Online Notepad

Yoğun Bakım Ünitelerindeki Stresörler ve Hemşirelik Rolü

Yoğun bakım üniteleri (YBÜ), ileri teknoloji ile bakım sağlarken hastalar için fiziksel, fizyolojik ve çevresel birçok stres kaynağı barındırır. Hastanın bu stresörlere yanıtı bireysel faktörlere (tıbbi tanı, yaş, sosyal destek vb.) bağlıdır.

Stresör Kategorileri:

Hemşirenin Rolü: Stresörlerin farkında olmak, hastanın bireysel yanıtlarını gözlemlemek ve bu stres kaynaklarını en aza indirmeye yönelik girişimler planlamak.

Hastaların Stresörlere Yanıtları

Hastalar stresörlere fiziksel ve psikolojik olarak çeşitli yanıtlar verirler.

• Fiziksel Yanıtlar:
  • Vital bulgularda değişim (hipertansiyon, taşikardi, takipne).
  • Disritmi, dispne, terleme.
  • Artan ağrı, huzursuzluk, uykusuzluk.
  • Sirkadiyen ritimde bozulma.
• Psikolojik Yanıtlar:
  • Öfke, anksiyete, korku.
  • Güçsüzlük, ümitsizlik.
  • Spiritüel distres.

Yoğun Bakımda Görülen Psikolojik Problemler ve Hemşirelik Girişimleri

YBÜ'de hastaların karşılaştığı stresörler; öfke, anksiyete, güçsüzlük, ümitsizlik, spiritüel distres, depresyon ve deliryum gibi psikososyal sorunlara yol açar.

1. Öfke

• Tanım: Karşılanmayan beklentilere ve istenmeyen sonuçlara verilen doğal bir tepkidir.
• Nedenleri: Kontrol kaybı, uyku yoksunluğu, güçsüzlük.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • İçselleşmiş öfkenin fizyolojik sonuçlara (KB artışı) yol açabileceğini bilmek.
  • Hasta öfkesini ifade edemiyorsa depresyon belirtilerini (ilgi azalması, memnuniyetsizlik, karar verme güçlüğü) gözlemlemek.
  • Öfkenin davranışsal belirtilerini (yumruk sıkma, yüz kızarması, bağırma, sessizlik) tanımak.

2. Anksiyete

• Tanım: Belirli veya belirsiz bir tehdide karşı yaşanan huzursuzluk ve endişe duygusudur. YBÜ hastalarının %42'sinde görülür.
• Nedenleri: Yabancı ortam, yapılacak işlemlerden habersiz olma, ölüm korkusu, ağrı, hareket kısıtlılığı.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Hastaya yapılacak her girişim öncesi bilgi vermek.
  • Hastanın çevresini tanıtmak ve karmaşık cihazların ne işe yaradığını basitçe açıklamak.
  • Ağrı kontrolünü etkin bir şekilde sağlamak.
  • Tanıdık bir yüz görmesini sağlamak için aile ziyaretlerini desteklemek.

3. Güçsüzlük

• Tanım: Bireyin belirli durumlar üzerinde kişisel kontrolünün olmadığını algılamasıdır.
• Nedenleri: Vücut fonksiyonlarının (solunum, boşaltım) cihazlara ve temel ihtiyaçların (banyo, yemek) sağlık personeline bağlı olması.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Hastanın kontrol kaybını azaltmak için ona küçük de olsa kontrol imkanı tanımak.
  • Örnek: Hastanın fizik tedavisinin sabah mı yoksa öğleden sonra mı yapılacağına karar vermesine izin vermek.

4. Ümitsizlik

• Tanım: Sorunları çözmek için hiçbir alternatifin olmadığını düşünen bireydeki subjektif durum.
• Nedenleri: Fizyolojik durumun bozulması, uzun süreli ağrı, tedavilerin sonuç vermemesi, aileden ayrılık.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Bireyin inanç ve destek sistemlerini (din, aile) değerlendirmek ve desteklemek.
  • Hastanın içsel kaynaklarını (güçlü yönlerini) tanımlamasına ve harekete geçirmesine yardımcı olmak.
  • Spiritüel ifadeyi teşvik eden bir ortam yaratmak.

