Online Notepad

1. Bulantı ve Kusma

Bulantı ve kusma, kanser hastalarının büyük çoğunluğunu (%70-80 kemoterapi alanlarda, %62-71 son dönem bakımda) etkileyen, yaşam kalitesini ciddi oranda düşüren semptomlardır.

Etiyoloji (Nedenler)

• Fizyolojik: Gastrointestinal nedenler, metabolik bozukluklar, merkezi sinir sistemi (SSS) nedenleri, vestibüler sistem sorunları ve orta beyin etkilenimi.
• Psikolojik: Anksiyete ve diğer duygusal semptomlar.
• Tedavi ile İlişkili: Kemoterapi, radyoterapi ve ilaç yan etkileri.

Tanı ve Değerlendirme Araçları

Hemşire, bulantı ve kusmayı değerlendirirken hem spesifik hem de global ölçekler kullanmalıdır:

• Ölçekler: MASCC Antiemezis Ölçeği (MAÖ), NCI-CTCAE v4.03, Görsel Analog Skalası (VAS), Sayısal Oranlama Skalası (NRS).
• Fiziksel Değerlendirme: Oral muayene, abdominal muayene (bağırsak sesleri, assit varlığı), rektum değerlendirmesi ve laboratuvar bulguları (elektrolitler, böbrek/karaciğer fonksiyonları).

Hemşirelik Girişimleri ve Yönetimi

• Düzenli Takip: Bulantı ve kusmanın varlığı, şiddeti, sıklığı ve tipi ölçeklerle düzenli olarak izlenmelidir.
• Beslenme Düzenlemesi:
  • Şiddetli durumlarda oral yol kapatılarak parenteral beslenmeye geçilebilir.
  • Yemeklerle birlikte sıvı alımı sınırlandırılmalıdır.
  • Sıvı ve yumuşak diyet önerilmeli; aşırı sıcak, yağlı, tatlı, baharatlı ve ağır kokulu gıdalardan kaçınılmalıdır.
  • Az az ve sık sık yemek yenmesi teşvik edilmelidir.
• Hasta Konforu:
  • Rahat ve sıkmayan kıyafetler önerilmelidir.
  • Yemeklerden sonra yarı oturur pozisyonda (Semi-Fowler) kalınması sağlanmalıdır.
  • Ağız bakımı düzenli yapılmalıdır.
• Çevresel Kontrol: Oda havalandırılmalı, gürültü ve kötü kokular gibi tetikleyiciler azaltılmalıdır.
• Psikososyal ve Destekleyici Yaklaşımlar:
  • Progresif gevşeme egzersizleri, nefes teknikleri ve hayal kurma teknikleri öğretilmelidir.
  • Müzik dinleme, TV izleme gibi dikkat dağıtıcı aktiviteler uygulanmalıdır.
  • Tıbbi sakıncası yoksa masaj, hipnoz ve akupresür gibi yöntemler kullanılabilir.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Konstipasyon (Kabızlık)

Kanser hastalarının %30-90’ında görülen konstipasyon; haftada üç defadan az dışkılama, sert gaita veya aşırı güç gerektiren dışkılama olarak tanımlanır.

Etiyolojik Faktörler

Tanılama: ROMA III Kriterleri

Son 3 ay boyunca dışkılamaların en az %25'inde şu belirtilerin görülmesi tanı koydurucudur:

• Fazla ıkınma, topak veya sert dışkı.
• Tam boşalamama hissi.
• Anorektal tıkanıklık hissi.
• Haftada 3'ten az dışkılama.

Hemşirelik Girişimleri ve Yönetimi

• Eğitim ve İzlem: Hasta ve ailesine lifli diyet, sıvı alımının artırılması ve egzersizin önemi anlatılmalıdır.
• Beslenme: Diyetetik uzmanı ile iş birliği yapılarak hastanın diyeti düzenlenmelidir.
• Dışkılama Alışkanlığı: Hastalar günde en az 2 kez, özellikle yemeklerden 30 dakika sonra tuvalete çıkmaya teşvik edilmelidir.
• Mahremiyet: Dışkılama sırasında hastanın mahremiyetine ve konforuna özen gösterilmelidir.
• Fiziksel Destek: Karın kas tonüsünü artırmak için abdominal masaj teknikleri öğretilmelidir.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Diyare (İshal)

İleri evre kanser hastalarının %7-10’unda görülen diyare; dehidrasyon, elektrolit dengesizliği ve deri bütünlüğünde bozulma gibi ciddi komplikasyonlara yol açar.

Belirti ve Bulgular

• Günde 4 veya daha fazla dışkılama.
• Karın ağrısı ve kramplar.
• Dehidrasyon bulguları (Taşikardi, hipotansiyon, hızlı kilo kaybı).
• Vurgunluk, halsizlik ve iştahsızlık.

Hemşirelik Girişimleri ve Yönetimi

• Monitörizasyon: Günlük kilo takibi, aldığı-çıkardığı (AÇT) takibi ve gaitanın sıklığı, rengi, miktarı izlenmelidir.
• Sıvı Tedavisi: Tolere edebiliyorsa oral hidrasyon, edemiyorsa parenteral infüzyon sağlanmalıdır.
• Diyet Düzenlemeleri:
  • Az ve sık (5-6 öğün) beslenme sağlanmalıdır.
  • BRAT Diyeti: Muz (Banana), Pirinç (Rice), Elma (Apple) ve Tost (Toast) önerilir.
  • Laktoslu ürünler, kafein, baharatlı, yağlı ve kızarmış gıdalardan kaçınılmalıdır.
  • Bağırsak hareketlerini hızlandıran gıdalar (lahana, baklagiller vb.) tüketilmemelidir.
• Cilt Bakımı:
  • Her defekasyondan sonra cilt pH dengeli solüsyonlar ve ılık su ile temizlenmelidir.
  • Sabun kullanımından ve sürtünmeden kaçınılmalıdır.
  • Temizlik sonrası nemlendirici/topikal ajanlar kullanılmalıdır.

--------------------------------------------------------------------------------

Terimler Sözlüğü

• Etiyoloji: Bir hastalığın veya durumun ortaya çıkma nedenlerini inceleyen bilim dalı/nedenler bütünü.
• Parenteral Beslenme: Sindirim sistemi dışındaki bir yolla (genellikle damar yoluyla) besin maddelerinin vücuda verilmesi.
• Dehidrasyon: Vücudun aşırı miktarda sıvı kaybetmesi sonucu oluşan durum.
• Obstrüksiyon: Bir organın veya kanalın (örneğin bağırsak) tıkanması.
• Asit (Assit): Karın boşluğunda anormal sıvı birikmesi.
• Antiemetik: Mide bulantısını ve kusmayı önleyen veya tedavi eden ilaç sınıfı.
• Laksatif: Bağırsak hareketlerini kolaylaştıran, kabızlığı giderici ilaç.
• Gaita: Dışkı.
• Bristol Dışkı Skalası: Dışkının kıvamını ve şeklini sınıflandırmak için kullanılan tıbbi bir grafik.