HEMŞİRELİK ESASLARI: SINAV ÖNCESİ TEKRAR (TÜM KONULAR)
BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR VE GÜVENLİK
1. Asepsi ve Enfeksiyon Kontrolü (Temelin Temeli!)
Enfeksiyon Zincirini Kırmanın EN ETKİLİ Yolu: El yıkama.
Standart Önlemler: Her hasta enfekte kabul edilir. Kan ve vücut sıvılarıyla temasta mutlaka eldiven giyilir.
İzolasyon Türleri (Sınav Sorusu!):
Temas (Contact): MRSA, VRE, C.Diff. (Önlük + Eldiven).
Damlacık (Droplet): Grip (İnfluenza), Menenjit, Kabakulak. (Cerrahi Maske - hastaya 1 metreden fazla yaklaşınca).
Solunum/Hava Yolu (Airborne): Tüberküloz (Verem), Kızamık, Suçiçeği. (N95 Maske + Negatif basınçlı oda).
Steril Teknik (Cerrahi Asepsi):
Bel seviyesinin altı kontamine (kirli) sayılır.
Steril alana sırt dönülmez.
Islanan steril örtü artık steril değildir.
2. Vücut Mekaniği ve Hasta Taşıma
Hemşire Güvenliği: Tabanı geniş tut, dizleri bük, yükü vücuduna yakın tut, dönme hareketi yapma (pivot dön).
Hasta Güvenliği: Yataktan kalkarken önce oturt (Ortostatik Hipotansiyon riski!), sonra ayağa kaldır.
3. İmmobilite (Hareketsizlik) Tehlikeleri
Hasta yatağa bağımlıysa şu riskler başlar:
Solunum: Atelektazi (akciğer sönmesi), Pnömoni (sekresyon birikimi). Çözüm: Derin nefes, öksürük egzersizi.
Dolaşım: DVT (Derin Ven Trombozu - bacakta pıhtı). Dikkat: Bacakta kızarıklık/şişlik varsa ASLA masaj yapma, pıhtı kopar (emboli).
Cilt: Bası yarası.
Kas/İskelet: Kontraktür (eklem sertliği), Atrofi (kas erimesi).
BÖLÜM 2: HASTA BAKIM UYGULAMALARI
4. Vital Bulgular (Yaşam Belirtileri)
Ateş (Sıcaklık): Normal: 36.5-37.5°C. (Rektal en güvenilir ama invaziv).
Febril: Ateşli. Hipotermi: Düşük vücut ısısı.
Nabız: Normal: 60-100 atım/dk.
Taşikardi: >100. Bradikardi: <60.
Apikal Nabız: Kalp tepesinden (sol 5. interkostal aralık) dinlenir. Ritim düzensizse 1 tam dakika sayılır.
Solunum: Normal: 12-20/dk.
Dispne: Nefes darlığı. Apne: Solunumun durması.
Kan Basıncı (Tansiyon): İdeal <120/80 mmHg.
Hipertansiyon: Yüksek tansiyon. Hipotansiyon: Düşük tansiyon.
5. Hijyen ve Cilt Bütünlüğü
Temel İlke: Temizden kirliye doğru.
Tam Banyo Sırası: Göz $\rightarrow$ Yüz $\rightarrow$ Kol/Gövde $\rightarrow$ Bacak $\rightarrow$ Sırt $\rightarrow$ Perine.
Perine Bakımı:
Kadın: Önden arkaya (idrar yolu enfeksiyonunu önlemek için).
Erkek: Meatus merkezden dışa doğru dairesel.
Ağız Bakımı (Bilinçsiz Hasta): Yan yatış pozisyonu (Aspirasyonu önlemek için).
6. Bası Yaraları (Dekübitus) (Kritik!)
En Önemli Önlem: 2 saatte bir pozisyon değişimi.
Kırmızı Alarm: Basmakla solmayan kızarıklık (1. Evre). Kızarık bölgeye ASLA masaj yapılmaz.
Risk Faktörleri: Basınç, Sürtünme, Nem (idrar/ter), Yetersiz Beslenme (Protein eksikliği).
