4. Öğrenme Stratejileri
ve Bilgi İşleme Süreçleri: Bilgilendirme Belgesi
Bu belge, Hemşirelik Öğretimi Anabilim Dalı'ndan Dr. Öğr. Üyesi Hale Sezer tarafından hazırlanan veriler ışığında, öğrenme stratejilerini, bilginin zihinsel işleniş süreçlerini ve öğrenmeyi kolaylaştıran yöntemleri kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir.
1. Öğrenme Süreci ve Bellek Yapısı
Öğrenme, dış dünyadan gelen uyarıcıların duyusal kayıt yoluyla zihne alınması ve belirli aşamalardan geçerek kalıcı hale getirilmesi sürecidir. Bilginin işlenmesi şu aşamalardan oluşur:
- Duyusal Kayıt: Çevreden gelen uyarıcıların ilk karşılandığı noktadır. Bilgi burada çok kısa süre kalır.
- Kısa Süreli (İşleyen) Bellek: Dikkat ve seçici algı süreçlerinden geçen bilgilerin aktarıldığı merkezdir. Burada bilgiler sınırlı bir süre tutulur.
- Uzun Süreli Bellek: Bilginin kodlanarak ve anlamlandırılarak kalıcı olarak depolandığı alandır. Üç alt birime ayrılır:
- Anısal (Epizodik) Bellek: Kişisel yaşantıların saklandığı bölüm.
- Anlamsal (Semantik) Bellek: Kavramların, kuralların ve genel bilgilerin saklandığı bölüm.
- İşlemsel (Prosüdel) Bellek: Bir işin nasıl yapılacağına dair becerilerin saklandığı bölüm.
2. Öğrenme Stratejilerinin Tanımı ve Önemi
Öğrenme stratejileri, öğrenen kişinin öğrenme sırasında bilgiyi kodlama sürecini etkilemesi beklenen davranış ve düşüncelerdir. Bu stratejiler, bireyin kendi kendine öğrenebilmesi için kullandığı işlemler bütünüdür.
Beş temel öğrenme stratejisi bulunmaktadır:
- Dikkat Stratejileri
- Tekrar Stratejileri
- Anlamlandırmayı Artıran Stratejiler
- Yürütücü Biliş (Metakognisyon) Stratejileri
- Duyuşsal Stratejiler
--------------------------------------------------------------------------------
3. Temel Öğrenme Stratejileri ve Uygulama Yöntemleri
A. Dikkat Stratejileri
Çevreden gelen bilginin kısa süreli belleğe geçişini sağlayan en kritik süreç dikkattir. Dikkati yöneltmek için kullanılan yöntemler şunlardır:
- Metinde Yazıların Altını Çizme: Tüm metnin değil, sadece önemli kısımların çizilmesi gerekir. Bu, anahtar sözcüklerin ve temel düşüncelerin belirginleşmesini sağlar; gözden geçirme ve anımsama sürecini hızlandırır.
- Metin Kenarına Not Alma: Bilinmeyen sözcüklerin yuvarlak içine alınması, anlaşılmayan yerlere soru işareti (??) veya önemli kısımlara yıldız (*) gibi işaretler konulmasıdır. Bu yöntem, var olan bilgiyle yeni bilginin birleştirilmesine yardımcı olur.
B. Tekrar Stratejileri
Yeni bilgilerin kısa süreli bellekte tutulmasını veya uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. Özellikle telefon numarası gibi basit bilgilerin hatırlanmasında etkilidir.
- Uygulama Şekli: Metni sesli veya sessiz tekrar okumak, okuduktan sonra anlatmak, bilgileri aynen kağıda not almak veya altı çizili yerleri tekrarlamak.
C. Anlamlandırmayı Artıran Stratejiler
Bu stratejiler bilginin olduğu gibi değil, anlamlı bir bütün olarak belleğe yerleşmesini hedefler. Yeni bilginin anlamlandırılması için bireyin ön bilgilerini kullanması ve yeni bilgiyi eskilerle ilişkilendirmesi gerekir.
| Yöntem | Açıklama | Örnek |
| Açıklama ve Soru Sorma | Bireyin kendine veya başkasına soru sorarak kodlama yapmasıdır. | Okunan materyal üzerine soru sormak sorun çözme becerisini artırır. |
| Eklemleme Yapma | Yeni bilgi ile bilinen arasında bir bağ ve birlik kurma sürecidir. | Bir telefon numarasını birinin doğum günüyle ilişkilendirmek. |
| Benzetimler (Anolojiler) | Yeni bilginin eski bilgilere benzetilerek açıklanmasıdır. | Kalbi bir pompaya, fay hattını ok ve yaya benzetmek. |
| Örgütleme Yapma | Bilgiyi gruplara ayırma, şemalaştırma ve yeniden yapılandırma sürecidir. | Not alma, özetleme ve kavram haritaları oluşturma. |
Örgütleme Stratejisinde Not Alma ve Özetleme
- Etkili Not Alma: Öğretmenin her söylediğini yazmak değil, kendi cümleleriyle ana düşünceleri saptamak ve bilgileri birleştirerek bir biçim oluşturmaktır.
- Özetleme İlkeleri: Anlamlı okuma yapılmalı, önemli düşünceler belirlenmeli, önemsiz bilgiler ayıklanmalı ve içerik kişinin kendi cümleleriyle yeniden oluşturulmalıdır.
- Uzamsal Temsilciler: Bilgiyi aşamalı olarak şemalaştırmak, ana hatlar ve kavram haritaları (Örn: Eğitim başlığı altında kültür, öğrenme, öğretme gibi kavramların ilişkilendirilmesi) oluşturmaktır.
D. Yürütücü Biliş (Metakognisyon) Stratejileri
Bireyin kendi bilişsel süreçleri hakkındaki bilgisidir. İki temel öğeyi içerir:
- Bilişe İlişkin Bilgi: Kişinin kendi öğrenme sürecine dair anlayışıdır. Örneğin, görsel eğilimli bir öğrencinin kavram haritası kullanmayı tercih etmesi.
- Bilişi İzleme: En uygun stratejiyi seçme, kullanma, izleme, değerlendirme ve gerekirse yeniden düzenleme yeteneğidir.
E. Duyuşsal Stratejiler
Öğrenmeyi engelleyen duygusal veya güdüsel (motivasyonel) engelleri ortadan kaldırmayı hedefler.
- Dışsal Etmenler: Gürültü, TV, telefon gibi dikkat dağıtıcılar. Çözüm olarak kütüphane gibi sessiz ortamlar seçilmeli ve çalışma masası düzenlenmelidir.
- İçsel Etmenler: "Bunu anlayamam" veya "Bu projeyi yapamam" gibi olumsuz düşünceler güdülenmeyi düşürür. Bu olumsuz düşüncelerin yönetilmesi öğrenme başarısı için kritiktir.
4. Hemşirelik Eğitimi Açısından Önemi
Bu stratejiler, Hemşirelik Öğretimi perspektifinden bakıldığında, karmaşık tıbbi bilgilerin ve işlemsel becerilerin (klinik uygulamalar) öğrenilmesinde hayati önem taşır. Hemşirelik öğrencilerinin kendi öğrenme süreçlerini yönetmeleri, karmaşık anatomik veya fizyolojik süreçleri anolojiler ve kavram haritaları ile anlamlandırmaları, kalıcı bir mesleki bilgi birikimi için gereklidir.