EVDE BEBEK
Birinci Basamakta/Evde Bebek İzlemi Özet Notlar
Temel Tanımlar ve Sınıflandırmalar
Sağlıklı Yenidoğan Tanımı
Miadında (38-42 gestasyon haftası), 2500-4000 gram ağırlığında doğan, dış ortama uyum yeteneği iyi olan, doğumsal anomali ve hastalık belirtileri göstermeyen bebektir.
Gestasyon Haftasına Göre Sınıflandırma (DSÖ)
- Miadında (Term): 38-42 gestasyon haftasında doğan bebekler.
- Prematüre (Preterm): 38 gestasyon haftasından erken (37 hafta tamamlanmadan) doğan bebekler.
- Postmatüre (Postterm): 42. gestasyon haftasından sonra doğan bebekler.
Doğum Ağırlığına Göre Sınıflandırma
- Normal Doğum Tartılı: 2500-4000 gram.
- İri Bebek (Tosuncuk): 4000 gramdan fazla.
- Düşük Doğum Ağırlıklı (DDA): 2500 gramdan az.
- Çok Düşük Doğum Ağırlıklı (ÇDDA): 1500 gramdan az.
Gelişim Dönemleri
- Perinatal Dönem: 0-7 günlük dönem.
- Yenidoğan (Neonatal) Dönem: İlk 28 günlük dönem.
- Yenidoğan Sonrası (Postneonatal) Dönem: 29-365 günlük dönem.
- Bebeklik Dönemi: 0-365 günlük dönem.
Yenidoğanın Doğum Sonrası Uyum Dönemi
Doğumdan sonraki ilk 6 saatte, yenidoğan üç dönemden oluşan bir uyum süreci yaşar.
Birinci Reaktif Dönem
- Durum: Bebek uyanıktır, kuvvetle ağlar.
- Kalp Hızı: 180/dk'ya ulaşabilir.
- Solunum: 60-90/dk arasında ve düzensizdir.
- Özellikler: Emmesi güçlü, çevresi ile ilgili, uyaranlara cevap verir.
- Önem: Ebeveyn-yenidoğan ilişkisinin başlatılması için en uygun zamandır.
İnaktif Dönem
- Durum: Bebek çok sessizdir, uyaranlara cevapsızdır, uykudadır.
- Kalp ve Solunum: Hızları azalır.
- Vücut Isısı: Düşmeye devam eder.
- Aktivite: Yoktur.
İkinci Reaktif Dönem
- Durum: Bebek tekrar uyanık ve çevre ile ilgilidir.
- Kalp ve Solunum: Düzensizdir.
- Vücut Isısı: Yükselmeye başlar.
- Özellikler: Mekonyum geçişi görülebilir, gaz çıkarabilir.
- Önem: Bebek-ebeveyn etkileşimi için iyi bir fırsattır.
Yenidoğan Değerlendirmesi
APGAR Puanlaması
Doğum sonrası bebeğin durumunu hızlıca değerlendirmek için kullanılır.
| Kriter | 0 Puan | 1 Puan | 2 Puan |
| Appearance (Renk) | Soluk, mor | Vücut pembe, ekstremiteler mor | Tüm vücut pembe |
| Pulse (Nabız) | Yok | 100/dk ve altı | 100/dk ve üstü |
| Grimace (Refleks Tepki) | Yok | Hafif ağlama | Kuvvetli ağlama |
| Activity (Kas Tonusu) | Genel hipotoni (gevşek) | Ekstremitelerde hafif fleksiyon | Aktif hareket, tam fleksiyon |
| Respiration (Solunum) | Yok | Yavaş ve düzensiz | Düzenli, kuvvetli ağlama |
APGAR Yorumu
- 8-10 Puan: Yenidoğan iyi durumda.
- 4-7 Puan: Ventilasyon (solunum desteği) ihtiyacı olabilir.
- 4'ün Altında Puan: Durum ağır, resüsitasyon (canlandırma) gerekebilir.
