Online Notepad

Ücretsiz Online Not Defteri

Sindirim Sistemi Cerrahisi ve Hemşirelik Bakımı: Sınav Tekrarı Özeti

 

Gastrointestinal Sistemin (GİS) Yapısı ve Fonksiyonları

Sindirim Sistemi Organları:

  1. Ağız
  2. Farinks ve Tükrük Bezleri
  3. Özofagus (Yemek Borusu)
  4. Mide
  5. İnce Bağırsaklar:
    • Duodenum
    • Jejenum
    • İleum
  6. Kalın Bağırsaklar:
    • Asenden Kolon
    • Transvers Kolon
    • Desenden Kolon
    • Rektum ve Anüs
  7. Yardımcı Organlar:
    • Karaciğer
    • Safra Kesesi
    • Pankreas

GİS Cerrahisinde Tanı Yöntemleri ve Hemşirelik

GİS Sekresyon Analizi

  • Amaç: GİS'in belirli kısımlarından alınan sıvıların incelenmesi.
  • Başlıca Analizler:
    1. Gastrik sekresyon analizi
    2. İnce bağırsak sekresyon analizi
    3. Dışkı (gaita) analizi
  • Gaita Analizi:
    • Örnek: Katı ise bezelye büyüklüğünde, sıvı ise 0.5-1 ml yeterlidir.
    • Pozitif Test: Gaitada kan, mukus, parazit veya sindirilmemiş besinlerin olması.
    • Önemli Bulgular: Rengi, kokusu, şekli, kıvamı ve defekasyon sıklığı tanı için önemlidir.

Solunum Testleri

  • Hidrojen Solunum Testi: Karbonhidrat emilimini, kısa bağırsak sendromunu ve ince bağırsaktaki bakteri varlığını değerlendirir.
  • Üreaz Solunum Testi: Mide mukozasındaki üreazı saptayarak Helicobacter pylori varlığını belirler (peptik ülsere neden olur).

Endoskopi ve Kolonoskopi Hemşirelik Bakımı

İşlem Öncesi Bakım:

  • Açlık: Endoskopi öncesi hasta 8 saat aç olmalıdır.
  • Bağırsak Hazırlığı (Kolonoskopi için):
    • İşlemden 2 gece önce laksatif verilir.
    • İşlem günü sabah lavman yapılır.
    • İşlemden önceki gün öğlenden itibaren sıvı diyetine başlanır ve oral lavaj solüsyonu alınır.
  • Onam: Aydınlatılmış onam alınır.
  • İlaçlar: Sedasyon için hekim istemine göre ilaç uygulanır. Kanama riski nedeniyle işlemden 2 hafta önce aspirin, NSAİİ gibi ilaçların kullanımı durdurulur. Coumadin veya heparin kullanan hastalar için hekimle görüşülür.
  • Hazırlık: Gerekirse boğaza topikal anestezi uygulanır. Takma diş veya protez varsa çıkarılır.

İşlem Sırası ve Sonrası Bakım:

  • Pozisyon: Hemşire, hastanın sol tarafında durmalıdır.
  • Yaşam Bulguları: İşlem sırasında yaşam bulguları, O2 satürasyonu, cilt rengi ve ısısı izlenir.
  • Refleks Kontrolü: Yutma refleksi geri gelene kadar oral yolla hiçbir şey verilmez. Refleks, dil köküne dokunularak kontrol edilebilir.
  • Hasta Eğitimi: Sedasyon sonrası 10-12 saat araç/makine kullanmaması söylenir. Boğaz ağrısı için ılık su ile gargara önerilir.
  • **Komplikasyon Takibi:
    • Perforasyon: Ani sıcaklık artışı perforasyon belirtisidir. Hasta 1-2 saat vücut ısısı takibi ile izlenir. Bağırsak perforasyonu belirtileri (karın ağrısı, gerginlik, ateş, rektal kanama) yakından izlenir.
    • Diğer: Kolonoskopi sonrası abdominal kramplar (verilen hava nedeniyle) ve rektal kanama takip edilir.

GİS Tüpleri ve Bakımı

  • Tüp Çeşitleri:
    • Kısa Nazogastrik Tüp: Mide ve duodenum için (Levin, Salem).
    • Uzun Tüpler: İnce bağırsaklara kadar uzanır (Miller-Abbott, Cantor).
  • Nazogastrik Tüplü Hasta Bakımı:
    • Tüp burun deliklerini irite etmeyecek şekilde sabitlenir.
    • Burun delikleri temizlenir ve krem sürülür.
    • Sık aralıklarla ağız bakımı verilir; sakıncası yoksa sakız çiğnetilir.
    • Boğazdaki tahrişi gidermek için gargara yaptırılır.
    • Gelen sıvının rengi, kokusu ve miktarı izlenir.
    • Tıkanıklık kontrol edilir; tıkalı ise serum fizyolojik ile yıkanır (irigasyon sıvısı AÇT'ye kaydedilir).

