Online Notepad

Bu belge, yoğun bakım hastalarında beslenme süreçlerine ilişkin temel hemşirelik girişimlerini ve dikkat edilmesi gereken noktaları başlıklar halinde özetlemektedir.

Gastrik Entübasyon

Gastrik entübasyon, esnek bir tüpün mideye (nazogastrik) veya pilorun ötesine, duodenum ya da jejunuma (nazoenterik) yerleştirilmesi işlemidir.

Hemşirelik Sorumlulukları:

• İşlemin amacını (dekompresyon, gavaj, lavaj, aspirasyon, kompresyon, tanı) bilmeli ve hastayı bu amaca yönelik izlemelidir.
• Dekompresyon: Bağırsak tıkanıklığı nedeniyle biriken sıvı ve havanın basıncını gidermek.
• Gavaj: Oral beslenemeyen hastalara besin, sıvı ve ilaç vermek.
• Lavaj: Mideyi yıkamak.
• Aspirasyon/Tanı: Analiz için GİS içeriği veya gastrik sıvı örneği almak.
• Kompresyon: Kanama olup olmadığını belirlemek ve kontrol altına almak.

Nazogastrik (NG) veya Nazoenterik (NE) Entübasyon

Bu tüpler, beslenme veya dekompresyon amacıyla burun yoluyla mideye veya ince bağırsağa yerleştirilir.

Uygulama ve Bakım

Hemşirenin Yapması Gerekenler:

Kontrendikasyonlar ve Önlemler:

• Baziler kafatası kırığı, maksillofasiyal cerrahi, yüz travması veya kontrolsüz pıhtılaşma bozukluğu olan hastalara asla enteral tüp takılmaz.
• Özofagus varisi olan hastalarda kanama riski arttığından, tüp yerleştirilirken hasta dikkatle izlenmelidir.

Hazırlık Aşaması:

1. Hasta Eğitimi: İşlemin amacını ve aşamalarını hastaya açıklayın.
2. Malzeme Hazırlığı: Tüpü sertleştirmek için buzdolabında bekletin. Kayganlaştırmak için sadece suda çözünen yağlar kullanın (aspirasyon pnömonisi riskini önlemek için).
3. Değerlendirme: Hastanın burun deliklerini kontrol edip açık olan tarafı seçin.
4. Pozisyon: Hastaya Fowler pozisyonu verin.

Uygulama Aşaması:

1. Ölçüm (NG): Tüpün uzunluğunu burun ucundan kulak memesine, oradan da ksifoid çıkıntıya kadar ölçerek işaretleyin.
2. Yerleştirme: Hastayla işbirliği yaparak, yutkunma hareketiyle birlikte tüpü işaretli yere kadar ilerletin.
3. Doğrulama: Tüpün midede olduğunu kontrol edin (oskültasyon, pH kontrolü vb.).
4. Tespit: Yeri doğrulandıktan sonra tüpü buruna sabitleyin.
5. Kesin Doğrulama: Tüpün yerinin doğrulanması için altın standart X-ray'dir.

Nazoenterik Tüpe Özel Girişimler:

• Tüp mideye geçtikten sonra pilordan geçişi kolaylaştırmak için hastayı en az 1 saat sağ yanına yatırın.
• Tüp duodenuma geçtikten sonra her yarım saatte bir 5-10 cm ilerletin.

Sürekli Bakım:

• Cilt Bakımı: Burun deliklerini irrite etmeyecek şekilde tespit edin. Burun deliklerini temizleyin ve kremlenmesini sağlayın.
• Ağız Bakımı: Ağızdan solunum ve çiğneme olmaması nedeniyle sık aralıklarla ağız bakımı yapın.
• Konfor: Boğaz tahrişini azaltmak için anestezik gargaralar kullandırın.
• İzlem: Gelen sıvının rengini, kokusunu, miktarını ve tüpün tıkanıklığını izleyin. İrrigasyon sıvısını aldığı-çıkardığı takibine dahil edin.

Tüpün Yıkanması (Flush): Açıklığı sağlamak ve tıkanmayı önlemek için tüp en az 30 ml su ile şu durumlarda yıkanmalıdır:

• Aralıklı beslenme ve her ilaç uygulamasından önce ve sonra.
• Gastrik rezidüel volüm (GRV) kontrolünden sonra.
• Sürekli beslenmede her 4 saatte bir.
• Beslenme kesintiye uğradığında.
• İmmün sistemi baskılanmış veya postpilorik tüpü olan hastalarda steril su/salin kullanın.

