Online Notepad

Mekanik Ventilasyon: Temel Kavramlar

Solunumun normale dönene kadar, solunum işlevinin bir cihazla yapay olarak sürdürülmesidir. Yoğun bakım hemşirelerinin, mekanik ventilasyon ve hasta bakımı uygulamaları konusunda güncel bilgi sahibi olması kritik öneme sahiptir.

• Doğal Solunum: Vücut, havayı içeri çekmek için negatif basınç oluşturur.
• Ventilatör Solunumu: Makine, havayı içeri itmek için pozitif basınç uygular.

Mekanik Ventilasyon Türleri

1. İnvaziv Mekanik Ventilasyon: Soluk borusuna yerleştirilen bir tüp (endotrakeal tüp veya trakeostomi) aracılığıyla hava verilir.
2. İnvaziv Olmayan (Non-invaziv) Mekanik Ventilasyon: Yüze oturan bir maske aracılığıyla hava verilir.

İnvaziv Mekanik Ventilasyon Endikasyonları ve Hemşirenin Rolü

Karar, vücudun solunum yetmezliğinde olduğunu gösteren somut verilere dayanır. Hemşire, bu göstergeleri yakından takip etmeli ve kritik değişiklikleri hekime bildirmelidir.

Mekanik Ventilasyon Parametreleri ve Hemşirelik Gözlemi

Hemşire, ventilatör ayarlarını bilmeli, alarm limitlerini kontrol etmeli ve bu parametrelerin hasta üzerindeki etkilerini sürekli izlemelidir.

• Tidal Volüm (VT): Bir solunumda hastaya verilen hava miktarı. Genellikle başlangıçta 8ml/kg olarak ayarlanır. Hemşire, hastanın kilosuna uygun ayarlanıp ayarlanmadığını ve ekshale edilen volümü takip eder.
• FiO2 (İnspire Edilen Oksijen): Hastaya verilen havadaki oksijen konsantrasyonu (%21 ile %100 arasında). Hemşire, SpO2 değerine göre hekimle iş birliği içinde FiO2 ihtiyacını değerlendirir.
• PEEP (Ekspirasyon Sonu Pozitif Basınç): Nefes verme sonunda alveollerin sönmesini (kollabe olmasını) önleyen pozitif basınçtır. Hemşire, PEEP'in kardiyovasküler sistem üzerindeki etkilerini (hipotansiyon vb.) izler.
• Solunum Frekansı (f): Dakikadaki solunum sayısı. Yetişkin için 10-16/dk. Hemşire, hastanın spontan solunumu ile ventilatörün ayarlı frekansı arasındaki uyumu gözlemler.
• İ/E Oranı: İnspirasyon süresinin ekspirasyon süresine oranı. Normalde 1/1.5 veya 1/2'dir. Hemşire, hastanın akciğer patolojisine (örn. obstrüktif hastalıklarda ekspiryumun uzatılması) göre oranın uygunluğunu gözlemler.
• Peak İnspirasyon Basıncı (Ppik/PIP): İnspirasyon sonunda ölçülen en yüksek basınçtır. Hemşire, PIP'teki artışları (sekresyon, bronkospazm, pnömotoraks belirtisi olabilir) takip eder.
• Plato Basıncı: İnspirasyon sonunda kısa bir duraklama ile ölçülen alveolar basıncı yansıtan değerdir. Hemşire, bu değerin yüksekliğinin akciğer hasarı (barotravma) riskini artırdığını bilir.

İnvaziv Mekanik Ventilasyon Modları

Hemşire, hastanın hangi modda olduğunu bilmeli ve o modun gerektirdiği özel bakım ve gözlemleri yapmalıdır.

• Sürekli Zorunlu Ventilasyon (CMV): Tüm solunum kontrolü makinededir. Spontan solunumu olmayan veya solunumu tamamen baskılanmış (yoğun sedasyon/kas gevşetici altında) hastalarda kullanılır.
  • Hemşirelik Girişimi: Hasta-ventilatör uyumsuzluğunu ("savaşma") önlemek için hastanın yeterli sedasyon aldığından emin olunmalıdır.
• Asiste-Kontrollü Ventilasyon (ACV): Hasta solunum çabasını başlatır, ventilatör önceden ayarlanmış tidal volümü veya basıncı verir. Hasta çabası olmazsa, cihaz ayarlı frekansta solunumu sağlar.
  • Hemşirelik Girişimi: Aşırı hassas ayarlar hiperventilasyon ve respiratuar alkaloza yol açabilir. Hastanın solunum sayısı yakından izlenmelidir.
• Senkronize Aralıklı Zorunlu Ventilasyon (SIMV): Zorunlu (ayarlı) solunumlar arasına hastanın spontan solunum yapmasına izin verir. Genellikle ventilatörden ayırma (weaning) sürecinde kullanılır.
  • Hemşirelik Girişimi: Hastanın spontan solunum çabasının etkinliği (tidal volüm, solunum işi) değerlendirilir.
• Basınç Destekli Ventilasyon (PSV): Hastanın her spontan solunum çabasını, ayarlanmış bir pozitif basınç ile destekler. Solunum işini azaltır. Weaning sürecinde sık kullanılır.
  • Hemşirelik Girişimi: Hastanın solunum ritmi ve akciğer durumu yakından izlenmelidir.
• Sürekli Pozitif Havayolu Basıncı (CPAP): Spontan solunumu olan hastada, solunum döngüsü boyunca sabit bir pozitif basınç uygular.
  • Hemşirelik Girişimi: Mide distansiyonu ve regürjitasyon riski izlenmelidir.
• Bifazik Aralıklı Pozitif Hava Yolu Basıncı (BİPAP): İnspirasyon ve ekspirasyonda farklı iki pozitif basınç seviyesi uygular.
  • Hemşirelik Girişimi: Kronik solunum yetmezliği olan hastalarda tercih edildiği bilinmelidir.

