Ameliyat Sürecinde Hazırlık ve Bakım: Sınav Özeti
Cerrahi Asepsinin Temel İlkeleri
Cerrahi asepsi, invaziv işlemlerde uygulama ortamının, çevresinin ve araç-gerecin mikroorganizmalardan tamamen arındırılmasıdır.
- Steril Malzeme: Steril alanda sadece steril malzemeler kullanılır. Şüphe duyulan her malzeme kontamine kabul edilir.
- Steril Alan Sınırları: Steril örtünün kenarındaki 2 cm'lik sınır steril kabul edilmez. Steril önlüklerde ise ön yüz/göğüs kısmında aksilla hizasından steril alana kadar olan seviye ve dirseğin 5 cm üzerinden kol manşetlerine kadar olan bölüm steril kabul edilir. Yaka, omuz, koltukaltı ve arka non-sterildir.
- Kontaminasyondan Kaçınma:
- Steril alan üzerinde hapşırılmaz, öksürülmez, konuşulmaz.
- Steril olmayan nesneler steril alanın üzerinden geçirilmez.
- Islak yüzeyler kapiller kontaminasyona neden olur.
- Sıvıların geri akmasını önlemek için forseps uçları daima aşağıda tutulur.
- Ortam Kontrolü:
- Ameliyat odasının kapıları kapalı tutulur.
- Steril alan, işleme mümkün olan en yakın zamanda oluşturulur.
- Ameliyat odası aynı anda birden fazla hasta için kullanılmaz.
- Steril ve steril olmayan nesneler arasında güvenli bir mesafe bırakılır.
Ameliyathanede Uygun Giyinme
- Kıyafet: Yarı kısıtlı ve kısıtlı alanlarda bulunan herkes temiz, hastanede yıkanmış ve daha önce giyilmemiş ameliyathane kıyafeti giymelidir. Kumaş sıkı dokunmuş, az tüy bırakan türde olmalıdır. Üst parça bol ise alt parçanın içine sokulmalıdır. Kollar dirseğin 10 cm üzerinde olmalıdır.
- Bone: Tüm saçları, kulakları, favorileri ve enseyi kapatacak şekilde takılır. Tek kullanımlık olanlar tercih edilir.
- Maske ve Gözlük: Cerrahi maske, mikrobiyal damlacıklardan ve aerosolize patojenlerden korunmak için takılır. Kan sıçraması riskine karşı koruyucu gözlük ya da yüz siperliği kullanılır.
- Ayakkabı: Alçak topuklu, önü ve arkası kapalı, kaymayan tabanlı olmalıdır. Kumaş ayakkabılar daha az koruma sağlar. Galoş kullanılabilir.
- Takı: Tüm takılar (piercing dahil) yarı kısıtlı ve kısıtlı alanlara girmeden çıkarılmalıdır. Yüzük, saat ve bilezikler el yıkamadan önce çıkarılır.
Cerrahi El Hijyeni
Cerrahi alan enfeksiyonunu önlemek amacıyla, steril önlük ve eldiven giyilmeden önce uygulanan işlemdir. Amacı, geçici mikroorganizmaları uzaklaştırmak, kalıcı mikroorganizma sayısını azaltmak ve üremelerini baskılamaktır.
Cerrahi El Hijyeni için Antiseptik Özellikleri
- Geniş spektrumlu ve hızlı etkili olmalı.
- Etkisi sürekli, kümülatif ve kalıcı olmalı.
- Deriyi irrite etmemeli.
- Hem geçici hem kalıcı floraya etkili olmalı.
- En sık klorheksidin glukonat ve povidon iyot içeren ürünler kullanılır.
Geleneksel Cerrahi El Yıkama (Antiseptik Solüsyon ve Su ile)
- Hazırlık: Tüm takılar çıkarılır. Mayo masasına steril önlük, havlu ve eldiven açılır (eldiven paketi önlük üzerine açılmaz).
- Ön Yıkama: Eller ve kollar dirseklere kadar su altında yıkanır.
