Online Notepad

1. Mekanik Ventilasyon (MV) ve Havayolu Yönetimi

Mekanik ventilasyon, solunum yetersizliklerinde solunum işlevinin yapay olarak bir cihazla desteklenmesi veya tamamen devralınmasıdır. Temel amaçları pulmoner gaz değişimini desteklemek, akciğer hacmini artırmak ve solunum kaslarının iş yükünü azaltmaktır.

1.1. Mekanik Ventilasyonun Amaçları

1.2. MV Türleri ve Standart Kriterler

• Noninvaziv MV: Entübasyon veya trakeostomi olmaksızın, maske gibi aletlerle solunum desteği sağlanmasıdır.
• İnvaziv MV: Aktif kardiyak iskemi, hemodinamik instabilite, aritmiler veya deprese mental durum varlığında hastanın entübe edilerek solunum desteği almasıdır.

Standart MV Kriterleri:

• Apne veya solunumun olmaması
• Akut solunum yetersizliği (Spontan solunum sayısı >35/dk ya da <8/dk, PaO₂<60, PaCO₂>55)
• Gerçekleşmek üzere olan solunum yetersizliği

1.3. Endotrakeal Entübasyon

Trakea içine nazal ya da oral yoldan tüp yerleştirilmesi işlemidir.

• Endikasyonları:
  • Hava yolu obstrüksiyonunu azaltmak
  • Aspirasyonu önlemek
  • Sekresyon çıkarılmasını kolaylaştırmak ve pozitif basınçlı solunum için kapalı sistem oluşturmak
• Gerekli Malzemeler: Laringoskop, endotrakeal tüpler (6-9mm), kaf enjektörü, stile, oksijen kaynağı, tespit malzemeleri, analjezikler, sedatifler ve kas gevşeticiler.
• Hemşirenin Rolü: Malzemeleri kontrol etmek, hastanın takma dişlerini çıkarmak, ilaçları uygulamak, tüpün doğru yerleşimini kontrol etmek, kafı şişirmek, oksijenlenmeyi izlemek ve aspirasyon ile ağız bakımı uygulamak.

1.4. Trakeostomi

Havayolu açıklığını sürdürmek amacıyla trakeanın 2., 3. ve 4. halkalarına cerrahi insizyon yapılarak dışarıya ağızlaştırılmasıdır.

• Endikasyonları:
  • Üst havayolu obstrüksiyonunu bypass etmek
  • Sekresyonların atılımını kolaylaştırmak
  • Uzun süreli mekanik ventilasyona izin vermek
  • Larenks travması veya kanseri sonrası havayolunu yeniden yapılandırmak
  • Hastanın konforunu sağlamak
• Bakım Amaçları:
  • Hava yolunu açık tutmak ve yeterli nemlendirmeyi sağlamak
  • Enfeksiyonu önlemek
  • Doku sertleşmesini önlemek
  • Fiziksel rahatlığı sağlamak

1.5. MV Temel Parametreleri ve Modları

Temel İnvaziv MV Modları:

• Kontrollü MV (CMV): Hastanın solunum eforu olmadığında tüm soluklar ventilatör tarafından kontrol edilir. Uzun süreli kullanım kas atrofisine yol açabilir.
• Yardımlı Kontrollü MV (A/C): Solunumu hasta ya da ventilatör başlatır. Hastanın her solunum eforu desteklenir. Sayı yetersiz kalırsa cihaz tamamlar.
• Senkronize Aralıklı Zorunlu MV (SIMV): Zorunlu, yardımlı ve spontan soluklar bir aradadır. Cihaz sadece belirlenen sayıda solunumu destekler, fazlasını hasta kendi yapar. Ventilatörden ayırma (weaning) modudur.
• Spontan Ventilasyon: Solunumu hasta başlatır, sürdürür ve sonlandırır. Hasta tüm solunum işini üstlenir. Weaning modu olarak kullanılır.

