ENDOKRİN SİSTEM
Endokrin sistem; iç salgı bezleri, hormon üreten dokular, hormonlar ve hormon reseptörlerinden oluşmaktadır.
Endokrin bezleri arasında, epifiz bezleri, hipofiz bezi, tiroid bezi, paratiroid bezleri, timus bezi ve böbrek üstü bezleri bulunmaktadır.
Hormon ,iç salgı bezlerinin salgılarına denir. Kanla taşınan kimyasal düzenleyicilerdir.
Hormonların yapısı
- Endokrin bezler tarafından salgılanan hormonların kandaki miktarı da hipotalamusu ve hipofizi etkiler .
- Bu olay pozitif veya negatif olarak gercekleşir .
- pozitif geri bidirim hormon üretimini sağlarken ,negatif geri bildirim hormon üreten bezin işlevini baskılar
Endokrin sistemin görevi
- Besin metabolizmasının düzenlenmesi, su ve elektrolit dengesinin sağlanması yoluyla iç denge korunmaktadır.
- Hücrelerin büyümesi ve üretimini sağlamaktadır.
- Vücudun dış uyaranlara özellikle de strese tepkilerini kontrol etmektedir.
- Üremeyi kontrol etmektedir
- Otonom sinir sistemi ile işbirliği yaparak dolaşım sindirim sistemini düzenlemektedir
Endokrin bezler,
1-HİPOTALAMUS VE HİPOFİZ BEZİ-
- Hipotalamus,beynin hipofiz bezine kısa kılcal damarlarla bağlı bir bölgesidir.
- Sinir ve endokrin sistemlerini birbirine bağlamaktadır
- Hipofiz bezine infundibulum adı verilen bir sapla bağlanmaktadır.
- Hipofiz bezi, optik sinirlerin kesiştiği alanın arkasında sığ bir çukurda bulunmaktadır.
Hipofizin arka lobundan salgılanan hormonlar iki tanedir. Bunlar Antidiüretik hormon (ADH) ve oksitosindir
-ADH (Vazopressin)-
-Temel görevi vücuttaki sıvı dengesinin düzenlenmesine katkı sağlamaktır.
- Hedef organı böbreklerdir.
-Böbreklerden su geri emilimini artırarak idrar yoluyla su atılımını azaltmaktadır.
-Oksitosin: -
-Oksitosin doğum esnasında rahim kasının kasılmasını, doğumdan sonra da süt salgılanmasını uyaran bir hormondur.
Hipofizin ön lobundan salgılanan hormonlar: Büyüme hormonu, tiroid uyarıcı hormon (TSH), Adrenokortikotropik hormon (ACTH), lüteinleştirici hormon (LH), prolaktin, folikül uyarıcı hormon (FSH).
-Büyüme hormonu-
-Büyüme dönemindeki bir kişide yetersiz salgılanırsa dwarfizm (cücelik) ortaya çıkmaktadır.
- Büyüme hormonu ergenlik dönemi sonuna doğru azalmazsa giantism (devlik) oluşmaktadır.
-Büyüme hormonu normal büyüme bittikten sonra salgılanmaya devam ederse akromegali (acromegaly) oluşmaktadır.
-Prolaktin-
- Östrojen (dişi cinsiyet hormonu) ile birlikte gebelikte meme bezlerinde meme kanallarının gelişimini uyarmaktadır.
-Ayrıca doğumdan sonra meme dokusunda süt üretimini uyarmaktadır.
-Tiroid uyarıcı hormon (TSH): -
-Tiroid bezi hormonlarının sentezi ve salgısını uyarmaktadır.
-Fazla salgılanması durumunda guatr adı verilen tiroid bezi genişlemesi olmaktadır.
-Adrenokortikotropik hormon (ACTH)-
-Böbrek üstü bezlerini uyararak oradan salgılanan hormonların salgısını ve üretimini artırmaktadır.
-Lüteinleştirici hormon (LH)-
- Hedef organı erkeklerde testislerde testosteron salgılayan hücreler ve dişilerde ise overlerdir.
-Folikül uyarıcı hormon (FSH)-
-Dişilerde folikül hücresinin büyümesini ve östrojen salınımını uyarmaktadır. Erkeklerde testislerde sperm üreten hücreleri uyarmaktadır.
2-TİROİD BEZİ-
- Gırtlağın altında soluk borusunun iki yanında yer alan pembe renkli,kelebek şeklinde bezdir.