Özofagus Hastalıkları ve Cerrahisi

Akalazya

  • Belirtiler: Disfaji (yutma güçlüğü), regürjitasyon, halitozis (ağız kokusu), kilo kaybı, pirozis.
  • Tanı: Baryumlu grafi, endoskopi, BT.
  • Tedavi:
    • Tıbbi: Ca kanal blokerleri, botulinum toksini enjeksiyonu.
    • Girişimsel: Pnömatik dilatasyon (balonla genişletme).
    • Cerrahi.

Özofagus Divertikülü

  • Tanı: Baryumlu grafiler.
  • Tedavi: Cerrahi (Divertikülektomi, Özofagomyotomi).

Özofageal Hiatal Herni (Mide Fıtığı)

  • Tanım: Midenin bir kısmının özofageal açıklıktan yukarı fıtıklaşması.
  • Tipleri: Sliding (kayıcı), Paraözofageal (rolling), Kombine (mix).
  • Belirtiler: Göğüste yanma, regürjitasyon, disfaji.
  • Tedavi:
    • Tıbbi: Antiasitler, PPI'lar.
    • Cerrahi: Nissen Funduplikasyon (açık veya laparoskopik).
  • Ameliyat Sonrası Bakım:
    • Yatak başı 30 derece yükseltilir.
    • Nazogastrik (NG) tüp ve göğüs tüpü takibi yapılır.
    • Dispne, siyanoz gibi pnömotoraks belirtileri izlenir.
    • Peristaltizm başlayınca ağızdan sıvı verilir, hasta disfaji açısından izlenir.
    • Azar azar ve sık aralarla beslenme önerilir.

Özofagus Tümörleri

  • En Sık Görülen Benign Tümör: Leiomyoma.
  • Belirtiler: Disfaji, ağrı, kilo kaybı, regürjitasyon, kanama.
  • Tedavi: Kemoterapi, radyoterapi, fotodinamik tedavi, cerrahi.
  • Cerrahi Yöntemler: Özofajektomi (özofagusun çıkarılması), özofagogastrostomi, gastrostomi.
  • Ameliyat Sonrası Bakım:
    • Anastomoz hattındaki gerilimi önlemek için hasta erken dönemde düz yatırılır.
    • Solunum problemleri (kan gazları takibi) ve anastomoz sızıntısı (enfeksiyon, şok belirtileri) yönünden izlenir.
    • Hastanın yarı oturur pozisyonda olması ventilasyonu artırır ve reflüyü önler.

Mide Hastalıkları ve Cerrahisi

Peptik Ülser

  • Etyoloji: H. Pylori (%80-90'ından sorumlu), stres, diyet, alkol, ilaçlar.
  • Cerrahi Tedavi:
    • Vagotomi: Vagus sinirinin kesilerek asit salgısının azaltılması. (Trunkal ve selektif tiplerde mide boşalması gecikeceği için piloroplasti gerekir.)
    • Subtotal Gastrektomi (Antrektomi): Midenin antrum kısmının çıkarılması.
    • Billroth I: Midenin kalan kısmının duodenuma bağlanması.
    • Billroth II: Midenin kalan kısmının jejunuma bağlanması.

Mide Kanseri

  • Etyoloji: H.pylori, diyet, sigara, NSAİİ, Billroth-2 ameliyatı öyküsü.
  • Belirtiler: Erken evrede semptomsuz. İleri evrede kilo kaybı ve karın ağrısı en sık belirtilerdir.
  • Prognoz: Kötü, 5 yıllık yaşam süresi %25'i geçmez.
  • Tedavi: Cerrahi (Subtotal veya Total Gastrektomi).
  • Total Gastrektomi: Tüm mide, lenf bezleri, dalak ve pankreas kuyruğu çıkarılır.

Mide Ameliyatları Sonrası Bakım ve Komplikasyonlar

  • Ameliyat Öncesi: Hastaya NG tüp, IV sıvı, derin solunum ve öksürük egzersizleri hakkında bilgi verilir.
  • Ameliyat Sonrası:
    • NG tüp drenajı izlenir (ilk saatler parlak kırmızı, sonra koyulaşır). Doktor istemi olmadan NG tüp kesinlikle irrige edilmez.
    • Hasta yarı oturur pozisyona alınır.
    • Total gastrektomi sonrası pulmoner komplikasyon riski yüksektir.
    • Oral beslenmeye 30 ml su ile başlanır, tolere ederse NG tüp çıkarılır.
    • Yaşam boyu B12 vitamini enjeksiyonu gerekir (intrinsik faktör yokluğu nedeniyle).
  • Komplikasyonlar:
    • Erken: Kanama, anastomoz kaçağı.
    • Geç: Dumping Sendromu, Malnütrisyon.
    • Dumping Sendromu: Gıdaların mideden jejunuma hızlı ve kontrolsüz boşalmasıdır. Özellikle Billroth II sonrası görülür.

