Online Notepad

I. Enteral Beslenme Tüplerinin Bakımı ve Kontrolü (PEG, Jejunostomi, Nazogastrik)

Enteral beslenme; oral beslenemeyen hastalarda gastrointestinal sistem mekanizmasını sürdürmek amacıyla kullanılır. Nazogastrik ve nazoenterik tüpler 4-6 haftalık kısa süreli beslenmelerde önerilirken, Perkütan Gastrostomi (PEG) veya Jejunostomi tüpü uzun süreli (>4-6 hafta) beslenme için uygulanır.

A. Giriş Yeri (Stoma) ve Pansuman Bakımı (Özellikle PEG)

1. Pansuman Sıklığı: Ameliyat öncesi hasta hazırlığı protokolü uygulanmalıdır.

    ◦ İlk pansuman 2. günde yapılmalıdır.

    ◦ Yara yeri olgunlaşıncaya kadar pansuman her gün yenilenir.

    ◦ Eğer akıntı mevcutsa, pansuman gerekli olduğunda değiştirilir.

    ◦ Yara olgunlaştıktan sonra ise açık bırakılabilir.

2. Cilt Temizliği: PEG stoma etrafındaki cilt, günlük olarak ılık sabunlu su (pH 5-5.5) ile silinmeli ve bölge iyice kurulanmalıdır.

3. İzlem: Hasta; yara yeri/periostomal enfeksiyon, periostomal sızıntı, kanama, ülserasyon ve tüp tıkanıklığı gibi PEG komplikasyonları açısından yakından izlenmelidir.

B. Tüp Kullanımı ve Beslenme İşlemleri

1. Beslenmeye Başlama: PEG açıldıktan 4-6 saat sonra beslenmeye başlanabilir.

2. Pozisyon: Hasta için sıkıntılı bir durum yaratmıyorsa, beslenme sırasında veya süresince hastanın başı 30-45 derecelik açı ile yukarıda tutulmalıdır.

3. Rezidü Kontrolü: Beslenme öncesinde rezidü kontrol edilmeli, eğer 150 cc’den fazla ise beslenme yapılmamalıdır.

    ◦ Aralıklı beslenmede rezidü kontrolü her beslenmeden önce yapılır.

    ◦ Sürekli beslenmede ise 4-6 saat aralıklarla kontrol edilir.

    ◦ Sürekli beslenen yetişkin hastalarda, her dört saatte bir rezidü kontrolü yapıldıktan hemen sonra 50 ml su ile yıkama yapılmalıdır.

4. Tüp Yıkama: Besini vermeden önce 50 ml kadar su enjektöre çekilerek tüpe verilmelidir.

5. İlaç Uygulaması Prosedürü: Ezilmiş ilaç verilirken tüpün yıkanması şu sıra ile yapılmalıdır: 20 ml su, ardından 20 ml su + ezilmiş ilaç, ikinci ilaca geçmeden önce 10 ml su ve son olarak tekrar 20 ml su verilmelidir.

6. Tüpün Korunması: Tüp bükülmemeli, klemplenmemeli ve çekiştirilmemelidir.

C. Beslenme Ürünü Yönetimi

• Pompa Torbası: Beslenme pompası ile besleme yapılıyorsa torba 24 saatte bir değiştirilmelidir.

• Saklama Koşulları: Kapağı açılmamış ürünler oda ısısında son kullanma tarihine kadar saklanabilir. Kapağı açıldıktan sonra ise buzdolabında 24 saat, oda ısısında ise 8 saat saklanabilir.

--------------------------------------------------------------------------------

II. Parenteral Beslenme (PB) Kateterlerinin Bakımı ve Kontrolü (SVK ve Periferik Yol)

Parenteral beslenme, enteral beslenmenin mümkün olmadığı durumlarda besin öğelerinin damar yoluyla verilmesidir. Bu beslenme, kısa süreli ve hipoosmolar solüsyonlarla periferik venlerden ya da uzun süreli ve hiperosmolar solüsyonlarla Santral Venöz Kateter (SVK) yoluyla yapılabilir.

A. Kateter Giriş Yeri Bakımı ve Hijyen (SVK ve Periferik)

1. El Hijyeni: İntravasküler kateteri yerleştirme, değiştirme, bakım ya da pansuman öncesi ve sonrası el hijyeni sağlanmalıdır. Kateter giriş yerine dokunmadan önce ve sonra da el hijyeni sağlanmalıdır.

2. Giriş Yeri Temizliği: Kateter bakımında >%0.5'lik klorheksidin bazlı alkollü preparat kullanılmalıdır.

3. Konektör Temizliği: Konektörü veya göbeği; klorheksidin, povidon iyot, iyodofor veya %70 alkol ile 15 saniye boyunca kuvvetlice ovalama ve ardından 15 saniye kurutma yapılmalıdır. İğnesiz konektöre aseptik erişim sağlanmalıdır.

4. Pansuman Değişimi:

    ◦ Steril gazlı bez kullanılan pansuman her 2 günde bir değiştirilmelidir.

