BAKIM- Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı
1. Temel Tanımlar ve Kavramlar
Yenidoğan dönemine ve bu süreçte karşılaşılan patolojilere dair temel terimlerin açıklamaları aşağıdadır:
| Terim | Açıklama |
| Yenidoğan (Neonatal) Dönem | Yaşamın ilk 28 gününü kapsayan süreçtir. İlk 7 gün "erken neonatal", 7-28 günler ise "geç neonatal" dönem olarak adlandırılır. |
| Prematüre (Preterm) | 37. gebelik haftasını tamamlamadan doğan bebektir. Genellikle 2500 gr ve altı ağırlığa sahiptirler. |
| Postmatüre (Postterm) | 42. gebelik haftasından sonra doğan bebeklerdir. |
| Neonatal Asfiksi | Hücrelerin ihtiyacı olan oksijenin karşılanamaması sonucu bebeğin soluk alamama halidir; hipoksemi ve hiperkapni ile karakterizedir. |
| Sürfaktan | Alveollerin yüzey gerilimini azaltan, akciğerlerin eşit genişlemesini sağlayan fosfolipid protein kompleksidir. Eksikliği RDS'ye yol açar. |
| Kernikterus | İndirekt bilirubinin kan-beyin bariyerini geçerek beyin hücrelerine zarar vermesi ve kalıcı hasar oluşturması durumudur. |
| Fototerapi | Florasan ışığı kullanılarak bilirubinin suda eriyen forma dönüştürülüp vücuttan atılmasını sağlayan tedavi yöntemidir. |
| Mekonyum | Bebeğin anne karnındayken bağırsaklarında biriken ilk dışkıdır. |
2. Yenidoğan Tarama Programı (NTP)
Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen tarama programları, yenidoğanda oluşabilecek zekâ geriliği ve geri dönüşümsüz zararları engellemeyi amaçlar. Topuk kanı ile taraması yapılan hastalıklar şunlardır:
- Fenilketonüri (FKÜ)
- Konjenital Hipotiroidi
- Biyotinidaz Eksikliği
- Kistik Fibrozis (KF)
- Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH)
- Spinal Musküler Atrofi (SMA)
3. Risk Faktörleri
Yenidoğanda mortalite ve morbidite riskini artıran faktörler üç ana başlıkta incelenir:
Biyolojik Risk Faktörleri
- Doğum Öncesi: Annenin kronik hastalıkları, Rh/kan grubu uyuşmazlığı, maternal enfeksiyonlar, anne yaşının 20 altı veya 35 üstü olması, teratojenlere (ilaç, alkol, sigara) maruz kalma.
- Doğum Sırası: Asfiksi, zor doğum/forseps kullanımı, sezaryen, kord prolapsusu, amniyotik sıvıda mekonyum varlığı.
- Yenidoğana Bağlı: Prematürite/postmatürite, anemi, solunum sorunları, sepsis, hiperbilirubinemi, konjenital anomaliler.
Psikososyal Risk Faktörleri
- Adölesan gebelik, ebeveynlerde madde bağımlılığı veya psikiyatrik sorunlar, düşük sosyoekonomik durum ve aşırı stresli ebeveynlik.
4. Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Yönetimi
Respiratuar Distres Sendromu (RDS)
Sürfaktan eksikliği nedeniyle alveollerin sönmesi (atelektazi) sonucu gelişir. Özellikle 35-36. haftadan önce doğanlarda görülür.
Klinik Belirtiler: Takipne (>60/dk), ekspiratuar inleme, burun kanadı solunumu, siyanoz.
Hemşirelik Girişimleri:
- Sürfaktan Uygulaması: İlaç oda ısısına getirilmeli, çalkalanmamalı, endotrakeal tüpten verilmelidir. Uygulama sonrası 1 saat aspirasyon yapılmamalıdır.
- Küvöz Bakımı: Isı kaybını önlemek için bebek küvözde takip edilmelidir.
- Beslenme: Emme refleksi zayıfsa gavaj veya parenteral beslenme sağlanmalıdır.
- İzlem: Kan gazı değerleri ve yaşam bulguları sık aralıklarla kaydedilmelidir.
Mekonyum Aspirasyonu Sendromu (MAS)
Bebeğin mekonyumlu amniyotik sıvıyı aspire etmesiyle oluşur. Genellikle postterm bebeklerde görülür.
Klinik Belirtiler: Tırnak ve kordun mekonyumla boyalı olması, hırıltı, siyanoz, apne.
Hemşirelik Girişimleri:
- Erken Müdahale: Baş doğar doğmaz, bebek ilk soluğunu almadan önce orofarenks ve nazofarenks aspire edilmelidir.
- Postural Drenaj: Akciğerlerdeki sekresyonun atılması için uygulanır.
- İzlem: Solunum güçlüğü ve apne belirtileri yakından takip edilmelidir.
Hiperbilirubinemi (Sarılık)
Bilirubinin dokularda birikerek cildi sarıya boyamasıdır. Fizyolojik sarılık genellikle 2-3. günden sonra başlarken, patolojik sarılık ilk 24 saatte ortaya çıkar.
Hemşirelik Girişimleri:
- Fototerapi Bakımı: Bebeğin gözleri kapatılmalı, deri bütünlüğü korunmalı ve hidrasyon için sık beslenmelidir.
- Kan Değişimi (Exchange Transfüzyon): Umblikal ven kateteri ile yapılır. İşlem sırasında ve sonrasında hayati bulgular (her 15-20 dk) ve kan şekeri izlenmelidir.
- Beslenme: Bilirubinin dışkı yoluyla atılması için erken dönemde beslenme (anne sütü) teşvik edilmelidir.
Neonatal Sepsis
Sistemik enfeksiyon bulgularıdır. Erken (ilk 7 gün) veya geç (8-30. gün) başlangıçlı olabilir.
Hemşirelik Girişimleri:
- Aseptik Teknik: Tüm işlemlerde el yıkama ve aseptik teknikler en kritik girişimdir.
- Vücut Isısı: Hipotermi veya ateş yönünden takip yapılmalı, nötral çevre ısısı korunmalıdır.
- Aile Desteği: Yoğun bakım sürecindeki ailenin duygusal ihtiyaçları karşılanmalıdır.
5. Hemşirelik Bakımında Kritik Sorular ve Cevaplar
Soru: Yenidoğanda K vitamini neden uygulanır? Cevap: Yenidoğanın hemorajik hastalığını (kanama bozukluklarını) önlemek amacıyla her yenidoğana tek doz 1.0 mg K vitamini intramüsküler olarak uygulanır.
Soru: Prematüre bebeklerde ısı kontrolü neden zordur? Cevap: Deri altı yağ dokusunun az olması, kahverengi yağ depolarının yetersizliği ve geniş vücut yüzey alanı nedeniyle ısı kaybı fazladır.
Soru: Sürfaktan verilirken nelere dikkat edilmelidir? Cevap: İlaç soğuk uygulanmamalı (oda ısısında olmalı), kesinlikle çalkalanmamalı ve verildikten sonra bebek ambulanmalıdır.
Soru: Fototerapi alan bir bebekte hangi komplikasyonlar izlenmelidir? Cevap: Dehidratasyon, deri döküntüleri, hipertermi ve "bronz bebek" sendromu açısından gözlem yapılmalıdır.
Soru: Postmatür bir bebeğin fiziksel görünümü nasıldır? Cevap: Deri kuru ve pul pul dökülür (deskuamasyon), vernix kazeoza yoktur, tırnaklar uzundur ve bebek "yaşlı insan" görünümündedir.