Online Notepad

Beslenme Yetersizliği (Malnutrisyon) ve Etkileri

Beslenme yetersizliği, kritik hastalarda en önemli mortalite ve morbidite nedenlerinden biridir. Vücut üzerindeki sistemik etkileri şunlardır:

• Enfeksiyona yatkınlıkta artış
• Yara iyileşmesinde gecikme
• Eviserasyon, anastomoz kaçağı ve fistül riskinde artış
• Solunum fonksiyonlarında azalma ve solunumsal komplikasyonlarda artış
• Mobilizasyon zorluğu ve tromboemboli riskinde artış
• Dolaşım ve böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Bağırsak mukozasında atrofi
• Santral Sinir Sistemi (SSS) etkilenmesi
• Hastanede kalış süresinde ve maliyetlerde artış
• Yaşam kalitesinde düşüş

Enerji Gereksinimi

• Sağlıklı Yetişkin: Bazal metabolizma için 25 kcal/kg/gün
• Ciddi Stres Altındaki Yetişkin: Bazal metabolizma için 40 kcal/kg/gün

Cerrahi Hastada Beslenmenin Önemi

• Katabolizmanın önlenmesi
• Gastrointestinal sistem (GİS) fonksiyonlarının düzenlenmesi
• Enfeksiyonun önlenmesi
• Kas fonksiyonu ve kütlesinin artırılması
• Yara iyileşmesinin hızlandırılması
• Mortalite ve morbiditenin azaltılması

Beslenme Desteğine Karar Verme Süreci

Hastanın beslenme durumunu değerlendirmek için kullanılan yöntemler şunlardır:

• Anamnez
• Fizik muayene
• Antropometrik ölçümler
• Biyokimyasal parametreler
• İmmünolojik fonksiyonların değerlendirilmesi
• Protein ve enerji dengesinin hesaplanması

Beslenme Destek Yöntemleri

1. Enteral Beslenme (EB): GİS yoluyla beslenme.
2. Parenteral Beslenme (PB): Damar yoluyla beslenme.

--------------------------------------------------------------------------------

1. Enteral Beslenme (EB)

Hastanın oral beslenemediği ancak gastrointestinal sistemin fonksiyonel olduğu durumlarda kullanılır.

EB Uygulama Yolları

• Kısa Süreli (4-6 hafta): Nazogastrik ve Nazoenterik tüpler.
• Uzun Süreli (>4-6 hafta): Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG) veya Jejenostomi tüpü.

Perkütan Endoskopik Gastrostomi (PEG)

Endoskopi eşliğinde karın ön duvarından mideye ince bir tüp yerleştirilmesi işlemidir. Besinler doğrudan GİS'e iletilir.

PEG Endikasyonları

• Yutamayan, yutma refleksi olmayan veya yutma güçlüğü çeken hastalar (malign olmayan)
• Motor nöron ve diğer dejeneratif hastalıklar
• Akut nörolojik hastalıklar (travma, inme)
• Demans
• Orofarinks, özefagus ya da mide kanseri
• Aspirasyon riski olanlar
• Nazogastrik (NG) tüpü tolere edemeyenler

PEG Kontrendikasyonları

• Ciddi koagülasyon bozuklukları
• Anoreksiya nervoza
• Terminal dönem hastaları
• Özefagustan endoskopik girişin mümkün olmadığı durumlar
• Gastrik varis, hepatomegali

PEG Komplikasyonları

• Yara yeri/periostomal enfeksiyon
• Periostomal sızıntı
• Kanama, ülserasyon
• Tüp tıkanıklığı
• Gastrik çıkış darlığı
• Nekrotizan fasiit, ileus

PEG Hemşirelik Bakımı

• Pansuman:
  • İlk pansuman 2. günde yapılır.
  • Yara yeri olgunlaşana kadar her gün yenilenir.
  • Yara olgunlaştıktan sonra açık bırakılır.
• Cilt Bakımı: Stoma etrafı günlük olarak ılık sabunlu su (pH 5-5.5) ile silinmeli ve kurulanmalıdır.
• Beslenmeye Başlama: İşlemden 4-6 saat sonra başlanabilir.
• Rezidü Kontrolü:
  • Beslenme öncesi bakılır; 150 cc'den fazla ise beslenme yapılmaz.
  • Aralıklı beslenmede her beslenmeden önce, sürekli beslenmede 4-6 saatte bir kontrol edilir.
• Tüp Yıkama:
  • Besin vermeden önce 50 ml su ile yıkanır.
  • Sürekli beslenen yetişkinlerde her 4 saatte bir rezidü kontrolü sonrası 50 ml su ile yıkanmalıdır.
• Beslenme Ürünü Saklama:
  • Açılmamış: Oda ısısında son kullanma tarihine kadar.
  • Açılmış: Buzdolabında 24 saat, oda ısısında 8 saat.
• İlaç Uygulaması: 20 ml su → ezilmiş ilaç + 20 ml su → (2. ilaç varsa) 10 ml su → son olarak 20 ml su sırasıyla verilir.
• Hasta Pozisyonu: Aspirasyonu önlemek için beslenme sırasında ve sonrasında baş 30-45 derece yükseltilmelidir.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Parenteral Beslenme (PB)

GİS'in anatomik veya fonksiyonel bütünlüğünün bozulduğu durumlarda besinlerin damar yoluyla verilmesidir. Amacı malnütrisyonu önlemek ve tedavi etmektir.