1.6. İnvaziv MV ve Trakeostomi Hemşirelik Bakımı

• Değerlendirme: Hastanın tüm sistemleri değerlendirilir, ventilatör ayarları ve alarmları her nöbette kontrol edilir. Fiziki muayene 4 saatte bir yapılır.
• İzlem: Vital bulgular, aldığı-çıkardığı sıvı, solunum parametreleri (FiO₂, PEEP, VT) saat başı takip edilir. Solunum (renk, hız, sesler, SpO₂, kan gazı) sürekli değerlendirilir.
• Havayolu Yönetimi:
  • Nemlendirme: İnspire edilen hava 32-36°C'ye ısıtılmalı ve nemlendirilmelidir. Bu, sekresyonların koyulaşmasını ve tüpün tıkanmasını önler.
  • Aspirasyon: Gerektiğinde steril teknikle aspirasyon yapılır.
• Tüp Güvenliği: Tüpün yerleşimi ve seviyesi kontrol edilir, sabitlenir. Kazayla çıkması önlenir. Tespit yeri 24 saatte bir değiştirilir.
• Komplikasyon Önleme: Hastaya 2 saatte bir pozisyon verilir, yatak başı 30-45° yükseltilir. Endotrakeal kaf basıncı 20-30 cmH₂O arasında tutulur.
• Hijyen ve Beslenme: Günde en az 4 kez ağız bakımı yapılır. Tercihen enteral yolla beslenme sağlanır.
• İletişim ve Psikolojik Destek: Hastaya işlemler açıklanır, oryantasyonu sağlanır. İletişim kurması için yazı tahtası gibi yöntemler kullanılır. Aile ziyareti desteklenir.

Trakeostomi Bakımı Adımları:

1. İç Kanül Temizliği: 2-3 saatte bir (ilk 3 gün) çıkarılır. Hidrojen peroksit (H₂O₂) veya sodyum bikarbonat (NaHCO₃) ile fırçalanır, serum fizyolojik (SF) ile durulanır ve kurulanır.
2. Stoma Bakımı: Stoma enfeksiyon belirtileri (akıntı, kızarıklık, koku) açısından değerlendirilir. Steril gazlı bez ve antiseptik solüsyonla temizlenir.
3. Bağların Değiştirilmesi: Kirlenmiş bağlar, boyun ile bağ arasında 1 parmak boşluk kalacak şekilde değiştirilir.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Üst Solunum Yolu Cerrahi Hastalıkları ve Bakımı

2.1. Sinüzit

Sinüs mukozasının inflamasyonudur. En sık maksiller sinüs tutulur.

• Sınıflandırma: Akut (<30 gün), Subakut (30-90 gün), Kronik (>90 gün).
• Nedenleri: Enfeksiyon yayılımı, sinüs drenajının tıkanması, siliyer aktivitede azalma, diş enfeksiyonu.
• Belirtiler:
  • Majör: Yüz ağrısı/basınç hissi, burun tıkanıklığı, pürülan burun akıntısı, koku almada azalma (hiposmi/anosmi), ateş.
  • Minör: Baş ağrısı, ağız kokusu (halitozis), halsizlik, diş ağrısı, öksürük, kulak ağrısı.
• Tedavi: Enfeksiyonu kontrol altına almak, drenajı sağlamak ve ödemi azaltmak amaçlanır. Medikal tedavide mukolitikler, nazal irrigasyon, antihistaminikler ve analjezikler kullanılır. Medikal tedaviye yanıtsız kronik sinüzitlerde Endoskopik Sinüs Cerrahisi uygulanır.
• Hemşirelik Bakımı (Cerrahi Sonrası): Hastaya semifowler pozisyonu verilir, sekresyonları yutmaması istenir. Ödem için soğuk uygulama yapılır. Aşırı kanama ve görme bozukluğu açısından takip edilir.

2.2. Tonsillit

Tonsillaların inflamasyonudur. Viral veya bakteriyel (Streptokok) olabilir.

• Belirtiler: Boğaz ağrısı, ateş, yutma güçlüğü, horlama. Tonsiller kırmızı, ödemli ve üzerinde beyaz plaklar görülebilir. Servikal lenf nodlarında büyüme olur.
• Tedavi:
  • Semptomatik: Gargara, ortam nemlendirmesi, hidrasyon, antipiretikler.
  • Cerrahi (Tonsillektomi): Rekürren tonsillitlerde (yılda ≥7 atak veya 2 yıl üst üste ≥5 atak), solunum veya beslenmeyi engelleyen obstrüksiyon varlığında, peritonsiller apse durumunda uygulanır. 4 yaş altı ve 60 yaş üstünde gerekmedikçe yapılmaz.
• Hemşirelik Bakımı (Tonsillektomi Sonrası): Hasta prone pozisyonda, başı yana çevrilerek yatırılır. Kanama bulguları takip edilir. Yumuşak, sıvı diyet verilir. Ağrı kontrolü sağlanır. Ameliyat bölgesinin 15-20 gün beyaz-sarı renkte görünmesinin normal olduğu açıklanır.

