Online Notepad

1. Riskli Gebelik Kavramı

Riskli gebelik; gebenin, fetüsün veya yenidoğanın sağlığını tehlikeye sokan, hastalık (morbidite) ve ölüm (mortalite) oranlarını artıran fizyolojik ve psikososyal bir durumdur.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Birinci Trimester (0-12 Hafta) Gebelik Sorunları

Ektopik Gebelik (Dış Gebelik)

Blastosistin uterus kavitesi dışında bir yere implante olmasıdır. Gebeliklerin yaklaşık %95-96'sı fallop tüplerinde (tubal gebelik) oluşur.

• Temel Belirtiler: Amenore (adet gecikmesi), vajinal kanama ve pelvik ağrı üçlemesi en sık başvuru nedenidir. Rüptür (yırtılma) sonrası omuz ağrısı ve bayılma görülebilir.
• Tanı: Transvajinal USG'de boş uterus, düşük veya plato çizen Beta HCG seviyeleri ve düşük serum progesteron düzeyi (<5 ng/ml) ile konur.
• Tedavi: Cerrahi (Laparoskopi/Laparotomi) veya tıbbi (Methotrexate) yöntemler kullanılır.
• Hemşirelik Girişimleri:
  • Şok Takibi: Kanama ve hipovolemik şok belirtileri (hipotansiyon, taşikardi) yakından izlenmelidir.
  • Psikolojik Destek: Gebelik kaybı nedeniyle yas sürecindeki anneye destek verilmeli, duygularını ifade etmesi sağlanmalıdır.
  • Eğitim: Tekrar riskine karşı en az üç adet dönemi boyunca korunma önerilir; progesteronlu RİA kullanımı önerilmez.

Gestasyonel Trofoblastik Hastalık (Molar Gebelik/Mol Hidatiform)

Halk arasında "üzüm gebeliği" olarak bilinir. Plasentayı oluşturan trofoblastik hücrelerin anormal çoğalmasıdır.

• Tipler: Kompleyt (fetüs yok) ve İnkompleyt (kısmi fetüs/amniyon mevcut) olarak ayrılır.
• Belirtiler: Kahverengi vajinal kanama, aşırı yüksek hCG seviyeleri ve USG'de "kar yağdı manzarası".
• Hemşirelik Bakımı ve Takip: Dilatasyon ve Küretaj (D&C) işlemi sonrası 1 yıl boyunca aylık hCG takibi yapılır. Bu süreçte malignite (kanser) riski nedeniyle gebelik kesinlikle önlenmelidir.

Abortuslar (Düşükler)

1. gebelik haftasından önce, 500 gramdan hafif fetüsün veya eklerinin uterus dışına atılmasıdır.

• Hemşirelik Bakımı: Kanamanın miktarı ve niteliği (ped takibi) izlenmelidir. Rh (-) annelere işlem sonrası 72 saat içinde RhoGam uygulanmalıdır.

Hiperemezis Gravidarum (HEG)

İnatçı bulantı-kusma, dehidratasyon, elektrolit dengesizliği ve kilo kaybı ile karakterize bir durumdur.

• Diyet Tedavisi: BRAT diyeti (Muz, pirinç, elma suyu, tost) önerilir. Sıvı ve katı gıdalar bir arada verilmemelidir.
• Hemşirelik Girişimleri: AÇT (aldığı-çıkardığı) ve günlük kilo takibi yapılmalıdır. Ağız hijyeni sağlanmalı, yemeklerden hemen sonra diş fırçalamaktan kaçınılmalıdır (öğürme refleksini önlemek için).

--------------------------------------------------------------------------------

3. İkinci Trimester (13-27 Hafta) Gebelik Sorunları

Çoğul Gebelikler

Uterin kavitede birden fazla fetüsün bulunmasıdır. İleri anne yaşı ve yardımcı üreme teknikleri en büyük nedenlerdir.

• Komplikasyonlar: Preterm doğum, preeklampsi, anemi ve doğum sonu atoni kanaması riski yüksektir.
• Hemşirelik Girişimleri: 20. haftadan sonra izlem sıklığı artırılmalı (2 haftada bir), erken doğum belirtileri konusunda aile eğitilmelidir.

35 Yaş Üstü Gebelikler

Kromozomal anomali (Down Sendromu), diyabet ve hipertansiyon riskinin arttığı gebeliklerdir.

• Bakım: Prekonsepsiyonel dönemden itibaren folik asit kullanımı ve kronik hastalık takibi vurgulanmalıdır.

Preeklampsi ve Eklampsi

1. haftadan sonra görülen yüksek kan basıncı (hipertansiyon) ve proteinüri durumudur.

• Preeklampsi Belirtileri: Baş ağrısı, görme bozuklukları, epigastrik ağrı ve ödem.
• Eklampsi: Preeklampsi bulgularına ek olarak konvülsiyon (nöbet) ve koma gelişmesidir.
• Tedavi: Magnezyum Sülfat (MgSO_4) nöbetleri önlemek için kullanılır.
• Hemşirelik Bakımı (MgSO_4 Takibi): İlaç tedavisi sırasında mutlaka solunum hızı, patella refleksi ve idrar çıkışı takip edilmelidir. Nöbet sırasında hava yolu açıklığı sağlanmalı ve hasta sol lateral pozisyona getirilmelidir.

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM)

Gebelik sırasında ilk kez tanılanan karbonhidrat intoleransıdır. Genellikle 24-28. haftalarda OGTT (Şeker yükleme testi) ile teşhis edilir.

• Fetal Riskler: Makrozomi (iri bebek), doğum travmaları ve doğum sonrası hipoglisemi.
• Hemşirelik Bakımı:
  • Postpartum: Yenidoğan ilk 30 dakika içinde emzirilmeli; hipoglisemi belirtileri (titreme, siyanoz, tiz ağlama) yönünden izlenmelidir.
  • Anne: Doğum sonrası 6-12. haftalarda şeker ölçümleri tekrarlanmalıdır.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Üçüncü Trimester (28-40 Hafta) Gebelik Sorunları

Plasental Kaynaklı Kanamalar

• Kritik Uyarı: Kanama öyküsü olan gebelerde kesinlikle vajinal muayene (tuşe) yapılmaz.

Plasenta Yapışma Anomalileri

• Akreata: Miyometriuma yapışma.
• İnkreata: Miyometriuma invazyon (derine inme).
• Perkreata: Tüm katmanları geçip serozaya/komşu organlara ulaşma.

--------------------------------------------------------------------------------

5. Erken Doğum Tehdidi (EDT) ve EMR

20-37. haftalar arasında doğumun başlamasıdır. Erken Membran Rüptürü (EMR), suların doğum başlamadan gelmesidir.

• En Büyük Risk: Enfeksiyon (Koryoamniyonit) ve yenidoğanda Respiratuvar Distres Sendromu (RDS).
• Tedavi: Tokoliz (doğumu durdurma) ve akciğer gelişimi için kortikosteroid uygulaması.

--------------------------------------------------------------------------------

6. Önemli Terimler Sözlüğü

• Amenore: Adet kanamasının yokluğu.
• Tokoliz: Uterus kontraksiyonlarını durdurmaya yönelik tedavi.
• Efasman: Rahim ağzının (serviks) incelmesi ve silinmesi.
• Proteinüri: İdrarda protein atılımının olması.
• Kuldosentez: Douglas boşluğundan sıvı/kan örneği alınması.
• Makrozomi: Bebeğin normalden iri (genellikle >4000-4500 gr) olması.
• Polihidroamniyoz: Amniyon sıvısının normalden fazla olması.