Online Notepad

1. Gebelik Belirtilerinin Sınıflandırılması

Gebelikte görülen belirtiler, kesinlik düzeylerine göre üç ana grupta incelenir:

• Bireysel (Muhtemel) Belirtiler: Amenore (menstruasyonun durması), bulantı-kusma, sık idrara çıkma, göğüslerde hassasiyet, yorgunluk, deri pigmentasyonu, lökore (vajinal akıntı) ve fetüs hareketlerinin hissedilmesi.
• Olası Belirtiler: Uterusta büyüme, uterus kasılmaları (Braxton-Hicks), pozitif gebelik testi ve uterusta görülen fiziksel yapı değişiklikleri.
• Kesin Belirtiler: Fetal kalp atımlarının duyulması, fetüs kısımlarının elle hissedilmesi (palpasyon), fetüs hareketlerinin dışarıdan gözlenmesi ve fetüsün ultrasonografide (USG) görülmesi.

2. Endokrin Sistem Değişiklikleri

Gebelikte hormonal denge iki ana dönemde incelenir: Ovarial Dönem (hormonların korpus luteum tarafından salgılandığı dönem) ve Plasental Dönem (plasentanın hormon üretimini üstlendiği dönem).

Temel Hormonlar ve İşlevleri

• hCG (Human Koryonik Gonodotropin): Plasenta gelişene kadar gebeliğin sürdürülmesini sağlar.
• hPL (Human Plasental Laktojenik Hormon): Maternal karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasını fetüs lehine düzenler. Annede insülin duyarsızlığı yaparak fetüse glikoz akışını artırır.
• Prolaktin: 8. haftadan itibaren artar, memelerde süt oluşumunu sağlar.
• Oksitosin: Hipofiz arka lobundan salgılanır, gebelik boyu artar ancak plasental enzimlerle baskılanır; sütün memelerden salınımını ve uterus kasılmalarını sağlar.

3. Kardiyovasküler Sistem ve Kan Değişiklikleri

KVS değişiklikleri son adet tarihinden 5 hafta sonra başlar. Oksijen ihtiyacı %20 artar ve bazal metabolizma hızlanır.

• Kan Hacmi: Plazma miktarı %40-50 artarken, eritrosit (alyuvar) hacmi %20-30 artar. Bu dengesizlik fizyolojik gebelik anemisine (hemodilüsyon) neden olur.
• Anemi Sınırı: 2. trimesterde hemoglobinin 10.5 g/dl, hematokritin %33'ün altına düşmesi anemi olarak kabul edilir.
• Pıhtılaşma: Fibrinojen ve diğer pıhtılaşma faktörleri artar. Bu durum doğum sonu kanamayı önler ancak tromboflebit ve tromboz riskini artırır.
• Kalp ve Tansiyon: Kalp atım hızı dakikada 10-15 atım artar. Diyastolik kan basıncı 10-15 mm Hg düşebilir.

Hemşirelik Bakımı: Vena Kaval Sendromu

Sırt üstü yatışta (supine pozisyonu), büyüyen uterusun ana toplardamara (vena cava inferior) baskı yapması sonucu tansiyon aniden düşebilir.

• Girişim: Gebelere ikinci trimesterden itibaren sol yan (lateral) pozisyonda yatmaları önerilir. Sırt üstü yatılacaksa kalça altına küçük bir yastık konularak bası önlenmelidir.
• Varis ve Ödem: Uzun süre ayakta durulmamalı, sıkı giysilerden kaçınılmalı ve ayaklar yükseltilerek dinlendirilmelidir.

4. Solunum Sistemi Değişiklikleri

Progesteron etkisiyle solunum merkezi uyarılır ve hiperventilasyon oluşur. Solunum hızı değişmez ancak hayati kapasite (vital kapasite) artar. Üst solunum yollarında ödem ve hiperemi (kanlanma artışı) nedeniyle ses kısıklığı ve burun kanamalarına yatkınlık görülür.

Hemşirelik Girişimi: Nefes darlığı durumunda baş yükseltilerek yatılmalı ve göğüs kafesini sıkmayan giysiler tercih edilmelidir.