7. Pozisyonlar
Fowler (Oturur): Solunum sıkıntısı (dispne), yemek yeme.
Trendelenburg (Ayaklar yukarı, baş aşağı): Şok tablosu, postüral drenaj.
Sims (Yarı yan): Lavman, rektal ateş ölçümü.
Prone (Yüz üstü): Akciğerlerin havalodırılması (COVID'de çok kullanıldı).
BÖLÜM 3: FİZYOLOJİK İHTİYAÇLAR VE GİRİŞİMLER
8. Beslenme ve Sıvı-Elektrolit
Oral Alamayan Hasta (NPO): Ağızdan hiçbir şey verilmez.
Enteral Beslenme (NG/OG Tüp):
Altın Kural: Beslemeden önce tüpün yerinde olup olmadığını (midede mi?) KONTROL ET (pH testi veya mide içeriği aspirasyonu).
Aspirasyon Önlemi: Beslenme sırasında ve sonrasında başı 30-45 derece yükselt.
Sıvı Dengesi: Aldığı-Çıkardığı (AÇT) takibi önemlidir.
Dehidratasyon: Sıvı azlığı (Deri turgoru azalır, mukozalar kurur).
Ödem: Sıvı fazlalığı.
9. Boşaltım (Üriner ve Bağırsak)
Üriner Kateter (Sonda): Takarken STERİL teknik şarttır. İdrar torbası daima mesane seviyesinin ALTINDA tutulmalıdır (geri kaçışı önlemek için).
Anüri: İdrar yok (<100ml/gün). Oligüri: Az idrar (<400ml/gün).
Bağırsak:
Konstipasyon (Kabızlık): Lifli gıda, bol sıvı, hareket gerekir.
Lavman: Hasta sol yan (Sims) pozisyonuna getirilir.
10. Oksijenasyon
Hipoksi Belirtileri: Huzursuzluk (ilk belirti olabilir), siyanoz (morarma - geç belirti), bilinç bulanıklığı.
Uygulama: Nazal kanül (düşük akım), Maskeler (yüksek akım). Oksijen kurutucudur, mutlaka nemlendirilmeli (su kabından geçirilmeli).
BÖLÜM 4: TEDAVİ VE KOMPLİKASYONLAR
11. İlaç Uygulamaları (Hata Affetmez!)
"Görünen" 5 Doğru İlkesi (Ezberle):
Doğru Hasta
Doğru İlaç
Doğru Doz
Doğru Yol
Doğru Zaman
Parenteral Yollar:
IM (Kas İçi): Deltoid (kol), Ventrogluteal (kalça yan-en güvenli), Vastus Lateralis (uyluk-bebeklerde tercih). Z-tekniği: İlacın geri sızmasını önler, tahrişi azaltır.
SC (Deri Altı): İnsülin, Heparin. (Göbek çevresi, kol arkası).
IV (Damar İçi): En hızlı etki.
12. Ağrı Yönetimi
Temel Kural: Ağrı, hastanın "var" dediği yerde ve "hissettiği" şiddettedir (Subjektiftir).
Değerlendirme: Skalalar kullanılır (örn: 0-10 arası puan ver). Vital bulgular (nabız, tansiyon) ağrıyla artabilir.
13. Yara Bakımı
Primer İyileşme: Temiz, cerrahi kesi. İz az kalır.
Sekonder İyileşme: Açık yara, doku kaybı var, tabandan yukarı iyileşir. İz kalır.
Komplikasyonlar:
Dehiscence: Yara dudaklarının açılması.
Eviserasyon: (ACİL DURUM!) Açılan yaradan iç organların dışarı çıkması. Müdahale: Islak steril gazlı bezle ört, doktoru çağır, hastayı sakinleştir.
14. Sıcak-Soğuk Uygulamalar
Sıcak: Damarları genişletir (vazodilatasyon), kasları gevşetir, ağrıyı azaltır. Risk: Yanık, kanama artışı.
Soğuk: Damarları daraltır (vazokonstrüksiyon), şişliği (ödemi) önler, kanamayı durdurur, lokal anestezi yapar. (İlk 24-48 saatte travma sonrası uygulanır).