Online Notepad

Bölüm 1: Üriner Sistem Değerlendirmesi ve Tanı Yöntemleri

Ürogenital sistem hastalıklarının doğru teşhisi ve yönetimi, hastanın kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesiyle başlar. Bu süreç, hastanın sağlık öyküsünün alınması, detaylı bir fiziksel muayene ve çeşitli tanısal testlerin uygulanmasını içerir.

Hasta Değerlendirmesi

Sağlık Öyküsü

Hastanın sağlık öyküsü, mevcut şikayetlerin anlaşılması için temel bir adımdır. Toplanması gereken temel bilgiler şunlardır:

• Ağrı: Lokalizasyonu, şiddeti, yayılımı ve karakteri.
• İdrar Yapma Şikayetleri: Ağrılı idrar yapma (disüri), idrarda kan (hematüri), gece sık idrara çıkma (noktüri) gibi bozukluklar.
• Ateş: Enfeksiyon belirtisi olabilecek sistemik bir bulgu.
• Geçmiş Tıbbi Hikaye: Mevcut sağlık sorunları, geçirilmiş veya çocukluk çağı hastalıkları.
• Özgeçmiş ve Soygeçmiş: Ailede benzer hastalıkların varlığı.
• Doğum ve Cinsel Hikaye: Kadın hastalarda doğum öyküsü ve her iki cinste cinsel fonksiyonlar.
• Alışkanlıklar ve İlaçlar: Sigara, alkol kullanımı ve mevcut ilaç tedavileri.

Fiziksel Değerlendirme

Fiziksel muayene, objektif bulguların toplanmasını sağlar ve sistemik etkileri ortaya çıkarır.

• Yaşam Bulguları: Kan basıncı, nabız, solunum ve ateş takibi. Yüksek kan basıncı (hipertansiyon) böbrek hastalıklarının önemli bir bulgusudur.
• Genel Durum: Kilo değişiklikleri, ödem, bilinç durumu ve genel görünüm.
• Bölgesel Muayene:
  • Böbrekler: Direkt palpasyon ile değerlendirilir.
  • Mesane: Perküsyon ile doluluğu hakkında fikir edinilir.
• Sistemik Muayene:
  • Deri ve Mukoza: Renk değişiklikleri ve ödem varlığı.
  • Baş ve Boyun: Renk değişimi, ödem ve boyun venlerinde dolgunluk.
  • Solunum Sistemi: Üremiye bağlı amonyak kokusu (nefesin aseton kokması) ve solunum tipi.
  • Kardiyovasküler Sistem: Hipertansiyon ve dolaşım yüklenmesi belirtileri.
  • Sinir Sistemi: Üremik ensefalopati veya beyin ödemi gibi nörolojik bulgular.

Tanısal Testler ve Prosedürler

Fiziksel değerlendirmeyi takiben, tanıyı kesinleştirmek için çeşitli laboratuvar ve görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

Laboratuvar İncelemeleri

İdrar ve kan testleri, böbrek fonksiyonları ve üriner sistemdeki patolojiler hakkında değerli bilgiler sunar.

Radyolojik ve Görüntüleme Yöntemleri

• Direkt Üriner Sistem Grafisi (DÜSG): Böbrek, üreter ve mesanenin boyut, şekil ve pozisyonunu gösterir.
• Ürografi (İVP - İntravenöz Pyelografi): Kontrast madde kullanılarak böbrek fonksiyonları ve üriner sistem anatomisi hakkında detaylı bilgi sağlar. İşlem öncesi hastanın aç kalması, laksatif kullanması ve sıvı kısıtlaması gerekebilir.
• Retrograt Pyelografi (RGP): Sistoskop aracılığıyla üretere kateter yerleştirilip kontrast madde verilerek böbreğin anatomik boşluklarının görüntülenmesidir.
• Sistografi ve Üretrografi: Mesane ve üretranın kontrast madde ile doldurularak görüntülenmesidir. Vezikoüretral reflü, darlıklar ve divertiküllerin tanısında kullanılır.
• Renal Anjiyografi: Böbrek damarlarının radyoopak madde ile görüntülenmesidir.
• Diğer Yöntemler: Bilgisayarlı Tomografi (BT), Nükleer Manyetik Rezonans (NMR), Sintigrafi ve Ultrasonografi (USG) gibi kesitsel görüntüleme yöntemleri de yaygın olarak kullanılır.