Tüplerin Çıkarılması

• Aspirasyon riskini azaltmak için çekmeden önce tüpü klempleyin.
• Aşırı güç uygulamayın; dirençle karşılaşılırsa hekime bildirin.
• İntestinal tüpler yavaşça (her seferinde 10-15 cm) çekilir. Direnç olursa 1 saat beklenip tekrar denenir. Tüp mideye ulaştıktan sonra NG tüp gibi çıkarılır.

Gastrostomi ve Jejunostomi

Bu yöntemler, 4 haftadan uzun süreli beslenme gereksinimi olan hastalarda veya GİS dekompresyonu için karın duvarından mideye (gastrostomi) veya jejunuma (jejunostomi) cerrahi bir açıklık oluşturulmasıdır.

Hemşirelik Sorumlulukları:

Değerlendirme:

• Hastanın GİS fonksiyonunu, sıvı ve beslenme ihtiyaçlarını değerlendirin.
• Tüp giriş yerini (stoma) sızıntı, cilt bütünlüğünde bozulma ve enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, ödem, kötü kokulu akıntı) açısından her gün inceleyin.
• Hastanın beden imajındaki değişikliğe tepkisini değerlendirin.

Beslenme ve Sıvı Yönetimi:

• İlk beslenme (genellikle steril su veya salin) tüp yerleştirildikten 2-24 saat sonra başlar.
• İnfüzyon hızı veya bolus miktarı kademeli olarak artırılır.
• Drenaj için takıldıysa, drenaj miktarını ve özelliğini ölçüp kaydedin.

Enfeksiyon Önleme ve Cilt Bakımı:

• Stoma çevresini her gün sabun ve su veya %2 klorheksidin glukonat ile temizleyin ve iyice kurulayın.
• Candida enfeksiyonu belirtilerini (dağınık, kabarık kırmızı papüller) gözlemleyin.
• Gömülü Tampon Sendromu'nu önlemek için tüpü günde bir kez kendi etrafında döndürün.

PEG Komplikasyonları ve Hemşirelik Girişimleri

Beslenme Durumunun Değerlendirilmesi

Hemşire, hastanın beslenme durumunu belirlemek için kullanılan temel araçları bilmelidir.

Temel Değerlendirme Parametreleri (ESPEN):

1. Vücut Ağırlığı: Kilo kaybı oranı önemlidir.
2. Vücut Kitle İndeksi (VKİ): Ağırlık (kg) / [Boy (m)]². Değer aralıklarını bilin (örn: <18,5 zayıf).
3. Subjektif Global Değerlendirme (SGD): Hasta öyküsü ve fizik muayene ile malnütrisyonu değerlendirir. Kategori C, ciddi nütrisyon riski demektir.
4. Nutrisyonel Risk Skoru 2002 (NRS-2002): Skor ≥ 3 ise beslenme planı oluşturulur.
5. Serum Albümin Düzeyi.

Enerji Gereksinimi:

• Harris-Benedict formülü ile bazal enerji ihtiyacı hesaplanır.
• Bulunan değer, hastanın aktivite, ateş (termal) ve stres faktörlerine göre ayarlanarak gerçek enerji ihtiyacı bulunur.

Enteral Beslenme (EN)

GİS fonksiyonları normalse, besinlerin tüp yoluyla mide veya bağırsağa verilmesidir. Parenteral beslenmeye her zaman tercih edilir.

Hemşirelik Sorumlulukları:

• Endikasyon: Ciddi nütrisyon riski olan veya 10 günden uzun süreyle günlük alımın %60'ından azını oral yolla karşılayabilen hastalarda başlanır.
• Kontrendikasyon: İntestinal obstrüksiyon, ağır şok, intestinal iskemi gibi durumlarda uygulanmaz.
• Zamanlama: Oral alım mümkün değilse, yoğun bakıma yatıştan sonraki ilk 48 saat içinde başlanmalıdır.
• Uygulama Yöntemleri:
  • Bolus: Enjektörle belirli aralıklarla verilir.
  • Aralıklı: Pompa ile 30+ dakika süren, dinlenme periyotları olan besleme.
  • Sürekli: Pompa ile uzun süre boyunca yavaş infüzyon. İnce bağırsağa besleme için tercih edilir. Hemşire, pompa alarmlarını bilmeli ve giderebilmelidir.
  • Döngüsel: Genellikle gece 8-18 saat boyunca pompa ile yapılan besleme.

