YEME BOZUKLUKLARI

Yeme Bozuklukları: Ezber Notları

Yeme Bozukluklarının Tanımı ve Temel Özellikleri

Tanım: Yeme davranışındaki ciddi bozulmalardır.
Etkileyen Faktörler: Toplum ve kültür özelliklerinden etkilenir.
Temel Tetikleyiciler:
- Zayıf olmaya ilişkin algılar.
- Bedenle aşırı uğraşma.
Sonuç: Bilişsel, duygusal ve davranışsal alanlarda bozukluklar ortaya çıkar.
Önemli Not: Tekrarlama riski yüksek hastalıklardır.

Epidemiyoloji (Yaygınlık)

Değişkenlik: Türüne, topluma, kültüre ve yaş grubuna göre değişir.
En Sık Görülenler:
1. Anoreksiya Nervoza (AN)
2. Bulimia Nervoza (BN)
3. Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Cinsiyete Göre Yaygınlık:
- Anoreksiya Nervoza ve Bulimia Nervoza: Kadınlarda 10 kat daha fazla.
- Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu: Erkeklerde 1.75 kat daha fazla.

Yaygınlık Oranları

Bölge/Grup	Bozukluk Türü	Yaşam Boyu Yaygınlık	12 Aylık / Yıllık Yaygınlık
ABD (18+ yaş)	Anoreksiya Nervoza	%0.80	%0.05
	Bulimia Nervoza	%0.28	%0.14
	Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu	%0.85	%0.44
Avrupa Geneli	Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu	%2.8	%4 (genel yaygınlık)
Türkiye (Ergenler)	Tüm Yeme Bozuklukları	-	%2.33

--------------------------------------------------------------------------------

Etiyoloji (Nedenler)

Yeme bozukluklarının gelişiminde üç ana faktör rol oynar: Biyolojik, Psikolojik ve Çevresel.

1. Biyolojik Faktörler

Genetik: İkiz çalışmaları %50-80 oranında genetik yatkınlık olduğunu gösterir.
Nöroanatomik (Beyin Yapısı):
- Anoreksiya Nervoza'da: Beynin sulkus ve ventriküllerinde (beyindeki boşluk ve oluklar) değişiklikler ve beyin hacminde azalma görülür.
- Hipotalamus: Beynin iştah düzenleme merkezindeki mekanizmalara odaklanılır.
Biyokimyasal (Beyin Kimyası):
- Dopamin: Tıkanırcasına yeme bozukluğunda azalır.
- Serotonin: Azalması; tokluk hissinde azalma, gıda alımında artma ve mutsuz ruh hali ile ilişkilidir.
- Kortizol: Anoreksiya'da hipotalamus tarafından düzenlenen kortizol salınımında bozukluklar görülür.
- fMRI Çalışmaları: Fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme, beyin aktivitesini ölçen bir tekniktir. Anoreksiyalı hastalar zayıf bireylerin fotoğrafını gördüğünde bile beynin dopamin salgılayan bölgelerinde değişiklik olur.

2. Psikolojik Faktörler

Psikoanalitik Teori: Olumsuz anne-bebek etkileşimi, beden imgesi ve cinsellikle ilgili korkular, ayrılma anksiyetesi gibi çatışmalar etkilidir.
Davranışçı Teori: Diyet yapma > Çevreden onay alma (pekiştireç) > Yemek yememe davranışının artması.
Bilişsel-Davranışçı Teori: Anoreksiya; bozuk beden algısı, kilo alma korkusu ve kontrolü kaybetme korkusu ile ilişkilidir.
Psikososyal Kuram: Toplumun zayıf olmaya yönelik baskıları en büyük rolü oynar.

3. Çevresel (Sosyo-Kültürel) Faktörler

Kültür: İdeal vücut ölçülerine ulaşma isteği.
Aile Yapısı: Katı ve aşırı korumacı aileler.

--------------------------------------------------------------------------------

Yeme Bozukluklarının Sınıflandırılması (DSM-5)

Anoreksiya Nervoza
Bulimia Nervoza
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Pika
Geri Çıkarma (Geviş Getirme) Bozukluğu
Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu
Tanımlanmış Diğer Bir Tür Beslenme ve Yeme Bozukluğu
Tanımlanmamış Beslenme ve Yeme Bozukluğu

--------------------------------------------------------------------------------

Anoreksiya Nervoza (AN)

Temel Özellik: Yoğun kilo alma veya şişmanlama korkusu.
Karakteristik Bulgular: İştahsızlık ve belirgin kilo kaybı.
Başlangıç Yaşı: Genellikle 10-20 yaş arası.
İlk Belirtiler: Kalabalıkta yememek, karbonhidratları kısıtlamak, yiyecekleri küçük parçalara ayırmak.

Anoreksiya Nervoza Tipleri

Kısıtlayıcı Tip: Sürekli diyet yapma, hiç yememe, aşırı spor yapma.
Tıkınırcasına Yeme/Çıkarma Tipi: Tıkınırcasına yeme ve ardından kendi kendini kusturma, laksatif/diüretik (idrar söktürücü) kullanma.