5. Spiritüel Distres

• Tanım: Bireyin yaşama anlam veren inanç ve değer sisteminde yaşadığı rahatsızlık.
• Nedenleri: Terminal hastalık, ağrı, travma, mahremiyetin olmaması. Birey yaşamın anlamını, Tanrı'yı sorgular.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Ön yargısız bir tutum sergilemek ve hastanın spiritüel inançlarını kabul ettiğini göstermek.
  • Sağlığına zararı olmayan spiritüel ritüellerini (diyet, dua, spiritüel lider ziyareti) yerine getirmesi için cesaretlendirmek.
  • Hasta şüphelerini veya olumsuz duygularını ifade ettiğinde dinlemeye istekli ve ulaşılabilir olmak.

6. Uyaran Yokluğu/Fazlalığı ve Duyusal Yoksunluk

• Tanım: Anlamlı uyaran alımının azalması veya çevrenin tek düze ve yabancı uyaranlarla dolu olmasıdır.
• Nedenleri: Pencersiz odalar, saat ve takvim eksikliği, sürekli gürültü ve ışık, izolasyon, iletişim kuramama.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Hastanın yer-zaman oryantasyonunu sürdürmesine yardımcı olmak için saat, takvim ve pencere olan bir ortam sağlamaya çalışmak.
  • Gürültü ve ışığı yönetmek.
  • Hasta ile düzenli ve anlamlı iletişim kurmak.

7. Uyku Yoksunluğu

• Tanım: Bireysel uyku gereksiniminin karşılanamaması. Konfüzyonun ana nedenlerinden biridir.
• Nedenleri: Sürekli bakım ve monitörizasyon, gürültü, ışık (melatonin salınımını bozar), ağrı, cerrahi girişimler.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Çevre: Sakin, loş ve gürültüsüz bir ortam yaratmak. Gerekirse göz maskesi ve kulak tıkacı kullanmak.
  • Bakım Planlaması: Bakım aktivitelerini kümeleyerek hastanın bölünmeden en az 1.5 saat uyumasını sağlamak. Gece sadece zorunlu işlemleri yapmak.
  • Konfor: Yatağın temiz, kuru ve düzgün olmasını sağlamak. Rahat pozisyon vermek.
  • Ağrı Yönetimi: Ağrıyı gidermek için analjezik, sıcak/soğuk uygulama yapmak.
  • Güven Verme: Tüp, sonda gibi bağlantılar konusunda hastayı rahatlatıcı açıklamalar yapmak.

8. Depresyon

• Tanım: İlgi kaybı, karamsarlık, çaresizlik, ümitsizlik, iştah ve uyku değişiklikleri ile seyreden bir hastalıktır.
• Nedenleri: Yaşam tehdidi, ilaç yan etkileri, iletişim eksikliği, sevdiklerinden ayrılma.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Hastanın ailesi ve yakınları ile görüşmesini sağlamak. Yapılan çalışmalar, sık ziyaret edilen hastaların daha az depresyon belirtisi gösterdiğini ortaya koymuştur.
  • Destek sistemlerini harekete geçirmek.

9. Yoğun Bakım Sendromu (YBS)

• Tanım: Entelektüel fonksiyonlarda bozulmayı içeren akut beyin sendromu.
• Faktörler: Organik hasar, hastanın kişilik yapısı ve yaşı, çevresel faktörler (izolasyon, uyku yoksunluğu).

--------------------------------------------------------------------------------

Deliryum ve Hemşirelik Yönetimi

Deliryum, akut başlangıçlı, dalgalı seyreden; dikkat, bilişsel fonksiyon ve bilinç bozukluğu ile karakterize geçici organik bir mental sendromdur. YBÜ hastalarında görülme oranı %80'e kadar çıkabilir.