Enteral Beslenen Hastada Hemşirelik Bakımı Özeti

• Pozisyon: Bilinci kapalı hastada yatak başını 30-45 derece yükseltin.
• GRV Kontrolü: Başlangıçta 4 saatte bir, sonra 8 saatte bir veya günlük kontrol edin. 200 ml'ye kadar beslenmeye ara vermeyin.
• İzlem: Diyare, konstipasyon, abdominal distansiyon gibi GİS semptomlarını günlük izleyin.
• Laboratuvar Takibi: Kilo, sıvı dengesi, potasyum, fosfat, glikoz, BUN ve kreatinin günlük; karaciğer fonksiyon testleri haftalık takip edilir.
• Hijyen: Beslenme seti ve torbasını 24 saatte bir değiştirin.
• İlaç Uygulaması: İlaçları beslenme torbasına asla koymayın. İlaç öncesi ve sonrası tüpü en az 30 ml su ile yıkayın. Beslenmeye ilaç uygulamasından 30 dk önce ve sonra ara verin (florokinolonlar için bu süre 2 saattir).

Parenteral Beslenme (PN)

GİS'in kullanılamadığı durumlarda besinlerin damar yoluyla (periferik veya santral) verilmesidir.

Hemşirelik Sorumlulukları:

• Endikasyon: Enteral beslenmenin kontrendike olduğu veya tolere edilemediği durumlarda uygulanır.
• Veriliş Yolları:
  • Periferik (PPN): Kısa süreli (5-7 gün) kullanım içindir. %10'dan fazla dekstroz içeren solüsyonlar periferik venden verilmez.
  • Santral (TPN): Uzun süreli kullanım içindir. Yüksek konsantrasyonlu solüsyonlar, superior vena kava gibi büyük bir damara yerleştirilen kateterle verilir.
• Uygulama: "Hepsi bir arada" (3'lü torba) sistemler tercih edilir. Solüsyonlar 24 saat içinde infüze edilir.

Parenteral Beslenen Hastada Hemşirelik Bakımı Özeti

• Kateter Yönetimi: Tek lümenli kateterler sadece PN için kullanılır. Diğer ilaçlar, kan alma/verme için kullanılmaz.
• Set Değişimi: İnfüzyon setleri aseptik teknikle 24 saatte bir değiştirilir.
• İzlem:
  • Sıvı miktarı ve infüzyon hızı saatlik olarak izlenir ve kaydedilir.
  • Günlük kilo ve aldığı-çıkardığı takibi yapılır.
  • Kan şekeri, elektrolitler, BUN, kreatinin, karaciğer fonksiyon testleri ve lipid düzeyleri düzenli olarak izlenir.
  • Enfeksiyon, sepsis ve kateter komplikasyonları (hava embolisi, pönomotoraks, tıkanma) belirtileri yakından takip edilir.
• Komplikasyon Yönetimi:
  • Hava Embolisi: Belirtiler (ani solunum güçlüğü, taşikardi) varsa hastayı sol tarafına, baş aşağı pozisyona getirin ve hekime haber verin.
  • Sepsis: Kateterle ilgili tüm işlemlerde steril tekniğe uyun.
  • Hiperglisemi: Kan şekeri seviyelerini izleyin, hekim istemine göre insülin uygulayın.
  • Rebound Hipoglisemi: PN aniden kesilmez, yavaş yavaş azaltılarak sonlandırılır.
• Ağız Bakımı: Oral alım olmadığı için düzenli ağız bakımı hayatidir.

ESPEN Yoğun Bakım Beslenme Önerileri (Özet)

• Temel İlke: Yoğun bakımda 48 saatten uzun kalan her hasta malnütrisyon riski altındadır. Önce Oral, sonra Enteral, sonra Parenteral beslenme tercih edilir.
• Erken Beslenme: Oral alım yoksa ilk 48 saatte erken EN başlanmalıdır.
• Enerji Hedefi: İlk hafta hedefin %70'ini geçmeyen hipokalorik beslenme önerilir. 3. günden sonra enerji %80-100'e çıkarılabilir.
• Protein Hedefi: Günde 1.3 g/kg protein hedeflenir.
• İzlem: Kan şekeri 180 mg/dL'yi geçmemelidir. Refeeding sendromu (özellikle hipofosfatemi) açısından elektrolitler yakından izlenmelidir.