Online Notepad

Meme Kanseri Epidemiyolojisi ve İstatistikleri

Meme kanseri, dünya genelinde ve Türkiye'de kadınlar arasında en sık görülen kanser türüdür.

• Küresel Durum (GLOBOCAN 2012): Meme kanseri, dünya genelinde, gelişmiş ve az gelişmiş bölgelerde kadınlarda görülen en yaygın ilk iki kanserden biridir.
• Türkiye Verileri (2015): Türkiye Birleşik Veri Tabanı'na göre meme kanseri, kadınlarda yaşa göre standardize edilmiş hızlar dikkate alındığında açık ara en sık görülen kanserdir.
• Anatomik Yerleşim: Meme kanseri vakalarının büyük çoğunluğu memenin üst dış kadranında görülmektedir.

Meme Kanserinin Belirti ve Bulguları

Meme kanserinin en yaygın belirtileri şunlardır:

• Ele gelen kitle: En sık rastlanan bulgudur.
• Deri değişiklikleri: Memede kızarıklık, çukurlaşma (portakal kabuğu görünümü).
• Meme başı değişiklikleri: Meme başında döküntü, içeri çekilme veya akıntı.

Metastaz ve Kanser Türleri

Metastaz: Meme kanserinin en sık yayıldığı (metastaz yaptığı) bölgeler şunlardır:

• Kemikler
• Akciğerler
• Karaciğer
• Göğüs Duvarı
• Beyin (Beyin, genellikle ilk metastaz bölgesi değildir.)

Sık Görülen Kanser Tipleri:

• İnvaziv duktal karsinom
• İnvaziv lobüler karsinom
• Meme başının Paget hastalığı
• İnvaziv inflamatuar meme kanseri
• Filloides tümör
• Duktal karsinoma in situ (DCIS)
• Lobüler karsinoma in situ (LCIS)

Meme Kanserinde Tedavi Yöntemleri

Meme kanseri tedavisinde multidisipliner bir yaklaşım benimsenir ve başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Cerrahi tedavi
• Kemoterapi
• Radyoterapi
• Hormonoterapi

Cerrahi Tedavi Türleri

Cerrahi tedavi, meme kanseri yönetiminin temel taşlarından biridir. Prosedürler, çıkarılan doku miktarına göre farklılık gösterir.

Lenf Nodu Prosedürleri:

• Sentinel Lenf Nodu Biyopsisi (SLNB): Kanserin lenf nodlarına yayılıp yayılmadığını anlamak için ilk drene olan "nöbetçi" lenf nodunun çıkarılmasıdır.
• Aksiller Lenf Nodu Diseksiyonu (ALND): Koltuk altındaki lenf nodlarının geniş bir şekilde çıkarılmasıdır.

Cerrahi Sonrası Hemşirelik Bakımı

Ameliyat Sonrası Erken Dönem Bakımı

Fiziksel Bakım Öncelikleri:

• Etkilenen Kol: Etkilenen taraftaki koldan kesinlikle kan basıncı ölçülmez, kan alınmaz ve enjeksiyon yapılmaz.
• Ağrı Yönetimi: Hastanın ağrısı düzenli olarak değerlendirilir ve planlanan analjezikler zamanında uygulanır.
• Pozisyon: Hastaya semifowler pozisyonu verilir ve etkilenen kol kalp seviyesinden yukarıda (elevasyonda) tutulur.
• Kanama ve Dolaşım Kontrolü: Yara yeri kanama ve hematom açısından takip edilir. Etkilenen koldan nabız kontrolü yapılır.
• Yara ve Dren Bakımı: İnsizyon bölgesi enfeksiyon belirtileri açısından gözlenir, drenlerin takibi yapılır.
• Egzersiz: Omuz ve kol hareketliliğini yeniden kazanmak için doktor istemine uygun olarak egzersizlere erken dönemde başlanır.

Psikososyal Destek:

• Hastanın yaşadığı anksiyete, korku, öfke, kayıp ve depresyon gibi duyguları ifade etmesine olanak tanınır.
• Beden imajındaki değişikliğe uyum sağlaması için destek olunur.
• Hasta ve ailesine hastalık ve tedavi süreciyle ilgili doğru bilgi verilir.

Potansiyel Komplikasyonlar

• Seroma: Cerrahi alanında sıvı birikmesi.
• Lenfödem: Lenfatik drenajın bozulmasına bağlı kolda şişlik.
• Pnömotoraks: Akciğerin sönmesi.
• Yara Enfeksiyonu: Cerrahi insizyon bölgesinde enfeksiyon gelişmesi.

Postoperatif Egzersizler

Egzersizlerin temel amacı omuz eklem hareket açıklığını (EHA) yeniden kazanmak, lenfödemi önlemek ve günlük yaşam aktivitelerine dönüşü hızlandırmaktır.

• Erken Dönem: Omuz izometrik egzersizleri, dirsek, el bileği ve elin aktif EHA egzersizleri.
• İleri Dönem: Omuz abduksiyon-fleksiyonu, makara, tırmanma ve Codman (sarkaç) egzersizleri (kolu önde, yanda sallama ve çember çizme).

