Online Notepad

Mekanik Ventilasyon (MV)

Tanım ve Amaçlar

• Tanım: Solunum yetersizliklerinde, solunum işleminin yapay olarak bir cihaz (mekanik ventilatör) yardımıyla desteklenmesidir.
• Fizyolojik Amaçlar:
  • Pulmoner gaz değişimini desteklemek.
  • Akciğer hacmini artırmak.
  • Solunum kaslarını dinlendirerek harcanan enerjiyi azaltmak.
• Klinik Amaçlar:
  • Akut solunumsal asidoz, hipoksemi, atelektazi gibi durumları düzeltmek.
  • Sedasyon veya paraliziye izin vermek.
  • Kafa içi basıncı ve myokardiyal oksijen tüketimini azaltmak.
  • Göğüs duvarı stabilizasyonu sağlamak.

MV Türleri

• Noninvaziv MV: Entübasyon veya trakeostomi olmadan, maske gibi aletlerle solunum desteği sağlanmasıdır.
• İnvaziv MV: Endotrakeal tüp veya trakeostomi kanülü ile solunum desteği sağlanmasıdır. Aktif kardiyak iskemi, hemodinamik instabilite veya deprese mental durum varlığında tercih edilir.

Temel MV Parametreleri

Temel İnvaziv MV Modları

• Kontrollü MV (CMV): Hastanın solunum eforu yokken tüm solukların ventilatör tarafından kontrol edildiği moddur. Koma, paralize veya ağır sedasyon altındaki hastalar için uygundur.
• Yardımlı Kontrollü MV (A/C): Solunumu hasta ya da ventilatör başlatır. Hastanın her solunum eforu, cihaz tarafından önceden ayarlanmış hacimle desteklenir.
• Senkronize Aralıklı Zorunlu MV (SIMV): Zorunlu, yardımlı ve spontan solukların bir arada olduğu moddur. Hasta, belirlenen sayının üzerindeki solunumları desteksiz yapar. Ventilatörden ayırma (weaning) sürecinde kullanılır.
• Spontan Ventilasyon: Solunumu hasta başlatır, sürdürür ve sonlandırır. Hasta tüm solunum işini üstlenir. Genellikle weaning modu olarak kullanılır.

İnvaziv MV Hemşirelik Bakımı

• Amaç: Yeterli ventilasyon sağlamak, hastanın tedaviye yanıtını izlemek ve komplikasyonları önlemek.
• Temel Girişimler:
  • Ventilatör ayarları ve alarmları her nöbette kontrol edilir.
  • Fiziksel muayene 4 saatte bir yapılır.
  • Vital bulgular, sıvı dengesi, solunum parametreleri saatlik takip edilir.
  • Solunum sürekli değerlendirilir (cilt rengi, SpO2, solunum sesleri, kan gazı).
  • Hava yolu nemlendirilir (sekresyonların koyulaşmasını önlemek için).
  • Gerektiğinde steril teknikle aspirasyon yapılır.
  • Tüpün yeri ve tespiti kontrol edilir; kazayla çıkması önlenir.
  • Hastanın yatak başı 30-45° yükseltilir (kontrendike değilse).
  • Endotrakeal tüp kaf basıncı 20-30 cmH₂O arasında tutulur.
  • Ağız bakımı günde en az 4 kez verilir.
  • İletişim kurması sağlanır (yazı tahtası vb.).

--------------------------------------------------------------------------------

Endotrakeal Entübasyon ve Trakeostomi

Endotrakeal Entübasyon

• Tanım: Nazal veya oral yolla trakea içine tüp yerleştirilmesi işlemidir.
• Endikasyonlar:
  1. Hava yolu obstrüksiyonunu azaltmak.
  2. Aspirasyonu önlemek.
  3. Sekresyonların çıkarılmasını kolaylaştırmak.
• Hemşirenin Rolü:
  • Gerekli malzemeleri hazırlar ve kontrol eder.
  • İşlem sonrası tüpün doğru yerde olduğunu ve oksijenlenmeyi kontrol eder.
  • Kafı şişirir ve tüpü sabitler.
  • Aspirasyon ve ağız bakımı uygular.

