Online Notepad

Sinir Sistemi Cerrahisi ve Hemşirelik Bakımı

Beyin Tümörleri: Genel Bakış

• Tanım: Beyinde kontrolsüz çoğalan ve büyüyen hücrelerin oluşturduğu kitle.
• Türleri:
  • Primer: Beyin yapısı içinden köken alır. Nadiren metastaz yapar (genellikle spinal korda).
  • Metastatik (Sekonder): Akciğer, kolon, pankreas, böbrek, cilt gibi başka kanserlerin beyne yayılmasıyla oluşur.
• Fizyopatoloji:
  • Tümör, kafa tası içinde basınç artışına neden olur (KİBA - Kafa İçi Basınç Artışı).
  • Bu durum nörolojik defisitlere, herniasyona (beyin dokusunun fıtıklaşması) ve ölüme yol açabilir.
• Semptom Mekanizmaları:
  • Dokuyu istila etme (infiltrasyon)
  • Çevresinde ödem oluşturma
  • Çevre dokuları sıkıştırma ve irrite etme
  • BOS (Beyin Omurilik Sıvısı) akışını engelleme

Risk Faktörleri

• Kesin Faktörler:
  • Genetik
  • Yüksek doz iyonize radyasyon
  • Önceden kranial radyoterapi almış olmak
• Şüpheli Faktörler (?):
  • Mobil telefon
  • Alkol ve sigara
  • Kimyasal ajanlar
  • Kafa travması
  • Enfeksiyonlar
  • Mesleksel maruziyet

Beyin Tümörlerinin Sınıflandırılması

Gliomalar

• Tanım: İntraserebral beyin tümörlerinin %50'den fazlasını oluşturan en yaygın tiptir.
• Türleri:
  • Astrositomalar: Astrositlerden köken alır. En sık görülen primer beyin tümörüdür. En sık frontal lobda görülür. İlk bulgu genellikle mental değişiklikler ve ardından gelen nöbettir.
  • Oligodendrositomalar: Miyelin hücrelerinden kaynaklanır. Yavaş büyür ve kalsifikasyona (kireçlenme) neden olarak nöbetlere yol açar.
  • Epandimoma: Ventriküllerdeki ependimal hücrelerden kaynaklanır. BOS dolaşımını tıkayarak hidrosefaliye (beyinde su toplanması) neden olabilir. Denge ve yürüme bozuklukları yapar.

Diğer Tümör Tipleri

• Meningiomalar:
  • Köken: Meninkslerdeki araknoid hücreler.
  • Özellik: En yaygın benign (iyi huylu) tümördür. Yüksek damarlı yapıdadır ve ameliyatla kolayca çıkarılabilir.
• Nöromalar (Akustik Nöroma):
  • Köken: Herhangi bir nörondan kaynaklanır; en sık VIII. kranial sinirden (işitme ve denge siniri).
  • Belirtiler: Kulak çınlaması, baş dönmesi, tek taraflı işitme kaybı.
• Hipofiz Tümörleri:
  • Yerleşim: Genellikle hipofiz bezinin ön lobunda yer alır.
  • Belirtiler: Hormonal değişiklikler (işlev azlığı/fazlalığı), görme kusurları, menstrüasyon düzensizliği, libido kaybı.
• Anjiomalar:
  • Yapı: Beyindeki kan damarlarının anormal genişlemesi. Çoğunlukla serebellumda görülür.
  • Risk: Damar duvarları ince olduğu için hemorajik inme riski taşır.

Beyin Tümörlerinde Belirti ve Bulgular

• Genel: Belirtiler tümörün bulunduğu yere (lokalizasyon), tipine ve büyüklüğüne göre değişir.
• Ayrım:
  • Lokal Semptomlar: Tümörün direkt basısına bağlıdır.
  • Genel Semptomlar: KİBA'ya (Kafa İçi Basınç Artışı) bağlıdır.

Yerleşim Yerine Göre Belirtiler

Anahtar Klinik Bulgular

• Kafa İçi Basınç Artışı (KİBA):
  • Nedenleri: Tümörün kendisi, ödem, cerrahi travma, BOS dolaşımının tıkanması, hemoraji.
  • Belirtileri: Huzursuzluk, baş ağrısı, pupil değişiklikleri, bilinçte azalma, Cushing yanıtı (Hipertansiyon, Bradikardi, Anormal solunum).
• Baş Ağrısı:
  • Özellik: Sabahları şiddetlenir. Öksürme, pozisyon değişimi veya ani hareketle kötüleşir.
• Bulantı ve Kusma:
  • Neden: Tümörün beyindeki bulantı merkezine (medulla) bası yapması.
  • Özellik: Genellikle fışkırır tarzda (projektil kusma) olur.
• Papil Ödem:
  • Neden: Optik sinirin (II. Kranial sinir) sıkışması.
  • Önem: KİBA'nın en sık rastlanan ve ilk bulgusu olabilir. Uzun sürerse görme kaybına yol açar.
• Nöbet: Serebral hemisferlerdeki tümörlerde yaygındır.