2.3. Larenks Kanseri

Baş-boyun kanserleri içinde en sık görülenidir, en yaygın tipi skuamöz hücreli kanserdir.

• Etiyoloji: Sigara, alkol, kronik enfeksiyonlar, reflü, HPV, asbest, genetik faktörler.
• Belirtiler:
  • İki haftadan uzun süren ses kısıklığı (en önemli belirti).
  • Kulağa vuran boğaz ağrısı, boğazda kitle hissi (supraglottik).
  • Nefes darlığı (subglottik).
  • İleri evrede hemoptizi ve öksürük.
• Tedavi: Radyoterapi, kemoterapi ve cerrahi tedavi.
• Cerrahi Tedavi Yöntemleri:
  • Parsiyel Larenjektomi: Küçük kanserlerde solunum, yutma ve konuşma işlevlerini korumak amacıyla yapılır (örn: supraglottik larenjektomi, hemilarenjektomi). Geçici trakeostomi gerekebilir, aspirasyon riski vardır.
  • Total Larenjektomi: İleri evre kanserlerde uygulanır. Larenks tamamen çıkarılır. Ses yeteneği kaybolur, burun solunumu yapılamaz ve kalıcı trakeostomi açılır. Koku alma hissi de kaybolur.
  • Radikal Boyun Diseksiyonu: Lenf nodu metastazı varsa larenjektomiye ek olarak yapılır.
• Hemşirelik Bakımı (Larenjektomi Sonrası):
  • Havayolu: Hastanın başı yükseltilir, sekresyon drenajı sağlanır. Buhar uygulaması faydalıdır.
  • Ağrı Kontrolü: Uygun pozisyon verilir, baş desteklenir.
  • Beslenme: Başlangıçta NG tüp kullanılır (yaklaşık 10 gün). İlk yutma ağrılı olabilir. Koku ve tat duyusu kaybolduğu için beslenme düzenlenir.
  • İletişim: Zil, yazı tahtası gibi alternatif iletişim yöntemleri kullanılır. Konuşma terapisi rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır.
  • Psikolojik Destek: Hastanın endişeleri giderilir, fiziksel görünüm ve konuşma değişiklikleri hakkında bilgi verilir.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Nazal ve Torasik Travmalar ile Acil Durumlar

3.1. Nazal Septum Deviasyonu ve Nazal Fraktür

• Septum Deviasyonu: Travma veya konjenital nedenlerle oluşur. Başlıca semptomu nazal obstrüksiyondur. Tedavisi cerrahi olarak nazal septoplastidir.
• Nazal Fraktür: Sıklıkla travma sonucu oluşur. Epistaksis (burun kanaması) ve deformite görülür. Hemşire, ödem, hematom ve serebrospinal sıvı (BOS) kaçağı yönünden hastayı gözlemlemelidir. Ödemi azaltmak için soğuk uygulama yapılır.

3.2. Pulmoner Emboli (PE)

Venöz sistemde oluşan bir trombüs veya diğer maddelerin (yağ, hava, tümör hücresi) pulmoner arter veya dallarını tıkamasıdır.

• Risk Faktörleri: Alt ekstremite kırığı, kalp yetmezliği, atrial fibrilasyon, kalça/diz replasmanı, major travma, geçirilmiş venöz tromboemboli öyküsü.
• Belirti ve Bulgular: Dispne, göğüs ağrısı, öksürük, hemoptizi, senkop, tek taraflı bacak ağrısı (DVT bulguları).
• Tedavi:
  • Hemodinamik Destek: Solunum desteği, sıvı, vazopressörler.
  • Antikoagülan Tedavi: Heparin, warfarin.
  • Fibrinolitik Tedavi: Alteplaz, streptokinaz.
  • Cerrahi Tedavi: Embolektomi veya vena kava filtresi yerleştirilmesi.

3.3. Göğüs Travması

Toraks yapılarının dış etki ile bütünlüğünün bozulmasıdır. Mortalite ve morbiditesi yüksektir. Penetran (%10-20) veya penetran olmayan (%80-90) olabilir.