Lenfödem Yönetimi ve Önleme

Lenfödem, özellikle aksiller lenf nodu diseksiyonu sonrası gelişebilen kronik bir durumdur. Riski azaltmak için hastaya şu eğitimler verilmelidir:

• Dikiş dikerken yüksük kullanmalı.
• Koltuk altı tüylerini temizlemek için elektrikli traş makinesi kullanmalı.
• Etkilenen kolu aşırı sıcak (sauna, sıcak banyo) ve güneş yanığından korumalı.
• Etkilenen koldan enjeksiyon, kan alma gibi girişimlerden kaçınmalı.

Taburculuk Planlaması ve Hemşirelik Tanıları

Taburculuk planlaması, hastanın evde bakımını sürdürebilmesi için kritik öneme sahiptir. Yaygın hemşirelik tanıları şunlardır:

• Anksiyete: Kanser tanısı, cerrahi süreç ve gelecekteki belirsizliğe bağlı.
• Ağrı: Cerrahi tedaviye bağlı doku hasarı ve sinir zedelenmesine bağlı.
• Beden İmgesinde Bozulma: Meme dokusunun kısmen veya tamamen kaybına bağlı.
• Doku Perfüzyonunda Bozulma Riski: Ödem, kanama ve aksiller lenf nodu diseksiyonuna bağlı.
• Fiziksel Harekette Kısıtlılık: Ağrı ve doku travmasına bağlı.
• Enfeksiyon Riski: Cerrahi insizyon ve dren varlığına bağlı.
• Potansiyel Komplikasyon: Lenfödem: Aksiller lenf nodu diseksiyonu ve lenf drenajının bozulmasına bağlı.

--------------------------------------------------------------------------------

Örnek Vaka ve Öncelikli Hemşirelik Bakımı

Vaka Sunumu

54 yaşındaki kadın hasta, sağ meme üst dış kadranda tespit edilen invaziv duktal karsinom tanısıyla sağ modifiye radikal mastektomi (MRM) ve aksiller lenf nodu diseksiyonu (ALND) ameliyatı olmuştur. Ameliyat sonrası 1. gündedir ve cerrahi bölgesinde bir adet dreni bulunmaktadır. Hasta ağrısının olduğunu, kolunu hareket ettirmekten korktuğunu ve kendini çok endişeli hissettiğini belirtmektedir.

Öncelikli Hemşirelik Bakımı

Bu vakada hemşirenin odaklanması gereken öncelikli bakım girişimleri şunlardır:

1. Doku Perfüzyonunun Sağlanması ve Kanama Kontrolü: MRM ve ALND, geniş bir doku çıkarımını içerdiği için kanama ve dolaşım bozukluğu riski yüksektir. Bu durum, hasta güvenliği açısından en acil önceliktir.
   • Girişimler: Yaşam bulgularını (özellikle nabız ve kan basıncı) yakından izlemek. Cerrahi bölgedeki bandajı kanama ve hematom (kan birikmesi) açısından düzenli olarak kontrol etmek. Drenden gelen drenajın miktarını ve rengini takip etmek. Sağ kolun rengini, ısısını, kapiller geri dolumunu ve nabzını düzenli olarak değerlendirerek dolaşımı kontrol etmek.
2. Etkin Ağrı Yönetimi: Ameliyat sonrası ağrı, hastanın konforunu, solunumunu, mobilizasyonunu ve psikolojik durumunu doğrudan etkiler. Ağrıyı kontrol altına almak, diğer tüm bakım hedeflerine ulaşmayı kolaylaştırır.
   • Girişimler: Hastanın ağrısını 0-10 skalası ile düzenli olarak değerlendirmek. Hekim istemine göre planlanmış analjezik ilacını zamanında uygulamak. İlaç dışı yöntemler (pozisyon verme, dikkat dağıtma teknikleri) ile ağrı yönetimini desteklemek.
3. Etkilenen Kolda Komplikasyonların Önlenmesi (Lenfödem ve Yaralanma): ALND nedeniyle lenfatik sistemin bütünlüğü bozulmuştur. Bu nedenle, ameliyatın ilk gününden itibaren kolu korumaya yönelik önlemler alınması kritiktir.
   • Girişimler: Sağ kolu yastıklarla destekleyerek kalp seviyesinin üzerinde (elevasyonda) tutmak. "Sağ Koldan Damar Yolu, Enjeksiyon ve Tansiyon Ölçümü Yapılmaz" uyarısını hasta yatağının başına ve dosyasına görünür bir şekilde yerleştirmek. Hekim istemi doğrultusunda, omuz hareketlerini kısıtlamadan el, el bileği ve dirsek egzersizlerine başlaması için hastayı teşvik etmek.
4. Anksiyetenin Azaltılması ve Psikososyal Desteğin Sağlanması: Kanser tanısı ve mastektomi, hasta için travmatik bir deneyimdir. Beden imajındaki değişiklik ve gelecek kaygısı yoğun anksiyeteye neden olur. Erken dönemde sağlanacak psikolojik destek, hastanın uyum sürecini olumlu etkiler.
   • Girişimler: Hastanın duygularını ve korkularını ifade etmesi için güvenli bir ortam sağlamak. Empatik bir yaklaşımla hastayı dinlemek. Yapılan işlemler, dren bakımı ve sonraki adımlar hakkında anlayabileceği bir dilde, net ve doğru bilgi vererek belirsizliği azaltmak.