Trakeostomi

• Tanım: Hava yolu açıklığını sürdürmek amacıyla trakea kıkırdak halkalarına cerrahi insizyon yapılarak dışarıya ağızlaştırılmasıdır.
• Endikasyonlar:
  • Üst hava yolu obstrüksiyonu.
  • Uzun süreli mekanik ventilasyon ihtiyacı.
  • Sekresyonların atılımını kolaylaştırmak.
• Bakım Amaçları:
  • Hava yolunun açık tutulması.
  • Enfeksiyonun ve doku sertleşmesinin önlenmesi.
  • Yeterli nem ve gaz alışverişinin sağlanması.
• Bakım Uygulamaları:
  • Tüp Temizliği: İç kanül ilk günlerde 2-3 saatte bir, sonra gerektikçe SF, H₂O₂ veya NaHCO₃ ile temizlenir.
  • Yara (Stoma) Bakımı: Stoma çevresi enfeksiyon belirtileri (akıntı, kızarıklık, koku) açısından izlenir ve steril teknikle temizlenir.
  • Konuşma: Hastanın konuşması için yöntemler öğretilir.
  • Psikolojik Destek: Hastaya huzur verilir.

--------------------------------------------------------------------------------

Üst Solunum Yolu Cerrahisi

Sinüzit ve Endoskopik Sinüs Cerrahisi

• Tanım: Sinüs mukoza membranının inflamasyonudur.
• Majör Belirtiler: Yüzde ağrı/basınç, burun tıkanıklığı, pürülan burun akıntısı, koku almada azalma (hiposmi).
• Tedavi: Medikal tedaviye yanıt vermeyen kronik sinüzitlerde Endoskopik Sinüs Cerrahisi uygulanır.
• Cerrahi Sonrası Bakım:
  • Semifowler pozisyonu verilir.
  • Ödem ve ağrı için soğuk uygulama yapılır.
  • Aşırı kanama ve görme bozuklukları (diplopi) açısından hasta izlenir.

Tonsillit ve Tonsillektomi

• Tanım: Tonsillaların inflamasyonudur.
• Belirtiler: Boğaz ağrısı, ateş, yutma güçlüğü, kırmızı ve ödemli tonsiller (üzerinde beyaz plaklar olabilir).
• Cerrahi Tedavi (Tonsillektomi) Endikasyonları: Solunum/beslenme obstrüksiyonu, peritonsiller apse, bir yılda 7 veya daha fazla atak geçirilmesi.
• Cerrahi Sonrası Bakım:
  • Sekresyon drenajı için hasta prone (yüzüstü) pozisyonda ve başı yana çevrilmiş olarak yatırılır.
  • Kanama bulguları yakından izlenir.
  • Yumuşak ve sıvı diyetle beslenir.
  • Ameliyat bölgesindeki beyaz-sarı görünümün 15-20 gün süren normal bir iyileşme süreci olduğu bilinmelidir.

Larenks Kanseri ve Larenjektomi

• Risk Faktörleri: Sigara ve alkol en önemli risk faktörleridir.
• En Önemli Belirti: İki haftadan uzun süren ses kısıklığı.
• Cerrahi Tedavi Türleri:
  • Parsiyel Larenjektomi: Küçük tümörlerde uygulanır. Solunum, yutma ve konuşma işlevleri korunur.
  • Total Larenjektomi: İleri evre kanserlerde uygulanır. Larenks tamamen çıkarılır. Kalıcı trakeostomi açılır, hasta sesini ve koku alma duyusunu kaybeder.
  • Radikal Boyun Diseksiyonu: Lenf nodu metastazı varsa larenjektomiye ek olarak yapılır.
• Larenjektomi Sonrası Bakım:
  • Hava Yolu Açıklığı: Baş yükseltilir (yarı oturur pozisyon), sekresyon drenajı sağlanır.
  • Beslenme: Genellikle 10 gün NG tüp ile beslenir. Koku ve tat duyusu kaybolduğu için iştah azalabilir.
  • Ağrı Kontrolü: Uygun pozisyon ve analjeziklerle ağrı yönetilir.
  • İletişim: Zil, yazı tahtası gibi alternatif iletişim yöntemleri kullanılır. Konuşma terapisi rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır.

--------------------------------------------------------------------------------

Akciğer ve Toraks Hastalıkları

Pulmoner Emboli (PE)

• Tanım: Pulmoner arter veya dallarının trombüs, yağ, hava gibi maddelerle tıkanmasıdır.
• En Sık Neden: Bacak venlerinde oluşan derin ven trombozu (DVT).
• Belirtiler: Ani başlayan dispne, göğüs ağrısı, öksürük, hemoptizi, senkop.
• Tedavi:
  • Hemodinamik Destek: Solunum desteği, sıvı, vazopressör ilaçlar.
  • Antikoagülan Tedavi: Heparin, warfarin.
  • Fibrinolitik Tedavi: Pıhtıyı eriten ilaçlar (alteplaz vb.).
  • Cerrahi Tedavi: Embolektomi (pıhtının çıkarılması), vena kava filtresi yerleştirilmesi.

