Online Notepad

Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

• Travma (Örselenme): Bireyin ruhsal ve bedensel bütünlüğünü sarsan, inciten ve başa çıkma kapasitesini aşan olaylardır.
  • Örnekler: Gerçek bir ölüm veya ölüm tehdidi, ciddi yaralanma, cinsel şiddet, savaşlar, kazalar, doğal afetler.
• DSM-5'e Göre Sınıflandırma:
  • Tepkisel Bağlanma Bozukluğu
  • Sınırsız Toplumsal Katılım Bozukluğu
  • Uyum Bozukluğu (UB)
  • Akut Stres (Gerginlik) Bozukluğu (ASB)
  • Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
  • Tanımlanmış/Tanımlanmamış Diğer Örselenme ve Tetikleyici Etkenle İlişkili Bozukluklar

Travma İle İlişkili Bozuklukların Karşılaştırılması

Aşağıdaki tablo, sık görülen bozuklukların temel ayırıcı özelliklerini özetlemektedir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

DSM-5'e Göre Tanı Ölçütleri

TSSB tanısı için kişinin travmatik olaya aşağıdaki şekillerde maruz kalması gerekir:

1. Olayı doğrudan yaşamak.
2. Olaya tanık olmak.
3. Yakın bir akrabanın travmasının ayrıntılarını dolaylı olarak öğrenmek.
4. Görev gereği travmatik olaylarla tekrarlayıcı olarak karşılaşmak.

Belirti ve Bulgular Kümesi

• Genel Görünüm:
  • Hasta telaş ve korku içindedir.
  • Normalde önemsenmeyecek uyaranlara karşı aşırı duyarlıdır.
  • En küçük uyarana irkilme tepkisi verir.
  • Yerinde duramama ve ellerde titreme görülebilir.
• Duygulanım (Duygusal Durum):
  • Yoğun bunaltı (anksiyete) yaşar.
  • Huzursuzluk, tedirginlik, çabuk sinirlenme ve öfke patlamaları.
  • Çevreye karşı ilgisizlik, duygularda uyuşukluk.
  • Anhedoni: Zevk alınan şeylerden artık zevk alamama durumu.
  • Uzun süren bunaltı çökkünlüğe (depresyon) yol açabilir.
• Bilişsel Belirtiler ve Algı:
  • Travmatik olayın bazı kısımlarını hatırlayamama (amnezi).
  • Genel dikkat azlığı ve unutkanlık.
  • Flashback (Geriye Dönüş): En tipik belirtidir. Olayın tekrar tekrar anımsanması ve sanki yeniden yaşanıyormuş gibi algılanmasıdır.
  • Tekrarlayıcı kabuslar ve rüyalar.
  • Algıda aşırı artış; basit uyaranlar şiddetli algılanır.
  • Varsanı (Halüsinasyon): Gerçekte var olmayan bir şeyi algılama (örn: ses duyma).
  • Yanılsama (İllüzyon): Gerçek bir uyaranı yanlış yorumlama (örn: ipi yılan sanma).
• Düşünce ve Fizyolojik Süreçler:
  • Olayı unutmaya çalıştıkça düşüncede tekrar tekrar yaşama.
  • Hayatta kaldığı için kendini veya çevresini suçlama.
  • Sürekli uyarılma ve irkilmeye hazır olma hali.
  • Kabuslar nedeniyle uyku bozukluğu ve uyumak istememe.

Travma İle İlişkili Bozukluklarda Genel Hemşirelik Yaklaşımı

Temel Amaç

Hastanın bakış açısını "bu olay yüzünden artık her şey bitti" konumundan, "bu olay bana bir şeyler öğretti ve yaşamıma devam edebilirim" konumuna getirmektir.

Değerlendirme ve Gözlem

• Öykü Alma: Erken çocukluk yaşantıları, travmatik deneyimler, ailedeki risk faktörleri, başa çıkma tarzları ve madde kullanımı sorgulanmalıdır.
• Güvenli Ortam: Görüşme için güvenli bir çevre sağlanmalı, hasta isterse yanında bir yakını olmasına izin verilmelidir.
• Gözlem Alanları:
  • Travmanın fiziksel etkileri.
  • Travma sonrası tepkiler (ajitasyon, korku, tepkisizlik vb.).
  • İfade edilmeyen duyguların yerine geçen bedensel şikayetler (baş ağrısı, mide-bağırsak sorunları, cilt hastalıkları).

Temel Müdahaleler

• İletişim:
  • Hasta konuşmak istemiyorsa zorlanmamalıdır.
  • Yaşanan tepkilerin normal olduğu kabul edilmelidir.
  • Güvene dayalı bir ilişki kurulmalıdır (aynı hemşirenin bakım vermesi, tutarlılık, verilen sözleri tutma).
  • Yaklaşım tehditkar olmayan, gerçekçi ve arkadaşça olmalıdır.
• Bakım ve Destek:
  • Fizyolojik gereksinimler (uyku, beslenme, hijyen) karşılanmalıdır.
  • Hastanın yanlış varsayımlarını düzeltecek gerçekçi bilgiler verilmelidir.
  • Duygu ve düşüncelerini ifade etmesi için cesaretlendirilmelidir.
  • Hastanın mevcut başa çıkma stratejileri tanımlanmalı ve geliştirilmelidir.
  • Sosyal destek sistemleri (aile, arkadaşlar) tedavi sürecine dahil edilmelidir.
  • Hasta ile sadece travma değil, günlük sorunlar hakkında da konuşulmalıdır.