- Hormonları ,Tiroksin, Triiyodotironin ve Kalsitonindir.
-Tiroksin (T4) ve Triiyodotironin (T3)-
-Anabolik hormonlardır. Metabolizmayı uyarmaktadır.
-Kanda tiroksin azalırsa hipofiz TSH salgısını artırarak tiroit bezini,tiroksin hormonu üretmesi için uyarır ve bu durumda foleküller büyür ve şişer.Yetiişkimlerde ortaya cıkan bu durum basit guatr olarak bilinir.
-Çoçukluktan itibaren tiroksin az salgılanırsa cücelik ve zeka geriliğine neden olan KRETENİZM oluşur.
-Ergin dönemde az salgılanması metabolizmayı yavaslatır ,sıcaklık düşer,şişmanlık oluşur,deri kurur,saçlar dökülür buna MİKSODEMA denir .
-Kalsitonin-
-Kandaki kalsiyum düzeyini düşürmektedir.
3 -PARATROİT BEZİ-
- Tiroit bezinin arka yüzüne gömülmüş dört küçük bezdir.
-Parathormon:-
-Kemiklerden kalsiyumun kana geçmesini sağlamaktadır.
- Parathormon eksikliğinde kanda kalsiyum seviyesi düşer ve fosfor seviyesi yükselir.
- Parathormon fazlalığında ise kanda kalsiyum seviyesi artarak fosfor seviyesi düşmektedir.
4-BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ-
- Böbrek üstü bezleri her iki böbreğin üst kısmına yerleşmiştir.
- Her bir böbrek üstü bezi iki farklı bezin bileşiminden oluşmuştur. Medulla (iç bölümü) ve kortex (dış bölüm)'dir
-Adrenalin ve noradrenalin:-
-Kan basıncını artırmaktadır.
-kaslara enerji gerektiğinde glikojeni glikoza çevirmektedir.
-Kalp hızını artırmaktadır.
-Aldesteron-
-Sodyum ve tuz metabolizmasını düzenlemektedir.
-Kortizol:-
-Protein ,yağ ve karbonhidrat metabolizmasını düzenler.
Diğer görevleri,
- Kan şekeri seviyesini (dolayısıyla enerjiyi) artırmak için proteini glikoza dönüştürmek; sabit tutmak içinse insülin hormonuyla birlikte çalışmak
-Kan basıncının korunmasına katkıda bulunmak
-Karbonhidrat, yağ ve protein kullanımını yönetmek
-Uyku-uyanıklık döngüsünü düzenlemek
-Tuz-su dengesini kontrol etmektir.
-Eşey hormonları -
-Erkeklerde testislerden salgılanan testesteron hormonu ile dişilerde yumurtalıktan salgılanan östrojen ve progesteron hormonları böbrek üstü bezi kabuk bölgesinden de salgılanır.
5-EŞEYSEL BEZLER-
Testosteron: FSH ve LH ile birlikte spermatogenezi uyarmaktadır.
Östrojen: Kadınlarda ikincil cinsiyet özelliklerinin düzenlenmesine katkıda bulunmaktadır.
Progestron: Meme bezlerinin gelişimi ve menstrual döngüyü düzenlemektedir. Ayrıca hamileliğin devamını ve hamilelikte plasenta oluşumuna katkı sağlamaktadır.
6-PANKREAS-
- Midenin hemen arkasında yer alan karma bir bezdir.
- Pankreas hem enzim hem hormon salgılamaktadır.
- Pankreastan salgılanan hormonlar insülün ve glukagondur.
-İnsülin:-
-Dokulara glikoz girişini artırarak kandaki glikoz seviyesini düşürmektedir.
-Glikozun glikojene çevrilmesini (glikogenez) uyararak depo edilmesini sağlamaktadır.
-Glukagon-
-Kan glikoz düzeyi normal sınırın altına düştüğünde glukagon salgılanır .
-Pankreastaki alfa hücreleri tarafından sentezlenmektedir
-Glukagon hiperglisemik bir hormondur.
7-EPİFİZ-
- Ara beyinde talamusun üst yüzeyinde yer alır.
8-TİMÜS-
-Göğüs bölgesinde soluk borusunun önünde yer alır.
-Timüs bezi çocukluk döneminde büyüme ve gelişme üzerinde etkilidir .
SON.