Beyin Tümörlerinde Tedavi

Cerrahi Tedavi Yöntemleri

• Burr Hole (Trepanasyon):
  • Tanım: Özel bir drill (trepan) ile kafatasında delik oluşturma.
  • Amaç: Pıhtı çıkarmak veya kraniyotomiye hazırlık.
• Kraniyotomi:
  • Tanım: Kafa tası içindeki yapılara ulaşmak için kafatasında cerrahi bir açıklık oluşturma. Kemik flep (parça) sonradan yerine konur.
  • Uyanık Kraniyotomi: Konuşma ve motor gibi işlevsel alanlara yakın tümörlerde, hastanın fonksiyonlarını ameliyat sırasında kontrol etmek için hasta uyanıkken yapılır.
• Kraniyektomi:
  • Tanım: Kafatasının bir bölümünün çıkarılması. Geri yerine konmaz.
  • Amaç: Dekompresyon (beyin üzerindeki basıncı azaltmak).
• Kraniyoplasti:
  • Tanım: Çıkarılan kranial kemiğin yerine sentetik materyal (örn: titanyum plak) veya vücudun başka yerinden alınan kemik ile onarım yapılması.
• Shunt Ameliyatı:
  • Tanım: Hidrosefali tedavisinde, fazla BOS'u bir kateter yardımıyla periton (karın boşluğu), plevra (akciğer zarı) veya atriuma (kalp) boşaltma.
• Transfenoidal Hipofizektomi:
  • Tanım: Hipofiz tümörlerinin burun içinden girilerek (sfenoid sinüs yoluyla) çıkarılması.
• Stereotaktik Nörolojik Cerrahi:
  • Tanım: Kafa üzerine takılan bir çerçeve (frame) ve görüntüleme yöntemleri kullanılarak, tümörün uzaydaki koordinatlarının belirlenip hedefe yönelik cerrahi (örn: biyopsi) yapılması.

Ameliyat Sonrası Bakım ve Komplikasyonlar

Olası Komplikasyonlar

• Periorbital ödem (göz çevresi şişliği) ve ekimoz (morarma)
• KİBA
• Serebrospinal sıvı (BOS) sızıntısı (burundan: rinore, kulaktan: otore)
• Bilinç kaybı, paralizi (felç), konuşma ve duyu kaybı
• Menenjit (beyin zarı iltihabı)

Pozisyon Verme

Hemşirelik Bakımında Temel Noktalar

• Solunum: Aspirasyon KİBA'yı artırır; gerektiğinde 15 saniyeden kısa sürmelidir.
• Nörolojik İzlem: 2-4 saatte bir GKS, pupil büyüklüğü ve ışık reaksiyonu, motor ve duyu fonksiyonları izlenir.
• Serebral Perfüzyonu Sağlama:
  • Sistolik Arteriyel Basınç: 90-140 mmHg
  • Serebral Perfüzyon Basıncı: 60-90 mmHg
  • İntrakranial Basınç (İKB): < 20 mmHg
• KİBA'yı Artıran Faktörlerden Kaçınma: Öksürme, hapşırma, kabızlık, ajitasyon, ağrı, hipertermi, hipoksi, kalça ve boyun fleksiyonu.

Travmatik Beyin Yaralanmaları

• Tanım: Travma sonrası saçlı deri, kafatası ve beyinde meydana gelen yaralanmalar.
• Nedenler: Trafik kazaları, düşmeler, darp, iş kazaları.
• Türleri:
  • Künt Travma: Hareketli cismin kafaya çarpması veya hareketli kafanın sabit cisme çarpması.
  • Delici Travma: Yabancı cisim (bıçak, kurşun) veya kemik parçasının beyin dokusunu zedelemesi.

Kafatası Kırıkları

• Lineer Kırık: İnce bir çizgi şeklinde, genellikle tedavi gerektirmez.
• Çökme Kırığı: Kemik parçasının beyne doğru çökmesi. Kanama ve enfeksiyona neden olabilir.
• Belirtiler:
  • Raccoon Belirtisi: Göz çevresinde morarma (periorbital ekimoz).
  • Battle Belirtisi: Kulak arkasında (mastoid) morarma.
  • Kulaktan veya burundan BOS sızıntısı.

Sekonder Beyin Yaralanmaları: Hematomlar

• Tanım: Travmadan saatler veya günler sonra gelişen kanamalar.

Spinal Travmalar ve Lomber Disk Hernisi

Spinal Travmalar

• En Sık Görülen Yer: Alt servikal bölge ve torakolomber birleşim (hareketli bölgeler).
• Belirtiler: Ağrı, hissizlik, güçsüzlük, paralizi.
• Tedavi Amacı: Omurilik basısını ortadan kaldırmak (dekompresyon) ve omurgayı sabitlemek (stabilizasyon).
• Hemşirelik Bakımı: İmmobilizasyon (hareketsizlik), başın nötral pozisyonda tutulması, havayolu açıklığı.

Lomber Disk Hernisi (Bel Fıtığı)

• Tanım: Diskin lomber spinal sinir kökünü sıkıştırması.
• Ağrı Özelliği: Hareketle (öksürme, ıkınma) artan, istirahatle azalan, bacağa yayılan ağrı.
• Tedavi: İstirahat, medikal tedavi, fizik tedavi, cerrahi.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Pozisyon: Hasta döndürülürken sırt düz tutulmalı (kütük çevirme), bacak arasına yastık konulmalıdır. Kalça ve omurganın bükülmesi önlenmelidir.
  • İzlem: Nörolojik durum (motor ve duyu), yara yerinde BOS sızıntısı, paralitik ileus (bağırsak hareketlerinin durması) takibi önemlidir.