Belirti ve Bulgular

Alan	Bulgular
Genel Görünüm	Yaşından küçük görünüm, düşük BKİ, cilt kuruluğu, saç dökülmesi, Russel Belirtisi (kusturmaya bağlı eldeki nasırlar), dental erozyon, lanugo (ince tüylenme), alopesi (saçkıran), ödem, hipotansiyon, soğuk intoleransı.
İlişkiler ve Konuşma	Hassas, sosyal olarak geri çekilmiş, hostilite (düşmanlık), inatçılık.
Duygudurum	Depresif ruh hali, sinirlilik, duygusal kısıtlılık, kontrolü kaybetme korkusu.
Bilişsel Yetiler	Genellikle normaldir. Ağır vakalarda elektrolit bozukluğuna bağlı deliryum (ani bilinç değişikliği) görülebilir.
Düşünce Süreci	Zayıf olma düşüncesi obsesif (takıntılı) bir hal alır. "Hep ya da hiç" düşünce tarzı ("Mükemmel değilsem, başarısızım.").
Fizyolojik Belirtiler	Karın ağrısı, gastrik motilitede (mide hareketlerinde) azalma, poliüri (aşırı idrara çıkma), uykusuzluk, cinsel isteksizlik.
İçgörü ve Yargılama	Genellikle içgörüleri yoktur; hastalığı inkar ederler.

Şiddet Dereceleri (BKİ'ye Göre)

Hafif: BKİ < 17 kg/m²
Orta: BKİ 16 - 16.99 kg/m²
Ağır: BKİ 15 - 15.99 kg/m²
Aşırı: BKİ < 15 kg/m²
- BKİ (Beden Kitle İndeksi): Vücut ağırlığının, boyun karesine bölünmesiyle hesaplanır.

Prognoz (Gidişat ve Sonlanım)

%55.2'sinde depresyon, anksiyete gibi en az bir ek ruhsal bozukluk görülür.
Morbidite Riski: Belirli bir hastalığın görülme riski. AN için %4.0'dır.
Hastaların %30'u tam olarak iyileşemez.

--------------------------------------------------------------------------------

Bulimia Nervoza (BN)

Temel Özellik: Tekrarlayan tıkınırcasına yeme epizodları ve bunu telafi etmek için yapılan uygunsuz davranışlar (kusma, laksatif kullanımı vb.).
Ana Uğraş: Kişinin kilosu ile ilgili sürekli kendini yargılaması.
Tıkanırcasına Yeme Dönemi:
1. Kısa sürede normalden çok daha fazla yiyecek tüketme.
2. Yemek yeme üzerinde denetimin kalkması.

Belirti ve Bulgular

Alan	Bulgular
Genel Görünüm	Normal veya normalin üstünde kiloya sahip olabilirler. Mide asidine bağlı diş minesi sorunları sık görülür.
İlişkiler ve Konuşma	Benlik değerlendirmesi beden ağırlığına aşırı odaklıdır. Düşük benlik saygısı iletişimlerini zorlaştırır.
Duygudurum	Kendini eleştirme, suçlama ve kendinden iğrenme. Çoğunlukla çökkün duygudurum görülür.
Düşünce Süreci	Zayıf olma düşüncesi obsesiftir ve kaygı yaratır. Fazla yemek yediğini düşünerek suçluluk duyar.
Fizyolojik Belirtiler	Dehidratasyon (sıvı kaybı), hipokalemi (potasyum düşüklüğü), kas güçsüzlüğü, kardiyak aritmiler (kalp ritim bozuklukları), hipotansiyon, özofagus (yemek borusu) veya mide rüptürü (yırtılması).

Şiddet Dereceleri (Haftalık Telafi Davranışı Sıklığı)

Hafif: Haftada 1-3 kez
Orta: Haftada 4-7 kez
Ağır: Haftada 8-13 kez
Aşırı: Haftada 14 ve daha fazla

Prognoz (Gidişat ve Sonlanım)

%88'inde en az bir ek ruhsal hastalık görülür.
Morbidite Riski: %3.9'dur.

--------------------------------------------------------------------------------

Diğer Yeme Bozuklukları

Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu: Telafi davranışları olmaksızın, tekrarlayan tıkınırcasına yeme dönemleri ile karakterizedir.
Pika: En az bir ay boyunca sürekli olarak besin olmayan maddeleri (toprak, sabun vb.) yeme.
Geviş Getirme Bozukluğu: En az bir ay boyunca yiyecekleri geri çıkarma (yeniden çiğneme, yutma veya tükürme).
Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu: Yeterli beslenme ihtiyacının karşılanamaması; yiyeceklere ilgisizlik veya yemenin olumsuz sonuçlarından kaygı duyma.

--------------------------------------------------------------------------------

Yeme Bozukluklarında Genel Hemşirelik Yaklaşımı

Oral alım yoksa parenteral (damardan) veya nazogastrik (burundan mideye tüp) yolla beslenmeli.
Günlük kalori miktarı hesaplanmalı.
Yeme davranışı kontrolünün kendisinde olduğu hissettirilmeli.
Hastanın yiyecek seçmesi cesaretlendirilmeli.
Yeme süresi kısıtlanmalı (örn. 30 dakika).
İştahı azsa yemeklerden bir saat önce sıvı alımı kısıtlanmalı.
Diyetisyen ile işbirliği yapılmalı.
Yeme günlüğü tutması teşvik edilmeli.
Sürekli tartılma isteğine sınır konulmalı.
Kusma gibi davranışları önlemek için yemeklerden sonra 1 saat lavabo kullanımı kısıtlanmalı.
Beden imajına yönelik algıları belirlenmeli ve terapi ile desteklenmeli.
Sürece aile katılımı sağlanmalı.

Online Notepad

Ücretsiz Online Not Defteri