• Belirti ve Bulgular: Solunum güçlüğü, hemoptizi, siyanoz, trakea deviasyonu, boyun venlerinde dolgunluk, hipotansiyon, taşikardi, etkilenen tarafta solunum seslerinin azalması.

3.3.1. Göğüs Travmalı Hastanın Değerlendirilmesi

• Birincil Değerlendirme (ABCDE): Yaşamı tehdit eden durumları hızla belirlemeyi amaçlar.
  • A (Airway): Havayolu açıklığının sağlanması.
  • B (Breathing): Solunumun değerlendirilmesi.
  • C (Circulation): Dolaşım ve kanama kontrolü.
  • D (Disability): Nörolojik durum değerlendirmesi.
  • E (Expose): Hastanın giysilerinin çıkarılması ve baştan ayağa değerlendirme.
• İkincil Değerlendirme (AMPLE): Ayrıntılı öykü ve muayene.
  • A (Allergies): Alerjiler.
  • M (Medications): Kullandığı ilaçlar.
  • P (Past medical history): Geçmiş tıbbi öykü.
  • L (Last meal): Son yemeği.
  • E (Events): Olayın nasıl olduğu.
• Adli Vaka Yönetimi: Delil olabilecek giysiler kesilmez, saklanır ve tüm işlemler kayıt altına alınır.

3.3.2. Sık Görülen Göğüs Travması Türleri

--------------------------------------------------------------------------------

4. Akciğer Kanseri ve Toraks Cerrahisi

4.1. Akciğer Kanseri

Akciğer dokusundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalarak kitle oluşturmasıdır.

• Risk Faktörleri: Tütün kullanımı (aktif/pasif), uranyum, asbest, hava kirliliği, genetik.
• Belirtiler:
  • Lokal: Öksürük, hemoptizi, wheezing, dispne, pnömoni.
  • Metastatik: Nörolojik belirtiler, kemik ağrısı, patolojik kırıklar.
  • Nonspesifik: Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, ateş.
• Tedavi: Cerrahi tedavi (en etkili yöntem), radyoterapi, kemoterapi.

4.2. Toraks Cerrahisi (Torakotomi)

Toraksın cerrahi olarak açılmasıdır, majör bir girişimdir.

• Cerrahi Teknikler:
  • Pnömonektomi: Bir akciğerin tamamen çıkarılması.
  • Lobektomi: Bir veya iki lobun çıkarılması.
  • Segmentektomi: Bir veya daha fazla segmentin çıkarılması.
  • Wedge Rezeksiyon: Küçük, lokalize bir alanın üçgen şeklinde çıkarılması.
  • Dekortikasyon: Kalınlaşmış plevranın çıkarılması.

4.3. Toraks Cerrahisi Öncesi ve Sonrası Bakım

• Ameliyat Öncesi Bakım:
  • Değerlendirme: Hastanın belirtileri, sigara öyküsü, efor kapasitesi, solunum durumu ve psikolojik durumu sorgulanır.
  • Psikolojik Hazırlık: Hastanın endişeleri giderilir, yapılacak işlemler hakkında bilgi verilir.
  • Hasta Eğitimi: Cerrahi girişim, ameliyat sonrası dönem (göğüs tüpü, MV), ağrı yönetimi ve egzersizler hakkında eğitim verilir.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Solunum Fonksiyonlarının Sürdürülmesi:
    • Pozisyon: Bilinci kapalıyken supine ve baş yanda; stabil olunca semi-fowler pozisyonu verilir. Trombüsü önlemek için sık pozisyon değiştirilir.
    • Egzersizler: Atelektaziyi önlemek için derin solunum ve öksürük egzersizleri hayati önem taşır.
  • Sıvı Dengesi: Pulmoner ödemi önlemek için volüm yüklenmesinden kaçınılır. Aldığı-çıkardığı ve santral venöz basınç (CVP) takibi yapılır.
  • Erken Mobilizasyon: Komplikasyonları önlemek, ventilasyon ve perfüzyonu iyileştirmek için hasta erken ayağa kaldırılır.
  • Beslenme: İyileşmeyi hızlandırmak için yüksek proteinli, kalorili ve vitaminli diyet sağlanır.
  • Taburculuk Eğitimi: Sigaradan kaçınma, enfeksiyonlardan korunma, egzersiz programı, yara bakımı ve doktora bildirilmesi gereken belirtiler (inatçı öksürük, ateş, insizyon yerinde akıntı) hakkında hasta ve ailesi eğitilir.