Endoskopik ve İnvaziv Yöntemler

• Sistoskopi: Mesanenin endoskopik olarak incelenmesidir. Tanısal amaçlı (gözlem ve biyopsi) veya tedavi amaçlı (tümör rezeksiyonu, taş alınması) kullanılabilir.
• Böbrek Biyopsisi: Böbrek hastalığının tipini ve evresini belirlemek için doku örneği alınmasıdır. Perkütan (iğne ile) veya açık cerrahi ile yapılabilir. İşlem sonrası hasta kanama ve hematüri yönünden yakından izlenir ve 24 saat yatak istirahati önerilir.
• Ürodinamik Yöntemler: Mesanenin duyu, motor ve idrar yapma fonksiyonlarının etkinliğini ölçmek için kullanılır.

--------------------------------------------------------------------------------

Bölüm 2: Ürogenital Hastalıklarda Semptom ve Bulgular

Ürogenital sistem hastalıkları, çeşitli belirti ve bulgularla kendini gösterir. Bu semptomların doğru yorumlanması, tanı sürecinin temelini oluşturur.

Temel Belirtiler

• Ağrı: En önemli bulgudur. İki ana tipe ayrılır:
  • Lokal Ağrı: Genellikle kronikleşmiş hastalıkların belirtisidir ve hasta organda veya yakınında hissedilir. Örneğin, böbrek hastalıklarında kostavertebral açıda künt bir ağrı.
  • Yansıyan Ağrı: Akut hastalıkların belirtisidir ve hastalıklı organdan uzakta bir bölgede duyulur. Örneğin, üst üreterdeki bir taşa bağlı gelişen kolik ağrının aynı taraftaki testiste hissedilmesi.
• Reno-İntestinal Refleksler: Böbrekler ve gastrointestinal sistemin anatomik yakınlığı nedeniyle, üriner sistem sorunlarına bulantı, kusma, ishal ve iştahsızlık gibi sindirim sistemi bulguları eşlik edebilir.

İdrar Bozuklukları

İdrarın fiziksel, kimyasal yapısındaki veya üretim/atım süreçlerindeki anormallikler önemli tanısal ipuçları verir.

Fiziksel ve Kimyasal Yapı Bozuklukları

• Hematüri: İdrarda anormal sayıda eritrosit bulunması.
• Pyüri: İdrarda beşten fazla lökosit bulunması. İdrarı bulanık ve kötü kokulu yapar, genellikle enfeksiyon, taş veya tümör belirtisidir.
• Bakteriüri: İdrarda bakteri bulunması. 1 ml idrarda 100.000'den fazla bakteri olması enfeksiyonu düşündürür.
• Kristalüri: İdrarda kristal görülmesi. Genellikle taş hastalığı belirtisidir.
• Silendirüri: Nefronlarda protein ve hücrelerin çökmesiyle oluşan silendirlerin idrarda görülmesi, ciddi bir böbrek hastalığına işaret eder.
• Proteinüri: 24 saatlik idrarda 150 mg'dan fazla protein bulunması. Kalıcı proteinüri böbrek hastalığının önemli bir göstergesidir.
• Hemoglobinüri: İdrarda serbest hemoglobin bulunması, genellikle kan hücrelerinin aşırı yıkımı durumlarında görülür.

İdrar Yapım ve Atım Bozuklukları

• Anüri ve Oligüri: Anüri, 24 saatte 100 ml'den az idrar çıkarma; oligüri ise 600 ml'den az idrar çıkarma durumudur.
• Poliüri: Günlük idrar miktarının 2000 ml'den fazla olmasıdır.
• Pollaküri: Sık aralıklarla idrar yapma.
• Noktüri: Gece alışkanlık dışında sık idrara çıkma. BPH'nin en sık bulgularındandır.
• Disüri: Ağrılı idrar yapma.
• Strangüri: Ağrılı, zor ve az miktarda idrar yapma.
• Urgency: Ani idrar yapma hissi.
• İdrar Retansiyonu: Yapılan idrarın mesaneden atılamaması.
• İnkontinans (İdrar Kaçırma):
  • Urgency İnkontinans: Ani sıkışma hissi ile tuvalete yetişemeden idrar kaçırma.
  • Stres İnkontinans: Öksürme, hapşırma gibi karın içi basıncı artıran durumlarda küçük miktarlarda idrar kaçırma.