Deliryum Risk Faktörleri

• İleri yaş, demans, görme/işitme sorunları
• Sepsis, hipoksemi, anemi, dehidratasyon, elektrolit dengesizlikleri
• Hareketsizlik, üriner kateterizasyon, fiziksel kısıtlama
• Sedasyon uygulanması, mekanik ventilasyon

Hemşirenin Rolü: I WATCH DEATH veya THINK gibi anımsatıcılar kullanarak risk faktörlerini düzenli olarak değerlendirmek ve önleyici girişimlerde bulunmak.

Deliryum Türleri

Deliryum Tanı ve Tarama

• Tanı Kriterleri: DSM-V kriterleri kullanılır.
• Hemşirelik Tarama Araçları: Hemşireler için en uygun, kolay ve güvenilir ölçek Hemşirelik Deliryum Tarama Skalası (Nu-DESC) olarak belirtilmiştir.
  • Nu-DESC: 5 maddeden oluşur (Oryantasyon bozukluğu, uygunsuz davranış, uygunsuz iletişim, illüzyon/halüsinasyon, psikomotor yavaşlama).
  • Her madde 0-2 puan alır. Toplam skor 2 ve üzeri ise deliryum olarak kabul edilir.

Deliryum Tedavisi ve Farmakolojik Olmayan Hemşirelik Girişimleri

Tedavinin temelini farmakolojik olmayan girişimler oluşturur. Bu girişimler ABCDEF Paketi gibi kanıta dayalı paketlerle sistematik hale getirilmiştir.

• A: Ağrının Değerlendirilmesi, Önlenmesi ve Yönetimi
• B: Spontan Uyanma ve Solunum Denemeleri
• C: Sedasyon ve Analjezinin Seçimi
• D: Deliryumun Değerlendirilmesi, Önlenmesi ve Yönetimi
• E: Erken Mobilizasyon ve Egzersiz
• F: Aile İletişimi ve Katılımı

Detaylı Hemşirelik Girişimleri:

1. Oryantasyonu Sağlama:
   • Her vardiyada kendini tanıtmak, hastaya ismiyle hitap etmek.
   • Kısa ve basit cümleler kurmak.
   • Çevreyi (monitörler, kateterler) ve yapılacak işlemleri açıklamak.
   • Görünür bir yere saat ve takvim koymak.
   • Mümkünse aynı hemşirenin bakım vermesini sağlamak.
2. Bilişsel ve Duyusal Desteği Optimize Etme:
   • Hastanın gözlük ve işitme cihazını kullanmasını sağlamak.
   • Kişiselleştirilmiş müzik, TV veya radyo dinletmek.
3. Çevreyi Düzenleme (Gürültü ve Işık):
   • Gece alarm seslerini en düşük seviyeye ayarlamak.
   • Gereksiz personel sirkülasyonunu önlemek.
   • Sirkadiyen ritmi desteklemek için gündüz parlak, gece loş ışık sağlamak.
4. Uykuyu İyileştirme:
   • Bakım aktivitelerini kümeleyerek kesintisiz uyku periyotları oluşturmak.
   • Göz maskesi ve kulak tıkacı kullanmak.
   • Rahat pozisyon sağlamak ve ağrıyı yönetmek.
5. Erken Mobilizasyon:
   • Hastayı yürümeye teşvik etmek, ROM egzersizleri yaptırmak.
   • Postoperatif dönemde hastayı erken ayağa kaldırmak.
6. Aile Katılımı:
   • Aile üyelerini bakıma katılmaları ve karar alma süreçlerine dahil olmaları için desteklemek.
   • Ziyaret sıklığı ve süresini artırmak.
7. Temel Gereksinimleri Karşılama:
   • Beslenmeyi en kısa sürede sağlamak.
   • Kişisel hijyen ve boşaltım ihtiyaçlarını karşılamak.
   • Ağrı yönetimini etkin yapmak.
   • Hastanın kendi bakımına katılımını desteklemek.