Göğüs Travması

• Değerlendirme:
  • Birincil Değerlendirme: Hayatı tehdit eden durumları saptamak için ABCDE yaklaşımı kullanılır (Airway, Breathing, Circulation, Disability, Expose).
  • İkincil Değerlendirme: Baştan ayağa ayrıntılı muayene ve hasta öyküsünün (AMPLE) alınması.
• Hemşirelik Yaklaşımının Amacı: Pulmoner ve kardiyovasküler fonksiyonları en kısa sürede yeterli düzeye getirmek ve sürdürmek.

Göğüs Travması Komplikasyonları

• Pnömotoraks: Plevral aralıkta hava toplanması.
  • Tansiyon Pnömotoraks: Havanın plevral aralığa girip çıkamadığı, hayatı tehdit eden bir durumdur. Trakea deviasyonu önemli bir bulgusudur.
  • Tedavi: Göğüs tüpü takılarak havanın boşaltılması.
• Hemotoraks: Plevral aralıkta kan toplanması.
  • Tedavi: Tüp torakostomisi ile kanın drene edilmesi.
• Yelken Göğüs (Flail Chest): İki veya daha fazla kotun birkaç yerden kırılarak göğüs duvarında serbest bir segment oluşturması.
  • Tipik Belirti: Paradoksal solunum (inspiryumda içeri, ekspiryumda dışarı hareket).
  • Tedavi: Ağrı kontrolü, solunum desteği, gerekirse mekanik ventilasyon ile internal stabilizasyon.

Akciğer Kanseri

• Risk Faktörleri: Tütün kullanımı (%90), pasif içicilik, asbest, hava kirliliği.
• Belirtiler: İnatçı öksürük, hemoptizi, dispne, kilo kaybı, halsizlik.
• Tedavi: Cerrahi (en etkili tedavi), radyoterapi, kemoterapi.

--------------------------------------------------------------------------------

Toraks Cerrahisi (Torakotomi)

• Tanım: Toraksın cerrahi olarak açılmasıdır, majör bir girişimdir.
• Cerrahi Teknikler:
  • Pnömonektomi: Bir akciğerin tamamen çıkarılması.
  • Lobektomi: Akciğerin bir veya iki lobunun çıkarılması.
  • Segmentektomi: Bir veya daha fazla akciğer segmentinin çıkarılması.
  • Wedge Rezeksiyon: Akciğer yüzeyindeki küçük, lokalize bir alanın çıkarılması.

Toraks Cerrahisi Hemşirelik Bakımı

• Ameliyat Öncesi:
  • Hastanın solunum fonksiyonları değerlendirilir, sigara öyküsü sorgulanır.
  • Hastaya ameliyat sonrası dönem (göğüs tüpü, ağrı, egzersizler) hakkında eğitim verilir.
• Ameliyat Sonrası:
  • Solunum Fonksiyonları:
    • Pozisyon: Bilinç kapalıysa supine ve baş yan, stabil olunca semi-fowler. Hasta sık sık pozisyon değiştirmelidir.
    • Egzersizler: Derin solunum ve öksürük egzersizleri atelektaziyi önlemek için hayati önemdedir.
  • Sıvı Dengesi: Pulmoner ödem riski nedeniyle sıvı yüklenmesinden kaçınılır. Aldığı-çıkardığı takibi yapılır.
  • Hareketlilik: Vasküler stazı önlemek için erken ayağa kaldırma (ambulasyon) önemlidir.
  • Ağrı Kontrolü: Etkin ağrı yönetimi, hastanın solunum egzersizlerine katılımını artırır.
• Taburculuk Eğitimi:
  • Sigaradan kesinlikle kaçınması gerektiği vurgulanır.
  • Üst solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerden uzak durması söylenir.
  • İnatçı öksürük, ateş, insizyon yerinde akıntı gibi belirtilerde doktora başvurması gerektiği açıklanır.
  • Egzersiz programına aşamalı olarak devam etmesinin önemi anlatılır.