Normal Yaşam Bulguları ve Ölçümler
| Ölçüm | Doğumda | 10 Gün Sonra / Normal |
| Solunum | 40-60 /dk | 20-40 /dk |
| Nabız | 170 /dk | 90-140 /dk |
| Kan Basıncı | 60-80 / 40-50 mmHg | 95-100 / 40-50 mmHg |
| Baş Çevresi | - | 33 - 35.5 cm |
| Göğüs Çevresi | - | 30 - 33 cm (Baştan 2-3 cm küçük) |
| Boy | - | 48 - 53 cm |
| Vücut Ağırlığı | - | 2700 - 4000 gr |
Yenidoğan Bakımının Temel Öğeleri
Gestasyon yaşı ne olursa olsun yenidoğan bakımında 4 temel öğe vardır:
- Gerektiğinde Canlandırma (Resüsitasyon)
- Isı Kontrolü
- Beslenme
- Enfeksiyonlardan Koruma
Yenidoğan Refleksleri
| Refleks | Açıklama | Kaybolma Zamanı | Anormal Bulgular |
| Tonik Boyun | Baş bir yana çevrilince o taraftaki kol ve bacak uzar, diğer taraf bükülür. | 4-6. ay | Bebekliğin sonuna dek sürmesi (beyin hasarı). |
| Moro (Sıçrama) | Ani bir uyaranla kollarını ve bacaklarını açıp sonra kapaması. | 3. ay | Asimetrik tepki, 4. aydan sonra devam etmesi (MSS travması). |
| Palmar Kavrama | Avuç içine dokunulduğunda parmaklarıyla sıkıca kavraması. | 3-4. ay | Zayıflık (prematürite), 4. aydan sonra tekrar ortaya çıkması (serebral disfonksiyon). |
| Plantar Kavrama | Ayak tabanına dokunulduğunda parmaklarını içe doğru bükmesi. | 8-10. ay | Zayıflık (prematürite), tepkinin olmaması (nörolojik defisit). |
| Adımlama | Ayakları yüzeye değdirilince yürüme hareketi yapması. | - | - |
| Babinski | Ayak tabanının dış kenarı çizildiğinde parmaklarını yelpaze gibi açması. | ~ 2 yaş | 2 yaşından sonra devam etmesi (piramidal yol hastalığı). |
0-1 Yaş Gelişimi
Genel Gelişim Dönemleri (Kuramlar)
- Freud (Oral Dönem): Temel zevk kaynağı ağızdır.
- Erikson (Psikososyal): Temel güven duygusunun gelişmesi kritiktir.
- Piaget (Bilişsel): Duyu-Motor Dönemidir.
Biyolojik Gelişim
- Vücut Ağırlığı: İlk 6 ayda doğum kilosunun 2 katına, 12. ayda 3 katına çıkar.
- Boy: İlk 6 ayda ayda yaklaşık 3 cm, sonraki 6 ayda ayda yaklaşık 1.5 cm uzar. 1 yaşında boy yaklaşık %50 artar.
- Baş Çevresi: 12 aylıkken beyin, erişkin büyüklüğünün 2/3'üne ulaşır.
- Fontaneller (Bıngıldak): Arka fontanel 2-4 ayda, ön fontanel 12-18 ayda kapanır.
- Diş Gelişimi: İlk diş ortalama 7. ayda çıkar. Genellikle ilk çıkanlar alt orta kesicilerdir.
