Online Notepad

Ücretsiz Online Not Defteri

Endokrin Sistem Cerrahisi Son Tekrar Notları

 

Endokrin Sisteme Genel Bakış

Endokrin Organlar

  • Hipofiz bezi
  • Tiroid bezi
  • Paratiroid bezler
  • Adrenal bezler
  • Pankreas
  • Overler ve Testisler

Tanı Yöntemleri

  • Hasta hikayesi ve fizik muayene
  • Laboratuvar bulguları
  • Görüntüleme: BT, MR, USG

Hipofiz Bezi (Pituiter Bez)

Hormonlar

  • Arka Lob: ADH, Oksitosin
  • Ön Lob: FSH, LH, ACTH, Prolaktin, TSH, Büyüme hormonu, MSH

Hastalıklar ve Tümörler

  • Hastalıklar çoğunlukla ön loba ilişkindir.
  • Tümörler genellikle iyi huyludur.
  • Sınıflandırma: Salgı yapan/yapmayan; Eozinofilik/Bazofilik/Kromofobik.

Belirti ve Bulgular

  • Sistemik: Hormonların aşırı salgılanmasına bağlı (Örn: Galaktore, hipertiroidizm, Cushing).
  • Lokal: Tümörün büyümesine bağlı (Kafa içi basınç artışı, görme bozukluğu, baş ağrısı).

Tedavi ve Cerrahi (Hipofizektomi)

  • Tedavi: Radyasyon, ilaç, cerrahi.
  • Cerrahi Yaklaşımlar:
    • Frontal kraniotomi
    • Transsfenoidal yaklaşım (Endoskopik: minimal invaziv, daha iyi görüş).

Hemşirelik Bakımı

  • Ameliyat Öncesi:
    • Nörolojik değerlendirme.
    • Hastaya öksürme, hapşırma ve sümkürmeden kaçınması öğretilir.
    • Adrenal yetmezliği önlemek için kortizol verilir.
  • Ameliyat Sonrası:
    • Hedef organ yetmezlikleri (adrenal, tiroid) izlenir.
    • Diyabetes İnsipidus (DI) takibi (aldığı-çıkardığı).
    • Menenjit takibi.
    • Rinore (BOS sızıntısı) takibi.
    • Sık ağız bakımı yapılır.

Tiroid Bezi

Hormonlar ve Durumlar

  • Hormonlar: T3 (Triiyodotironin), T4 (Tiroksin), Kalsitonin.
  • Durumlar:
    • Ötroidi: Normal hormon düzeyi.
    • Hipertiroidizm: Fazla hormon.
    • Hipotiroidizm: Düşük hormon.

Başlıca Hastalıklar

  • Guatr, Tiroiditis, Tümörler.
  • Hipertiroidizm Nedenleri: Grave’s hastalığı, toksik adenom/guatr, yoğun iyot alımı.
  • Hipotiroidizm Nedenleri: Hashimoto tiroiditi, radyoaktif iyot tedavisi, tiroidektomi, iyot eksikliği.

Guatr (Tiroid Bezinin Büyümesi)

  • Basit Guatr (Nontoksik): İyot eksikliği, guatrojen gıdalar (lahana, şalgam, ıspanak vb.). Genellikle belirti vermez.
  • Toksik Diffüz Guatr (Grave's Hastalığı): Otoimmün. Egzoftalmus (gözlerin öne çıkması) tipiktir.
  • Toksik Nodüler Guatr: Nodüler guatrın toksik hale gelmesi. Hafif hipertiroidizm bulguları.

Tiroid Tümörleri

  • Benign: Toksik adenom.
  • Malign: Papiller (en sık, prognozu iyi), Folliküler, Medüllar, Anaplastik.

Cerrahi Tedavi (Tiroidektomi)

  • Tipleri: Lobektomi, Subtotal, Total, Totale yakın.
  • Minimal invaziv (endoskopik) yöntemler yaygındır.