- Tırnak Temizliği: Akan su altında her iki elin tırnak altları steril tek kullanımlık tırnak temizleyici ile temizlenir. Fırça kullanılmaz, çünkü deride abrazyona neden olarak bakteri artışına yol açabilir.
- Antiseptikli Yıkama: Antiseptik solüsyon ile üreticinin önerdiği süre boyunca (genellikle 2-6 dakika) ovalama yapılır.
- Parmak uçlarından başlanır, her parmak, parmak araları, el üstü, avuç içi ve ön kol dairesel hareketlerle ovulur.
- Durulama: Su akışı parmak uçlarından dirseklere doğru olacak şekilde durulanır. Eller daima dirseklerden yukarıda tutulur.
- Kurulama: Steril havlu ile önce bir el ve ön kol parmak uçlarından dirseğe doğru, sonra havlunun diğer ucuyla diğer el ve ön kol kurulanır. Geriye doğru hareket yapılmaz.
Alkol Bazlı El Antiseptiği ile Cerrahi El Ovalama
- Hazırlık: Takılar çıkarılır. Eller ve ön kollar düz sabunla yıkanır, kağıt havlu ile kurulanır. Tırnak altları temizlenir.
- Uygulama:
- Avuç içine yaklaşık 5 ml (3 doz) antiseptik alınır.
- Sağ elin parmak uçları sol avuç içindeki antiseptiğe 5 saniye batırılır.
- Antiseptik, kuruyana kadar (10-15 sn) sağ ön kola dirseğe kadar yayılır.
- Aynı işlem sol el ve ön kol için tekrarlanır.
- Tekrar avuca antiseptik alınarak eller bileğe kadar 20-30 saniye ovulur.
- Tekrarlama: Tüm basamaklar üretici firmanın önerdiği süre ve sayıda (genellikle 2-3 kez) tekrar edilir.
- Son Adım: Eller tamamen kuruduktan sonra steril önlük ve eldiven giyilir.
Steril Önlük ve Eldiven Giyme
Steril Önlük Giyme
- Önlük, boyun kısmından iki elle tutulur ve masadan bir adım geri gidilerek katlarının açılması sağlanır.
- Her iki kol aynı anda kol deliklerinden sokulur. Eller, kapalı teknikle eldiven giyilecekse manşetlerin dışına çıkarılmaz.
- Dolaşıcı hemşire, önlüğün arka ve iç kısmından tutarak bağları bağlar.
- Steril eldiven giyildikten sonra yan bağ, kendi ekseni etrafında dönülerek önde bağlanır.
Steril Eldiven Giyme Teknikleri
| Teknik | Açıklama |
| Açık Teknik | Baskın el ile diğer elin eldiveni manşetinin iç yüzeyinden tutularak alınır ve giyilir. Eldivenli elin parmakları ile diğer eldiven manşetinin dış yüzeyinden tutularak giyilir. |
| Kapalı Teknik | Eller önlük manşetinin içindedir. Eldiven, avuç içi yukarı bakacak şekilde elin üzerine yerleştirilir (başparmaklar aynı hizada). Önlük manşeti ve eldiven bilekliği birlikte tutularak el, eldivenin içine kaydırılır. |
Başkasına Önlük ve Eldiven Giydirme
- Önlük Giydirme: Steril önlük açılır, iç kısmı giyecek kişiye bakacak şekilde tutulur. Kişi kollarını soktuktan sonra dolaşıcı hemşire arkadan bağları bağlar.
- Eldiven Giydirme: Eldivenin bilek kısmı dış yüzeyinden tutulur, avuç içi giyecek kişiye bakacak şekilde açılır ve kişinin elini içine sokması sağlanır.
Eldiven Değiştirme Zamanları
- Ameliyat sırasında her 90-150 dakikada bir.
- Görünür bir kirlenme, yırtık ya da delinme olduğunda.
- Kontaminasyondan şüphelenildiğinde.
- Cerrahi mikroskobun optik göz parçalarına dokunduktan sonra.