Aylara Göre Motor Gelişim Basamakları
| Ay | Baş Kontrolü / Oturma | Lokomasyon (Hareket) | İnce Motor Beceriler |
| 2. Ay | Yüzüstü başını kısa süre kaldırır. | Yandan sırtüstü döner. | Eline verilen objeyi düşürür. |
| 4. Ay | Baş ve sırt kontrolü vardır, destekle oturur. | Sırtüstünden yana döner. | Objeyi eliyle uzanıp alır (avuç ile). |
| 6. Ay | Destekle kısa süre yalnız oturur. | Yüzüstünden yana döner. | Objeyi bir elinden diğerine geçirir. |
| 8. Ay | Desteksiz oturur. | Sırtüstünden yüzüstü döner. | Parmaklarla kıskaç hareketi başlar. |
| 9. Ay | - | Emekler. | - |
| 10. Ay | - | Tutunarak durur. | Küçük objeleri kutuya koyabilir. |
| 12-15. Ay | - | Yürür. | Kitabın birkaç sayfasını çevirebilir. |
Sık Görülen Sağlık Sorunları
- Atipik Dermatit: Cildin kronik, kaşıntılı inflamasyonu (egzama). Genellikle 2. aydan sonra başlar.
- Çocuk Bezi Dermatiti (Pişik): Bez bölgesinde kızarıklık ve tahriş. Tedavisi bölgeyi temiz, kuru tutmak ve havalandırmaktır.
- Seborik Dermatit (Konak): Yağ bezlerinin fazla çalışmasıyla oluşan pullanma. Saçlı deriye masaj ve özel şampuanlar kullanılır.
- Oral Candidias (Pamukçuk): Ağızda oluşan fungal enfeksiyon (beyaz lekeler). Tedavide oral nystatin kullanılır.
- Konstipasyon (Kabızlık): Dışkılamada zorlanma. Bol sıvı alımı ve ılık oturma banyoları önerilir.
- Demir Eksikliği Anemisi: Solukluk ve kilo almada azalma ile kendini gösterir. Demir içeren besinler artırılmalıdır.
- Kolik: Genellikle ilk 3 ayda görülen, ani ve şiddetli karın ağrısı nöbetleri. Karına ılık uygulama ve gaz gidericiler yardımcı olabilir.
- Umblikal Kord Granülomu: Göbek kordonu düştükten sonra oluşan küçük pembe lezyonlar. Bölgenin temizliği ve bakımı önemlidir.
2023 Çocukluk Çağı Aşı Takvimi
| Aşı | Doğumda | 1. Ay Sonu | 2. Ay Sonu | 4. Ay Sonu | 6. Ay Sonu | 12. Ay Sonu | 18. Ay Sonu | 24. Ay Sonu | İlköğretim 1. Sınıf | İlköğretim 8. Sınıf |
| Hepatit B | I | II | - | - | III | - | - | - | - | - |
| BCG (Verem) | - | - | I | - | - | - | - | - | - | - |
| DaBT-İPA-Hib (5'li Karma) | - | - | I | II | III | - | R | - | - | - |
| KPA (Zatürre) | - | - | I | II | - | R | - | - | - | - |
| KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) | - | - | - | - | - | I | - | - | R | - |
| DaBT-İPA (4'lü Karma) | - | - | - | - | - | - | - | - | R | - |
| OPA (Çocuk Felci) | - | - | - | - | I | - | II | - | - | - |
| Td (Tetanoz-Difteri) | - | - | - | - | - | - | - | - | - | R |
| Hepatit A | - | - | - | - | - | - | I | II | - | - |
| Suçiçeği | - | - | - | - | - | I | - | - | - | - |
Not: R = Rapel (Pekiştirme dozu)
Ortalama Büyüme Değerleri (50. Persentil)
Aşağıdaki tablo, Türk çocukları için ortalama (50. persentil) büyüme değerlerini göstermektedir. Cinsiyete göre küçük farklılıklar olabilir.
| Yaş | Tartı (kg) | Boy (cm) | Baş Çevresi (cm) |
| Doğum | 3.4 kg | 50.6 cm | 35.3 cm |
| 3 Ay | k5.9g | 60.5 cm | 40.9 cm |
| 6 Ay | 7.8 kg | 66.5 cm | 43.9 cm |
| 9 Ay | 9.0 kg | 71.0 cm | 46.0 cm |
| 12 Ay | 10.0 kg | - | - |