--------------------------------------------------------------------------------

Bölüm 3: Cerrahi Müdahale Gerektiren Ürogenital Hastalıklar

Ürogenital sistemde cerrahi tedavi gerektiren durumlar, doğuştan gelen anomalilerden enfeksiyonlara, torsiyonlardan tümörlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Konjenital Anomaliler

Doğumdan itibaren var olan yapısal bozukluklardır ve fonksiyonel sorunlara yol açabilirler.

• Böbrek Anomalileri:
  • Sayı/Pozisyon: Renal Agenezis (böbrek yokluğu), Ektopik Böbrek (böbreğin normal yerinde olmaması), Atnalı Böbrek (böbreklerin alt veya üst kutuplarından birleşmesi).
  • Yapısal: Polikistik Böbrek (böbrekte çok sayıda kist bulunması, KBY'ye yol açabilir), Multikistik Böbrek (fonksiyonel doku olmayan kistik kitle).
• Üreter Anomalileri: Üreter Duplikasyonu (çift üreter), Üreterosel (üreterin mesane içinde kistik genişlemesi), Mega Üreter (üreterin genişlemesi).
• Mesane Anomalileri: Ekstrofiya Vezikalis (mesane ön duvarının gelişmemesi), Konjenital Mesane Boynu Kontraktürü.
• Üretra Anomalileri: Hipospadias (üretra ağzının penisin alt yüzüne açılması), Epispadias (üretra ağzının penisin üst yüzüne açılması).
• Testis Anomalileri: Kriptorşidizm (inmemiş testis). Yüksek ısı nedeniyle spermatogenezi bozarak infertiliteye neden olabilir, bu nedenle 1-2 yaş arasında cerrahi olarak düzeltilmesi gerekir.

Edinilmiş Patolojiler ve Enfeksiyonlar

• Renal Apse: Böbrek korteksinde lokalize enfeksiyon. Antibiyoterapi ve gerekirse cerrahi drenaj ile tedavi edilir.
• Testis Torsiyonu: Spermatik kordonun kendi etrafında dönmesiyle testisin kan akımının kesilmesi durumudur. Acil cerrahi müdahale gerektirir. 6 saat içinde müdahale edilmezse testis nekroza gidebilir ve orşiektomi (testisin alınması) gerekebilir.
• Hidrosel: Testisi çevreleyen zarlar arasında aşırı sıvı birikmesidir. Ağrıya veya kan dolaşım bozukluğuna neden olursa cerrahi olarak tedavi edilir.
• Varikosel: Testis venlerinin genişlemesidir. Genellikle sol tarafta görülür. Skrotum ısısını artırarak spermatogenezi bozabilir ve infertiliteye neden olabilir. Bu durumda cerrahi tedavi uygulanır.

Ürogenital Sistem Tümörleri

• Üretra Tümörleri: Kadınlarda benign olarak üretral karünkül, erkeklerde ise kondüloma (genital siğil) görülebilir. Malign tümörler nadirdir. Semptomları arasında hematüri, disüri ve üretral akıntı bulunur.
• Prostat Tümörleri: Prostat, benign ve malign tümörlerden en sık etkilenen organdır.
  • Benign Prostat Hiperplazisi (BPH): 40 yaş üstü erkeklerde sık görülen, prostat hücrelerinin anormal artışıdır. Üretrayı sıkıştırarak pollaküri, noktüri, idrar akımında azalma gibi obstrüksiyon belirtilerine neden olur. Tedavisi cerrahidir ve en sık TUR-P yöntemi uygulanır.
  • Prostat Kanseri: Erkeklerde en sık görülen kanserlerden biridir. BPH'ye benzer obstrüksiyon bulgularının yanı sıra metastaza bağlı kemik ağrıları, halsizlik ve kilo kaybı görülebilir. Tedavide cerrahi, radyoterapi, kemoterapi ve hormonal tedaviler kullanılır.