PB Endikasyonları

• GİS yetmezliğinde tamamlama tedavisi olarak (örn: kısa bağırsak sendromu)
• Enteral beslenmenin mümkün olmadığı durumlarda
• Bağırsakların dinlendirilmesi gereken durumlarda (örn: ciddi enterit, yüksek çıkışlı fistüller)

PB Kontrendikasyonları

• Hemodinamik olarak stabil olmayan hastalar (şok, aktif hemoraji)
• Tedavinin kesildiği terminal dönem hastaları
• Organ nakli düşünülmeyen beyin ölümü olguları

Parenteral Beslenme Yolları

• Not: Yüksek osmolariteli solüsyonlar periferik venlerde inflamasyon ve tromboza neden olabilir.

Santral Venöz Kateter Bakımı

• El Hijyeni: Kateter giriş yerine dokunmadan önce ve sonra mutlaka sağlanmalıdır.
• Antisepsi: Giriş yeri >%0.5'lik klorheksidin bazlı alkollü preparat ile temizlenir. Konektörler ise klorheksidin veya %70 alkol ile 15 sn ovalanır, 15 sn kuruması beklenir.
• Pansuman Değişimi: Steril gazlı bez her 2 günde bir, şeffaf pansuman 7 günde bir değiştirilir. Kirlenme durumunda daha sık değiştirilmelidir.
• Set Değişimi:
  • Kan, kan ürünü, lipid alan hastalarda 24 saatte bir.
  • Propofol alan hastalarda 6-12 saatte bir.

Parenteral Beslenme Hemşirelik Bakımı

• Değerlendirme:
  • Öykü: İştah durumu, istemsiz kilo kaybı, GİS semptomları.
  • Fizik Muayene: Kas/yağ doku kaybı, ödem, cilt durumu, bilinç düzeyi.
  • Laboratuvar: Tam kan, elektrolitler, AKŞ, BUN, kreatinin, karaciğer fonksiyon testleri.
  • Antropometrik Ölçümler: BKİ, kilo kaybı, üst orta kol çevresi.
• Uygulama ve İzlem:
  • PB solüsyonu takılmadan 2-4 saat önce buzdolabından çıkarılarak oda ısısına getirilmelidir.
  • Solüsyon torbası sızıntı, renk değişikliği, bulanıklık ve son kullanma tarihi açısından kontrol edilmelidir.
  • PB solüsyonlarına ilaç eklenmemelidir. Zorunlu ise geçimlilik mutlaka kontrol edilmelidir.
  • İnfüzyon pompası kullanılmalı, saatlik hız kaydedilmelidir.
  • PB aniden kesilmemelidir. Ara verilecekse hipoglisemiyi önlemek için %5 veya %10 Dekstroz başlanmalıdır.
  • Tek lümenli kateterler sadece PB için kullanılmalıdır. Kan alma/verme, ilaç uygulaması yapılmamalıdır.
  • Hastaya düzenli ağız bakımı verilmelidir.
  • Kateter giriş yeri enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, ödem, akıntı) yönünden gözlenmelidir.
• Takip Sıklığı:
  • Stabilize olana kadar: 6 saatte bir kan şekeri takibi.
  • Stabilize olduktan sonra:
    • Her gün: Vücut ağırlığı, Aldığı-Çıkardığı takibi, elektrolitler.
    • Haftada bir: Trombosit, PT, BUN, kreatinin, Ca, P.
    • Ayda bir: Başlangıçtaki tüm tetkiklerin tekrarı.

TPN (Total Parenteral Nütrisyon) Hemşirelik Tanıları

• Beslenmede Dengesizlik: Beden gereksiniminden az beslenme
• Sıvı Elektrolit Dengesizliği: Artmış vasküler yük, hiperglisemi
• Enfeksiyon Riski: Aseptik tekniğe uymama, beden savunma mekanizmasında düşüş
• Potansiyel Komplikasyon: Hava embolisi, pnömotoraks, hemotoraks, kateter malpozisyonu gibi mekanik komplikasyonlar
• Anksiyete: Bilgi eksikliği, hareket kısıtlılığı

"Dikkatle gözleyen bir hemşirenin görebileceği gibi, bolluklar içinde nice hastanın açlığa maruz kaldığı bir gerçektir."

— Florence Nightingale, 1859