2. YBÜ ÖZELLİKLERİ
Yoğun Bakım Ünitesi (YBÜ) Tanımı ve Genel Nitelikleri
Yoğun Bakım Üniteleri (YBÜ), hastanelerin en karmaşık ve teknoloji yoğun bölümleridir. Temel özellikleri şunlardır:
- Fiziki Durumu Ağır Hastalar: Yaşam fonksiyonlarının monitörize edilerek desteklendiği birimlerdir.
- Özel Tedavi ve Ekip: Özel tedavi yöntemlerinin, özel bir bakım ekibi tarafından uygulandığı yerlerdir.
- İleri Teknoloji: Hastanedeki en gelişmiş biyomedikal cihazları barındırır ve ileri teknoloji ile yüksek performans gerektirir.
- Özerk Yapı: Kendi içinde özel donanımı, özel ekibi olan ve temel gereksinimlerini karşılayabilen ünitelerdir.
YBÜ Seviyelendirmesi
21 Ağustos 2020 tarihli Resmi Gazete tebliğine göre YBÜ'ler, verdikleri hizmet ve sahip oldukları yetkinliklere göre seviyelere ayrılır:
- Erişkin Yoğun Bakım: Birinci, ikinci ve üçüncü seviye.
- Çocuk Yoğun Bakım: İkinci ve üçüncü seviye.
- Yenidoğan Yoğun Bakım: Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü seviye (IV A ve IV B).
--------------------------------------------------------------------------------
Erişkin Yoğun Bakım Seviyeleri
I. Düzey Erişkin Yoğun Bakım Ünitesi
| Kategori | Açıklama |
| Tanım | Yaşamsal risk oluşturabilecek durumların yakın takip edildiği, invaziv olmayan monitörizasyon yöntemlerinin kullanıldığı, temel destek ve ilk stabilizasyonun sağlandığı birimlerdir. Gerektiğinde 2. veya 3. seviyeye hasta transferi yapabilir. |
| Hasta Özellikleri | • Komplike olmayan, akut gelişen tek organ yetmezlikleri (örn: diyaliz gerektirmeyen akut böbrek yetmezliği).<br>• Yaşamsal fonksiyonları aniden bozulabilecek ve sürekli gözlem gerektiren hastalar.<br>• 2. veya 3. seviyeden taburcu edilmeye hazır olmayan hastalar.<br>• Komplike olmayan miyokard iskemisi ve aritmisi olanlar.<br>• Cerrahi sonrası yakın takip gerektiren hastalar.<br>• Komplike olmayan psikiyatrik ve nörolojik acil vakalar. |
| Yatak Sayısı | En az 4 yatak. |
| İzolasyon Odası | Temas ve solunum izolasyon odası zorunlu değildir. |
| Tıbbi Cihaz ve Donanım | • Her yatak için monitör (invaziv özellik gerekmez).<br>• İki adet laringoskop.<br>• Transport özellikli ventilatör.<br>• Kolay ulaşılabilir defibrilatör.<br>• Resüsitasyon donanımı. |
| Personel Durumu | • Sorumlu uzman hekimler: Anesteziyoloji ve Reanimasyon, İç Hastalıkları veya Genel Cerrahi uzmanı.<br>• Hemşire/Sağlık Memuru: Her 5 yatağa kadar 1 hemşire/sağlık memuru (ilave her 5 yatak için +1). |
II. Düzey Erişkin Yoğun Bakım Ünitesi
| Kategori | Açıklama |
| Tanım | Temel monitörizasyon ve destek tedavilerine ek olarak invaziv monitörizasyon ve tedavilerin de yapılabildiği birimlerdir. Gerektiğinde 3. seviyeye hasta transferi yapabilir. |
| Hasta Özellikleri | I. Seviyeye ek olarak:<br>• Kısa süreli, detaylı ve invaziv girişim gerektiren hastalar.<br>• Tek organ yetmezliğinin acil tedavisi (diyaliz, mekanik ventilasyon vb.) gereken durumlar.<br>• Cerrahi öncesi yoğun hazırlık gerektiren riskli hastalar.<br>• Düzeltilemeyen fizyolojik veya metabolik bozukluklar.<br>• Hayatı tehdit eden zehirlenmeler ve kanamalar.<br>• Ağır enfeksiyonlar (örn: peritonit).<br>• Solunum desteği gereken nöromüsküler hastalıklar.<br>• Gebeliğin hayatı tehdit eden komplikasyonları (örn: preeklampsi).<br>• Santral sinir sistemi patolojileri (minimal epidural/subdural hematom vb.). |