Hastaya Pozisyon Verilmesi
Amaçları
- Cerrahi alana, IV yollara ve anestezi cihazlarına erişim sağlamak.
- Solunum ve dolaşım fonksiyonlarını desteklemek.
- Nöromüsküler yaralanmaları ve cilt bütünlüğünün bozulmasını önlemek.
Temel Cerrahi Pozisyonlar ve Varyasyonları
| Pozisyon | Açıklama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler | Varyasyonları |
| Supine (Sırtüstü) | En sık kullanılan pozisyondur. Baş altına küçük yastık konur. Kollar 90 dereceden az bir açıyla kol tahtasına yerleştirilir. Emniyet kemeri dizlerin 5 cm üzerinden bağlanır. Topuklar desteklenerek masayla teması önlenir. | Trendelenburg (Baş aşağı), Ters Trendelenburg, Oturur Pozisyon. |
| Prone (Yüzüstü) | Hasta karnının üzerine yatar. Anestezi indüksiyonu supin pozisyondayken yapılır. Vena kava basısını önlemek için göğüs ruloları veya Wilson çerçevesi gibi ventral destekler kullanılır. Kadın hastalarda memelerin sıkışmamasına dikkat edilir. | Kraniotomi, Jackknife (Çakı). |
| Lateral (Yan) | Ameliyat edilecek taraf üstte kalacak şekilde yan yatırılır. Baş, omurga ile nötral hizada olacak şekilde yastıkla desteklenir. Alttaki bacak fleksiyona getirilir, bacaklar arasına yastık konur. Alttaki kolun dolaşımını engellememek için aksiller rulo yerleştirilir. | Böbrek, Kalça pozisyonları. |
| Litotomi | Perineal bölgeye erişim için kullanılır. Supin pozisyondaki hastanın bacakları yukarı kaldırılarak abduksiyon uygulanır. Düşük, standart, yüksek ve abartılı olmak üzere dört seviyesi vardır. | - |
Hastanın Cildinin İşleme Hazırlanması
- Tüy Temizliği: Sadece ameliyatı engelliyorsa yapılır. Tıraş (jilet) uygulanmaz, deriyi tahriş eder. Temizlik, ameliyathaneye alındıktan sonra elektrikli traş makinesi (klipper) veya tüy dökücü krem ile yapılır.
- Antiseptik Uygulama:
- Steril eldiven giyilir.
- Uygulama, en temiz alandan (insizyon bölgesi) daha az temiz alana (perifer) doğru dairesel hareketlerle yapılır.
- Temiz bir bölgeden kirli bölgeye geçilir, asla tersi yapılmaz.
- Eğer alanda stoma gibi kontamine bir bölge varsa, hazırlık sırasında üzeri antiseptikli sünger ile kapatılır.
- Alkol bazlı solüsyonlar kullanılıyorsa, yanıcı oldukları için tamamen kuruyana kadar beklenmelidir. Solüsyonların hasta altında birikmesi önlenmelidir.
Hasta ve Ekipmanın Örtülmesi (Draping)
Amaçları
- Kesi bölgesini çevreden izole etmek.
- Steril aletler, malzemeler ve ekip için steril bir yüzey oluşturmak.
Örtülerin Özellikleri
- Mikroorganizma, partikül ve sıvılara karşı bariyer oluşturmalı.
- Yırtılma, delinme ve aşınmaya dayanıklı olmalı.
- Tiftiklenme yapmamalı ve toksik bileşen içermemeli.
- Yangına karşı dayanıklı olmalı.
Örtme İlkeleri
- Örtüler mümkün olduğunca az hareket ettirilmelidir.
- Örtü doğru konuma yerleştirildikten sonra hareket ettirilmemelidir. Hareket ettirmek, hazırlıksız cilt bölgesinden bakteri taşınmasına neden olur.
- Örtme işlemi, insizyon bölgesinden perifere doğru yapılır.
- Örtü, bel seviyesinin altına düşürülmemelidir.
- Steril olmayan bir alana uzanmaktan kaçınılmalıdır.