5. Genital Sistem ve Memelerdeki Değişimler

• Uterus: Boyutu 6-7 cm'den 30 cm'e, ağırlığı 50-60 gr'dan 1000-1500 gr'a çıkar.
• Vajina: Chadwick belirtisi (mor renk değişimi) görülür. Glikojen artışı ile pH 3-3.5 arasına düşer, bu da enfeksiyon direncini artırır.
• Serviks: Yumuşama (Goodell belirtisi) ve istmus bölgesinde yumuşama (Hegar belirtisi) izlenir. Servikal kanalda "nişane" adı verilen mukus tıkacı oluşur.
• Memeler: Montgomery tüberkülleri (areoladaki yağ bezleri) belirginleşir. Doğuma yakın kolostrum (sarımsı ilk süt) gelebilir.

Hemşirelik Girişimi: Meme uçları asla sıkılmamalıdır; bu işlem oksitosin salınımını uyararak erken doğumu tetikleyebilir.

6. Üriner (Boşaltım) Sistem Değişiklikleri

Büyüme ve hormonal etkilerle üreterler genişler. Glikozüri (idrarda şeker) ve kalsiyum atımı artar.

• Pollaküri: Gebeliğin ilk ve son aylarında uterusun mesaneye baskısı nedeniyle sık idrara çıkma görülür.
• Hemşirelik Girişimi: İdrar yolu enfeksiyonunu önlemek için idrar tutulmamalı, mesane tam boşaltılmalı ve perine temizliği önden arkaya doğru yapılmalıdır.

7. Gastrointestinal (Sindirim) Sistem Değişiklikleri

Progesteron etkisiyle düz kaslarda gevşeme olur, bu da mide ve bağırsak motilitesini yavaşlatır.

8. Kas-İskelet ve Sinir Sistemi

Gebelikte ağırlık merkezinin değişmesiyle vücut dengesini korumak için üst kısım geriye çekilir (Lordoz). Bu durum sırt ağrılarına yol açar. Ayrıca hafıza zayıflığı, konsantrasyon güçlüğü ve uyku problemleri görülebilir.

Hemşirelik Girişimi: Düz tabanlı ayakkabı yerine 2-3 cm topuklu ayakkabı önerilir. Bel egzersizleri ve gevşeme teknikleri öğretilmelidir.

9. Metabolizma ve Kilo Alımı

Gebelikte normal diyete ek olarak 300 kalori alınması önerilir. Toplam kilo artışı, gebenin başlangıç Beden Kütle İndeksine (BKİ) göre değişmelidir:

10. Cilt ve Ağız-Diş Sağlığı

• Cilt: Pigmentasyon artışı sonucu Linea Nigra (karın ortasında çizgi) ve Kloasma/Melasma (gebelik maskesi) oluşabilir. Karında Stria Gravidarum (çatlaklar) ve yüzde Spider Anjiyoma (damarsal benler) görülebilir.
• Ağız: Diş etlerinde hipertrofi ve kanamaya yatkınlık (gingivit) görülür. Tükürük asitliği artar.
• Hemşirelik Girişimi: Yumuşak diş fırçası kullanılmalı, güneş koruyucu tercih edilmeli ve cilt nemlendirilmelidir.

11. Psikolojik Değişiklikler ve Cinsellik

Gebelik dönemi boyunca psikolojik tepkiler farklılık gösterir:

• 1. Trimester: Ambivalan duygular (mutluluk ve üzüntü bir arada), bulantı nedeniyle huzursuzluk.
• 2. Trimester: Gebeliğin kabulü, aşırı duyarlılık ve alınganlık.
• 3. Trimester: Doğum korkusu, bir an önce bebeğe kavuşma isteği, fiziksel yorgunluk.

Cinsellik: İlk trimesterde yorgunluk ve bulantı nedeniyle cinsel istek azalabilir. İkinci trimesterde uyumun artmasıyla istek yükselebilir. Üçüncü trimesterde ise fiziksel kısıtlılıklar ve erken doğum korkusu isteği tekrar azaltabilir. Hemşire, çiftleri trimesterlere uygun pozisyonlar ve olası değişiklikler konusunda bilgilendirmelidir.