| Yatak Sayısı | En az 4 yatak. |
| İzolasyon Odası | Temas ve solunum izolasyon odası zorunlu değildir. |
| Verilmesi Gereken Sağlık Hizmetleri | I. Seviyeye ek olarak:<br>• İnternal juguler, subklavyen, femoral ven kateterizasyonu.<br>• Hemodiyaliz kateteri yerleştirilmesi.<br>• Arteriyel kateterizasyon.<br>• Lomber ponksiyon.<br>• Geçici Pacemaker takılması. |
| Tıbbi Cihaz ve Donanım | I. Seviyeye ek olarak:<br>• Her yatak için invaziv basınç monitörizasyonu yapabilen monitör.<br>• Her 2 yatak için 1 ventilatör (6 yataktan büyükse her 3 yatağa 1).<br>• Servis içinde defibrilatör.<br>• Kan gazı cihazı (yakında olabilir).<br>• Portabl röntgen ve EKO yapabilen portabl USG cihazı. |
| Personel Durumu | I. Seviyeye ek olarak:<br>• İhtiyaç halinde kolayca ulaşılabilen Beyin ve Sinir Cerrahisi, Nöroloji, Kardiyoloji, Göğüs Hastalıkları, Mikrobiyoloji uzmanları.<br>• Hemşire/Sağlık Memuru: Her 3 yatak için en az 1 hemşire/sağlık memuru. |
III. Düzey Erişkin Yoğun Bakım Ünitesi
| Kategori | Açıklama |
| Tanım | Çoklu organ işlev bozukluğu gibi tüm komplike hastaların kabul edildiği, solunum desteği, renal replasman tedavisi gibi en üst düzeyde tıbbi bakım ve tedavi hizmeti verilen servislerdir. |
| Hasta Özellikleri | I. ve II. Seviyeye ek olarak:<br>• Uzun süreli yaşamsal destek veya çoklu organ yetmezliği gelişmiş hastalar.<br>• HELLP sendromu, ağır sepsis, septik şok, ARDS, eklampsi gibi durumlar.<br>• Kontrol edilemeyen veya masif transfüzyon gerektiren kanamalar.<br>• Ciddi santral sinir sistemi patolojileri ve cerrahisi.<br>• Glaskow Komo Skoru 8 ve altında olan hastalar.<br>• Kalp cerrahisi sonrası hastalar ve çoklu travma hastaları.<br>• Yoğun bakımda izolasyon gerektiren hastalar (dirençli enfeksiyonlar, immünsuprese hastalar). |
| Yatak Sayısı | En az 4 yatak. |
| İzolasyon Odası | • Temas İzolasyon: İlk 12 yatağa kadar 1 adet, sonraki her 6 yatak için +1 adet.<br>• Solunum İzolasyon: 4'ten fazla temas izolasyon odası varsa en az 1 adet. |
| Verilmesi Gereken Sağlık Hizmetleri | II. Seviyeye ek olarak:<br>• İleri hava yolu uygulamaları.<br>• Perkütan veya cerrahi trakeotomi, gastrostomi.<br>• Servis içinde sürekli veya aralıklı hemodiyaliz/hemofiltrasyon. |
| Tıbbi Cihaz ve Donanım | II. Seviyeye ek olarak:<br>• Her yatak için invaziv hemodinamik monitörizasyon yapabilen monitör.<br>• Her 4 yatak için 3 ventilatör.<br>• Kan, serum ve hasta ısıtma sistemleri.<br>• Beslenme pompası.<br>• Sürekli venö-venöz, arterio-venöz hemofiltrasyon cihazı. |
| Personel Durumu | II. Seviyeye ek olarak:<br>• Kolayca ulaşılabilir Radyoloji, Ortopedi, FTR, KBB gibi diğer branş uzmanları.<br>• Hemşire/Sağlık Memuru: Her 2 yatak için en az 1 hemşire/sağlık memuru.<br>• Hastanede fizyoterapist ve diyetisyen bulunmalıdır. |
--------------------------------------------------------------------------------
YBÜ Çalışma Sistemleri
- Açık YB Sistemi: Her hekim kendi hastasını yatırır ve takip eder. Ünitenin sorumlu bir hekimi yoktur. Enfeksiyon kontrolü, taburculuk gibi standart kriterler bulunmaz.
