yönünden değerlendirilir.
  • Akut böbrek yetmezliği geliştiyse hemodiyaliz için hazırlık yapılır.

5. Gastrointestinal (Gİ) Sistem Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Günlük kilo takibi yapılır.
  • Karın ağrısı, distansiyon, diyare, anoreksiya, bulantı, kusma yönünden hasta değerlendirilir.
  • Bağırsak sesleri dinlenir.
  • Enteral veya parenteral beslenmeye geçilir.
  • Gaita (kanama açısından) ve NG aspirasyon materyali takibi yapılır.

6. Periferal Vasküler Sistem Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Ekstremiteler soğukluk, solukluk, siyanoz yönünden değerlendirilir.
  • Ekstremitelerde nabız kontrolü yapılır.
  • Kapiller dolumda azalma ve gangren yönünden değerlendirilir.
  • Periferal perfüzyona yönelik saptanan değişiklikler bildirilir ve kayıt edilir.
  • Cilt bakımı yapılır.

7. Hematolojik Sistem Yetmezliği

• Hemşirelik Bakımı:
  • Kan veya kan ürünleri transfüzyonu yapılır.
  • Hct, Hgb, WBC, pıhtılaşma faktörleri gibi laboratuvar değerleri değerlendirilir.
  • Hasta kanama (peteşi, ekimoz) ve tromboz bulguları açısından izlenir.
  • DIC (Damar İçi Koagülasyon) tablosu belirtileri takip edilir.

Enfeksiyon Gelişiminin Engellenmesi ve Tedavisi

Yoğun bakımda en sık karşılaşılan enfeksiyon olan nozokomiyal pnömoni, MODS ile ilişkili mortalitede birincil sıradadır.

• Hemşirelik Bakımı:
  • El yıkama: Enfeksiyonu önlemedeki en önemli adımdır.
  • Aseptik teknik: İnvaziv kateterler gibi girişimlerde aseptik tekniğe kesinlikle uyulur.
  • İzolasyon önlemleri: Enfekte hastalarda uygun izolasyon yöntemleri kullanılır.
  • Kültür sonuçları takibi: Alınan kültürlerin (kan, idrar, balgam vb.) sonuçları takip edilir ve uygun antibiyotik tedavisi başlanır.
  • Gereçlerin tek kullanımı: Tek kullanımlık gereçler tekrar kullanılmaz.
  • Pansuman: Cerrahi yara, kateter gibi alanların pansumanları steril teknikle yapılır.

Beslenme Desteği

MODS hastalarında metabolik hız 1,5-2 kat artar. Bu nedenle organ fonksiyonlarının korunmasında beslenme desteği kritik öneme sahiptir.

• Hemşirelik Bakımı:
  • Beslenme türü: Tercih edilen yöntem bakterilerin translokasyonunu önlemek için enteral yoldur. Kullanılamıyorsa parenteral beslenme başlanır.
  • Değerlendirme: Protein, prealbümin gibi beslenme belirteçleri takip edilir. Hastanın tolerasyonu ve rejime yanıtı değerlendirilir.
  • İş birliği: Diyet uzmanı ile iş birliği içinde uygun beslenme planı oluşturulur ve uygulanır.

Aile Desteği

Yoğun bakımda yatan hasta ve yakınları için süreç oldukça streslidir. Ailenin de bakıma dahil edilmesi önemlidir.

• Hemşirelik Bakımı:
  • Bilgilendirme: Aileye hastanın durumu, uygulanan tedaviler ve amaçları hakkında dürüst ve anlaşılır açıklamalar yapılır.
  • İletişim: Ailenin endişelerini, korkularını ve sorularını dinlemek için zaman ayrılır.
  • Duygusal destek: Aileye duygusal destek sağlanır ve içinde bulundukları zorlu süreçte yanlarında olunduğu hissettirilir.
  • Kararlara katılım: Mümkün olduğunda ailenin bakım ve tedavi ile ilgili kararlara katılımı sağlanır.