Tiroidektomi Bakımı

  • Ameliyat Öncesi:
    • Hastayı ötroidi hale getirmek.
    • Tirotoksikoz ve KVS sorunlarını kontrol altına almak.
    • Hastaya boynunu nasıl destekleyeceğini öğretmek.
  • Ameliyat Sonrası Komplikasyonlar:
    • Solunum Yolu Obstrüksiyonu ve Kanama: En önemli riskler.
    • Tetani: Paratiroid bezlerin hasarına bağlı hipokalsemi. Chvostek ve Trousseau bulguları izlenir. Kalsiyum glukonat hazır bulundurulur.
    • Ses Kısıklığı: Sinir hasarı.
    • Tiroid Krizi: Tirotoksikozun şiddetlenmesi.

Paratiroid Bezler

Parathormon ve Görevi

  • Tiroidin arkasında 4 adettir.
  • Parathormon: Serum kalsiyumunu yükseltir, fosforu düşürür.

Cerrahi (Paratiroidektomi) Bakımı

  • Ameliyat Öncesi:
    • Bol sıvı alımı, kalsiyumdan kısıtlı diyet.
    • Mobilizasyon, konstipasyonu önleme.
    • Hiperkalsemi krizi yönünden izlem.
  • Ameliyat Sonrası:
    • Tiroidektomi sonrası bakıma benzer.
    • Hipokalsemiye yönelik bakım ("aç kemikler sendromu").
    • Kardiyak ve renal fonksiyon takibi.
    • Kalsiyum ve D vitamini desteği.

Adrenal (Böbrek Üstü) Bezler

Hormonlar

  • Korteks: Mineralokortikoidler, Glikokortikoidler, Seks hormonları.
  • Medulla: Epinefrin, Norepinefrin.

Cushing Sendromu

  • Neden: Glikokortikoid fazlalığı (hipofiz/adrenal tümör, ilaç).
  • Belirtiler: Ay dede yüzü, bufalo hörgücü, obezite, hipertansiyon, ince deri, pembe-mor çatlaklar (stria).
  • Cerrahi Tedavi: Hipofizektomi veya Adrenalektomi (açık/laparoskopik).
  • Bakım (Pre-op): Enfeksiyondan ve kazalardan koruma, ödem/kilo/hiperglisemi takibi. Diyet: Protein/K/Ca zengin; Na/kalori fakir. Ameliyat sabahı glikokortikoid verilir.
  • Bakım (Post-op): Şok ve enfeksiyonu önleme. Bilateral adrenalektomi sonrası ömür boyu kortikosteroid kullanımı gerekir.

Feokromasitoma

  • Tanım: Adrenal medulla tümörü (genellikle benign). Aşırı adrenalin/noradrenalin salgılar.
  • Cerrahi Komplikasyonları:
    • Ameliyat sırasında: Hipertansiyon, aritmiler.
    • Ameliyat sonrası: Hipotansiyon.
  • Bakım (Pre-op): Amaç hipertansiyon ataklarını önlemek. Stresten uzak, kafeinsiz ortam.
  • Bakım (Post-op): Hipotansiyon, kanama ve şok izlemi. IV sıvılar verilir. Dışarıdan katekolamin verilmez, sempatik sistem devralır.

Diyabetik Hastada Cerrahi Bakım

Riskler

  • Perioperatif morbidite ve mortalite daha fazladır.
  • Hiperglisemi, hipoglisemi, ketoasidoz riski yüksektir.
  • Enfeksiyona yatkınlık artar.

Ameliyat Öncesi Bakım

  • Kan glikoz düzeyi normale getirilir.
  • Ameliyat sabah erken saate planlanır.
  • Ameliyat sabahı oral verilmez; gerekirse IV insülin+dekstroz verilir.
  • Ameliyattan 1 saat önce kan glikozu ölçülür.

Ameliyat Sonrası Bakım

  • Oral alıma kadar IV sıvı ve insülin devam eder.
  • Hipoglisemi ve hiperglisemi yönünden izlenir.
  • Yara bakımında aseptik tekniğe özen gösterilir.
  • Zorunlu olmadıkça mesane kateteri takılmaz.