- Yarı Kapalı YB Sistemi: Ünitenin sorumlu bir doktoru ve hemşiresi vardır. Hasta takibi, hastayı yatıran hekim ile ünite sorumlu hekimi tarafından birlikte yürütülür.
- Kapalı YB Sistemi: Ünitenin tıbbi yöneticisi bulunur. Yatış, tedavi, taburculuk gibi tüm kararlar yoğun bakım ekibi tarafından verilir. Hastayı yatıran hekim konsültan rolündedir. 24 saat nöbet tutan uzman hekim bulunur ve en uygun sistem olarak kabul edilir.
--------------------------------------------------------------------------------
YBÜ Organizasyonu ve Fiziksel Planlama
Yerleşim ve Konum
- Acil servis, ameliyathane, laboratuvar, radyoloji ve asansörlere yakın olmalıdır.
- Normal ziyaretçi ve personel trafiğinden uzakta konumlandırılmalıdır.
- Laboratuvar ve radyoloji hizmetleri 24 saat kesintisiz verilebilmelidir.
Yatak Sayısı ve Alan
- Yatak Sayısı: İdeal olarak hastanenin toplam yatak sayısının %2'si olarak planlanır, ancak yoğunluk nedeniyle bu oran %4-6'ya çıkabilmektedir. İdeal ünite büyüklüğü 8-10 yataktır. 10'dan büyük ünitelerde yönetim zorlaşır.
- Alan: Her yatak için en az 12 m² alan ayrılmalıdır. Yataklar arasındaki mesafe en az 1,5 m olmalıdır.
- Hemşire-Hasta Oranı: En ideali 1:1 orandır.
Fiziksel Yapı ve Planlama
- Giriş: 2. ve 3. seviye ünitelerde ayrı bir ön geçiş alanı bulunmalıdır.
- Hasta Yakınları: Servis yakınında bilgilendirme, görüşme ve bekleme alanı olmalıdır.
- Odalar: Kirli malzeme odası, temiz depo alanı ve ilaç hazırlama alanı bulunmalıdır.
- Yüzeyler:
- Zemin: Kolay kırılmaz, mat, kaymaz, antistatik ve mikroorganizma üremesini engelleyen malzemeden olmalıdır.
- Duvar ve Tavan: Kolay temizlenebilir, parçacık dökmeyen, sızdırmaz, çarpmalara ve dezenfektanlara dayanıklı malzeme kullanılmalıdır.
- Elektrik ve Tıbbi Gaz:
- 1. Seviye: Her yatak başında en az 4 elektrik çıkışı, 1 basınçlı hava, 1 oksijen, 1 vakum sistemi.
- 2. ve 3. Seviye: Her yatak başında en az 12 elektrik çıkışı, 2 basınçlı hava, 2 oksijen, 2 vakum sistemi.
- Havalandırma: Merkezi havalandırma sistemi ile sıcaklık 22-26°C, bağıl nem %30-60 arasında tutulmalı ve saatte en az 6 kez dış hava değişimi sağlanmalıdır.
- Gürültü Kontrolü: Zemin ses emici, tavanlar ise sesin yankılanmasını önleyecek yapıda olmalıdır. Cihaz alarmları, çalışanların duyabileceği minimum düzeye indirilmelidir.