--------------------------------------------------------------------------------

Bölüm 4: Önemli Cerrahi Prosedürler ve Hemşirelik Bakımı

Cerrahi müdahaleler, ürogenital hastalıkların tedavisinde önemli bir yer tutar. Bu süreçte hemşirelik bakımı, hasta sonuçlarını doğrudan etkiler.

Kateterizasyon ve Endoskopik Girişimler

• Kateterizasyon: İdrar akımını sağlamak, irrigasyon yapmak veya tanısal amaçlarla üriner sisteme kateter yerleştirilmesidir. Üretral yolla veya suprapubik (sistostomi), nefrostomi gibi yapay açıklıklar yoluyla uygulanabilir. İdrar retansiyonu durumunda mesanenin hızla boşaltılmasından kaçınılmalıdır, çünkü bu hematüri ve senkopa (bayılma) neden olabilir. Mesane bir kerede 100-300 ml, saatte ise 500-800 ml olacak şekilde boşaltılmalıdır.
• Transüretral Rezeksiyon (TUR): Rezektoskop adı verilen bir aletle üretradan girilerek prostat veya mesane tümörü gibi dokuların kesilerek çıkarılması işlemidir.

Prostatektomi Yöntemleri

Açık Cerrahi Yaklaşımlar

• Suprapubik Transvezikal Prostatektomi: Pubis üzerinden yapılan bir kesi ile mesaneye girilerek prostata ulaşılır. En sık uygulanan açık yöntemdir.
• Retropubik Prostatektomi: Alt abdominal kesi ile mesaneye girilmeden prostata ulaşılır.
• Perineal Prostatektomi: Anüs ve skrotum arasından yapılan kesi ile uygulanır.

TUR-P (Transüretral Rezeksiyon - Prostatektomi)

BPH tedavisinde en yaygın (%90-95) kullanılan yöntemdir.

• Ameliyat Öncesi Hazırlık: Hastanın korku ve endişeleri giderilmeli, kardiyak durumu değerlendirilmeli ve yeterli hidrasyon (günde 2500-3000 ml sıvı) sağlanmalıdır.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Vital Bulgu Takibi: Stabil olana kadar 15 dakikada bir takip edilir.
  • Kanama Kontrolü: Pansumanlar ve idrar rengi kanama yönünden izlenir.
  • Kateter Bakımı: Kateterin pıhtıyla tıkanmasını önlemek için sürekli irrigasyon gerekebilir.
  • Aktivite: Erken mobilizasyon, derin solunum ve öksürük egzersizleri teşvik edilir.
  • Basınçtan Kaçınma: Karın içi basıncı artıracak uzun süre oturma, ıkınma gibi durumlardan kaçınılmalıdır.
• Komplikasyonları: En önemlisi kanama ve kateterin pıhtıyla tıkanmasıdır. Diğer komplikasyonlar arasında üretral darlık, retrograd ejakülasyon (meninin mesaneye kaçması), idrar inkontinansı ve mesane perforasyonu sayılabilir.

Üriner Diversiyonlar

İdrar drenajının normal yol dışında bir yolla sağlanmasıdır. Amaç, böbrek dokusunu korumak ve hastayı idrarın tahriş edici etkilerinden korumaktır.

• Yöntemler: İleal Konduit (üreterlerin bir bağırsak parçasına bağlanarak stoma oluşturulması), Üreterosigmoidostomi (üreterlerin sigmoid kolona bağlanması), Kütanöz Üreterostomi (üreterlerin cilde ağızlaştırılması).
• Hemşirelik Bakımı:
  • Pre-op: Hasta eğitimi, uygun stoma yerinin belirlenmesi ve bağırsak hazırlığı yapılır.
  • Post-op: İdrar çıkışı, stoma rengi (siyanotik olması acil bir durumdur), cilt irritasyonu ve peritonit belirtileri yakından izlenir. Hastaya ve ailesine stoma bakımı eğitimi verilir.

Üriner Sistem Taşları (Ürolitiazis)

Üriner sistemde en sık böbreklerde görülen kristal birikimleridir.

• Belirtiler: Şiddetli, kolik tarzda ağrı, hematüri, obstrüksiyon ve enfeksiyon.
• Oluşum Nedenleri: Taşların %70'i kalsiyum oksalat içerir. Genetik, çevresel ve beslenme faktörleri oluşumunda rol oynar.