Alt Sindirim Sistemi Hastalıkları ve Cerrahisi

Apandisit

  • Belirtiler: Karın ağrısı (en önemli), iştahsızlık, bulantı, kusma, hafif ateş.
  • Fizik Muayene: Mc Burney noktasında hassasiyet, Rovsing belirtisi (sol alt kadrana basınca sağda ağrı).
  • Tedavi: 24-48 saat içinde apendektomi. Gecikilirse perforasyon ve peritonit gelişir.

Peritonit

  • Nedenler: E.Coli, Streptekok, Stafilokok.
  • Tedavi: Şok tedavisi, laparotomi (inflame dokuyu çıkarmak), abse drenajı.

Divertiküler Hastalık

  • Tanım: Bağırsak mukozasının dışa doğru keseleşmesi (fıtıklaşması). En sık sigmoid kolonda görülür.
  • Divertikülit Belirtileri: Sol alt kadranda ağrı, ateş, bulantı, kusma.
  • Tedavi:
    • Tıbbi: Kolonun dinlendirilmesi (ağızdan beslenme kesilir), parenteral beslenme, NG tüp.
    • Cerrahi: Komplikasyonlarda (abse, fistül, perforasyon) uygulanır.

Herniler (Fıtık)

  • Tanım: "Redükte" (içeri itilebilen), "İrredükte/İnkarsere" (içeri itilemeyen).
  • Tedavi: Cerrahi.
  • Hemşirelik Bakımı: Ameliyat sonrası mesane distansiyonu izlenir. Öksürük egzersizi yaptırılmaz, derin nefes alma sağlanır. 6-8 hafta ağır kaldırmaktan kaçınılır.

İntestinal Obstrüksiyon (Bağırsak Tıkanması - İleus)

  • Nedenleri:
    • Mekanik: Adezyonlar, herniler, volvulus, tümörler.
    • Paralitik: Peritonit, majör cerrahiler, toksik durumlar.
    • Vasküler: Mezenterik infarktüs (şiddetli karın ağrısı).
  • Tedavi: Bağırsakların dekompresyonu (gaz ve sıvı boşaltılması), sıvı-elektrolit replasmanı. Mekanik tıkanmalar genellikle cerrahi gerektirir.
  • Hemşirelik Bakımı: Yaşam bulguları (şok yönünden) izlenir. Dehidratasyon ve elektrolit dengesizliği takip edilir. Saatlik idrar 40 ml altına düşerse hekime bildirilir.

Bağırsak Tümörleri

  • Tipler: Benign (polipler), Malign (kolorektal karsinomlar).
  • Belirtiler: Dışkılama alışkanlığında değişiklik, rektal kanama (sağ kolonda gizli kan-melena; sol kolonda taze kan).
  • Preoperatif Bakım: Beslenme düzeltilir, kan transfüzyonu yapılır, bağırsakların mekanik temizliği (posasız diyet, lavman) ve antibiyotik uygulanır.
  • Postoperatif Bakım: Peristaltizm dönene kadar NG tüp takibi, drenaj takibi, gaz çıkışı takibi yapılır.

Stoma (Ostomi) ve Bakımı

  • Tanım: Bağırsakların karın duvarına ağızlaştırılması. Geçici veya kalıcı olabilir.
  • Tipler:
    • İleostomi: İnce bağırsağın (ileum) ağızlaştırılması. Çıktı sıvı, bol miktarda ve cildi tahriş edicidir. Sıvı-elektrolit kaybı riski yüksektir.
    • Kolostomi: Kalın bağırsağın (kolon) ağızlaştırılması. Sfinkter kontrolü yoktur.
      • Asendan: Sıvı/yarı sıvı dışkı.
      • Transvers: Sıvı/yarı katı dışkı.
      • Desenden: Yarı katı/katı dışkı.
      • Sigmoid: Normal kıvamda dışkı.
  • Stoma Değerlendirmesi: Normal stoma parlak kırmızı ve nemlidir. Soluk renk anemi, gri-mavi iskemi, kahverengi-siyah nekroz belirtisidir.
  • Stoma Sorunları: Cilt tahrişi, sızıntı, ishal, kabızlık, gaz, koku.
  • Hasta Eğitimi: Günde en az 2 litre sıvı alınmalıdır. Başlangıçta lifsiz diyet önerilir. Az miktarda kanama normaldir.

Anorektal Hastalıklar

Hemoroidler

  • Neden: Konstipasyon, kalıtım.
  • Belirtiler: Rektal kanama, ağrı, kaşıntı, makatta ele gelen şişlik.
  • Tedavi: Skleroterapi, band ligasyonu, infrared koagülasyon, cerrahi (3. ve 4. derecede).

Anal Fissür

  • Tanım: Anal deride yırtık.
  • Belirtiler: Kanama ve ağrı.
  • Tedavi:
    • Tıbbi: Diyet, laksatifler, anestetik pomatlar, sıcak oturma banyoları.
    • Cerrahi: 6-8 haftada iyileşmezse (Lateral internal sfinkterotomi).

Pilonidal Sinüs (Kıl Dönmesi)

  • Tanım: Sakrum tabanında yer alan, içinde kıl bulunan enfekte oluşum.
  • Belirtiler: Ağrı, şişlik, akıntı.