Mekanik Ventilasyon Komplikasyonları ve Hemşirenin Önleyici Rolü

Hemşire, komplikasyonları önlemek, erken tanımak ve yönetmek için proaktif bir rol oynar.

Mekanik Ventilatördeki Hastanın Hemşirelik Bakımı

Hemşirelik bakımı, hastanın güvenliğini sağlamak ve komplikasyonları önlemek üzerine odaklanır.

Hava Yolu Bakımı

• Pozisyon: Aspirasyonu önlemek için yatak başı 30-45° yükseltilmelidir.
• Tüp Güvenliği: Endotrakeal tüp seviyesi her vardiya kontrol edilmeli ve sabitlenmelidir. Cuff basıncı düzenli olarak ölçülmelidir.
• Nemlendirme: Solunum gazları ısıtılmalı ve nemlendirilmelidir (ısı-nem filtresi veya aktif nemlendirici).
• Aspirasyon: Sadece gerektiğinde (oskültasyonda sekresyon varlığı, ventilatör alarmları) aseptik teknikle yapılmalıdır.

Monitörizasyon

• Yaşam Bulguları: Sürekli izlenmeli ve kaydedilmelidir.
• Solunum Değerlendirmesi: Solunum sesleri dinlenmeli, göğüs hareketlerinin ventilatörle uyumu gözlenmelidir.
• Ventilatör Alarmları: Alarmların nedenleri derhal araştırılmalı ve müdahale edilmelidir. Alarm limitleri uygun şekilde ayarlanmalıdır.

Genel Vücut Bakımı

• Pozisyon ve Cilt: Basınç yaralarını önlemek için her 2 saatte bir pozisyon verilmelidir.
• Hijyen: Ağız bakımı düzenli olarak yapılmalı, göz ve vücut temizliği sağlanmalıdır.
• Beslenme: Malnütrisyonu önlemek için erken enteral beslenmeye başlanmalıdır.
• Profilaksi: Derin ven trombozu (DVT) riski değerlendirilmeli ve önleyici girişimler uygulanmalıdır.

Psikososyal Destek

• İletişim: Hastanın bilinci açıksa, yapılacak işlemler anlatılmalı, yazı tahtası gibi alternatif iletişim yöntemleri kullanılmalıdır.
• Anksiyete Yönetimi: Hastanın anksiyetesi gözlenmeli, sakin bir ortam sağlanmalı, gerekirse hekim istemiyle sedatif uygulanmalıdır. Müzik terapi gibi non-farmakolojik yöntemler denenebilir.
• Aile Desteği: Aileye süreç hakkında bilgi verilmeli ve destek olunmalıdır.

Mekanik Ventilatörden Ayırma (Weaning) ve Hemşirelik Rolü

Hastanın kendi solunumunu yapabilmesi ile mekanik ventilatör desteğinin sonlandırılması işlemidir. Başarı, hem fizyolojik hem de psikolojik hazırlığa bağlıdır.

Weaning Kriterleri

• Altta yatan hastalığın düzelmesi.
• Hemodinamik dengenin sağlanmış olması.
• Yeterli oksijenasyon ve ventilasyon (kan gazı değerlerinin normalleşmesi).
• Sedatif ve kas gevşetici etkisinin ortadan kalkması.

Weaning Sonrası (Ekstübasyon Sonrası) Hemşirelik Bakımı

• İzlem: Yaşam bulguları, SpO2 ve solunum paterni yakından izlenir. Sık kan gazı kontrolü yapılır.
• Pozisyon: Hasta yarı oturur pozisyona getirilir.
• Solunum Desteği: Solunum egzersizleri ve postüral drenaj yaptırılır. Gerekirse nemlendirilmiş oksijen verilir.
• Ağız Bakımı: Hastayı rahatlatmak için ağız bakımı verilir.
• Beslenme: Aspirasyon riskini önlemek için ekstübasyondan sonra en az 4 saat oral alım durdurulur.
• Uyanıklık: Hastanın 4-6 saat uyumaması sağlanarak solunum depresyonu riski azaltılır.

İnvaziv Olmayan (Non-İnvaziv) Mekanik Ventilasyon (NIMV) ve Hemşirelik Girişimleri

Entübasyon gerektirmeyen, maske yoluyla uygulanan ventilasyon desteğidir.

Hemşirelik Girişimleri

• Hasta Hazırlığı: İşlem hakkında hastaya bilgi verilir ve sakinleşmesi sağlanır.
• Maske Uygulaması: Hastanın yüzüne uygun boyutta maske seçilir. Hava kaçağını önlemek için maske yüze tam oturtulur ve baş bantlarıyla sabitlenir.
• Pozisyon: Yatak başı 45° yükseltilir.
• İzlem: Hastanın uyumu, SpO2, solunum sayısı ve gaz değişimi yakından izlenir.
• Komplikasyon Yönetimi: Yüzde cilt hasarı (bası yarası), klostrofobi, gastrik distansiyon gibi komplikasyonlar açısından hasta gözlenir ve önleyici tedbirler alınır.

NIMV Sonlandırma Kriterleri

• Gaz değişiminde bozulma.
• Hemodinamik dengesizlik veya ciddi aritmiler.
• Hastanın uyum sağlayamaması.
• Entübasyon ihtiyacının ortaya çıkması.