    ◦ Şeffaf pansuman 7 günde bir değiştirilmelidir.

    ◦ Pansuman kirli, nemli veya gevşekse daha sık değiştirilmelidir.

5. Enfeksiyon İzlemi: Santral ve periferik kateterlerin giriş bölgeleri enfeksiyon belirtileri yönünden gözlemlenmelidir. Kateter giriş yerinde kızarıklık, ödem veya akıntı var ise PB infüzyonları sonlandırılmalıdır.

B. Kateterin Kullanımı ve Set Yönetimi

1. Set Değişimi:

    ◦ Kan, kan ürünü veya lipid alan hastalarda setler 24 saatte bir değiştirilmelidir.

    ◦ Propofol alan hastalarda setlerin 6-12 saatte bir değiştirilmesi gerekir.

2. Kullanım Kısıtlaması (Tek Lümenli SVK): Tek lümenli kateterler sadece PB için kullanılmalı, aynı kateterden kan alma/verme, antibiyotik ve kemoterapi gibi tedaviler yapılmamalıdır.

3. Basınç Ölçümü: PB solüsyonu verilen kateter lümeninden santral venöz basınç ölçülmemelidir.

4. Yıkama: Kateterler kullanım sonrası serum fizyolojik ile yıkanmalıdır.

5. Periferik Yol Kısıtlaması: PB solüsyonu periferik venlerden uygulanacaksa, derin ven tromboz riski nedeniyle alt ekstremite venlerinin kullanılması önerilmemektedir.

C. Parenteral Beslenme Solüsyonunun Yönetimi (Genel Kurallar)

1. Hazırlık: PB solüsyonlarının hastaya takılmadan 2-4 saat önce buzdolabından çıkarılarak oda ısısına gelmesi sağlanmalıdır.

2. Kontrol: Hemşireler; PB solüsyonun tipi, miktarı ve hasta kimliği ile eşleşmesini kontrol etmelidir. Solüsyonun bulunduğu torba; sızıntı, yırtık, renk değişikliği, bulanıklık ve son kullanma tarihi açısından kontrol edilmelidir.

3. İlaç Eklenmesi: PB solüsyonlarına ilaç eklenmemelidir. Eğer zorunluysa, solüsyonla ilacın uyumu ve geçimliliği sorgulanmalı; bilgiye ulaşılamazsa kesinlikle ayrı IV yoldan verilmelidir. İnsülin, etkinliği azalacağı için PB solüsyonuna eklenmemelidir.

4. Uygulama Hızı: PB kademeli olarak azaltılmalı veya arttırılmalı; hastaya yapılacak bir işlem nedeniyle bir anda kapatılmamalıdır.

5. Hipoglisemi Önlemi: Beslenmeye ara verilecekse hipoglisemiyi önlemek amacıyla kan şekerine bakılarak %5 Dekstroz veya %10 Dekstroz’luk mayi başlanmalıdır.

6. Set Takibi: PB infüzyon setlerinin bükülme ve sızıntı yönünden saatlik takibi yapılmalıdır.

7. Saklama (Hazır Solüsyonlar): Bölmeli hazır PB solüsyonları, bölmeler birleştirildikten sonra buzdolabında (4°C’de) 3-4 gün, oda ısısında ise 24 saat saklanabilir. Bölümleri karışmamış hazır solüsyonlar, güneş ışığından uzak oda ısısında son kullanma tarihine kadar saklanabilir.

8. Renk Değişikliği: PB solüsyonunda renk, koku vb. değişiklik gözlendiğinde infüzyon sonlandırılmalıdır.

D. Hemşirelik İzlemi ve Klinik Kontroller

Hemşirelik bakımı, hastanın genel durumunun yakından takibini gerektirir:

• Sıvı/Metabolik Takip: Yaşam bulguları ve sıvı-elektrolit değerleri düzenli izlenmeli ve kaydedilmelidir.

    ◦ İlk gün 6-8 saat sonra kan şekeri takibi yapılmalı; 5-7 günlere kadar 6 saatte bir kan şekeri takibi yapılmalıdır.

    ◦ Daha sonra günde bir kez kan şekeri, serum elektrolitleri, alınan/çıkarılan sıvılar ve vücut ağırlığı takibi yapılmalıdır.

    ◦ Haftada bir Trombosit, Protrombin zamanı, BUN, kreatinin, kalsiyum, fosfor bakılmalıdır.

• Ağırlık ve Sıvı: Hastaların haftada en az bir kez kilosu tartılmalı ve aldığı-çıkardığı sıvı takipleri 24 saatte bir hesaplanmalıdır.

• Komplikasyon İzlemi: Kritik hastaların, PB’nin yan etkileri, olası alerjik reaksiyonlar ve komplikasyonlar (pnömotoraks, hava embolisi, kateter malpozisyonu vb.) yönünden yakından izlenmesi gerekir.

• Diğer Bakım: PB uygulanan hastalara düzenli ağız bakımı verilmelidir. Hastanın gaita sıklığı, tipi ve miktarı kaydedilmelidir.