Online Notepad

Özet Notlar

Genel Kavramlar ve Tanımlar

--------------------------------------------------------------------------------

Somatoform Bozuklukların Genel Özellikleri

Temel Bilgiler

• Ana Fikir: Sıkıntıyı bedensel olarak ifade etme durumudur.
• Yaygınlık: Dünyada yaygın bir halk sağlığı sorunudur.
• Konum: Psikiyatri ile genel tıp uygulamaları arasında kalmıştır.
• Algı: Psikiyatride "sevimsiz hastalıklar" olarak görülürler.
• Komorbidite: Diğer psikiyatrik hastalıklarla birlikte görülme oranı yüksektir.

İstatistikler ve Etkiler

• Birinci Basamak: Başvuran hastaların %25'ini oluşturur.
• Hekim Zamanı: Hekimlerin zamanının %48'ini bu hastalar alır.
• Hekim Tutumu: Hekimlerde çaresizlik ve öfke uyandırabilir; "numara yapıyor" düşüncesiyle etik dışı davranışlara yol açabilir.

Epidemiyoloji

• Risk Grupları: Kır kökenli, eğitimsiz ya da göç etmiş hastalarda daha sık görülür.
• Toplum Oranı: Genel toplumda açıklanamayan fiziksel yakınması olanların oranı %10'dur.
• Yaşam Boyu Prevalans: %4-5'tir.
• Cinsiyet: Tüm somatoform bozukluklar kadınlarda daha sık görülür.

Etiyoloji (Nedenler)

• Biyolojik Etkenler: Genetik ve biyolojik faktörler açıklayıcı değildir.
• Psikodinamik Görüş:
  • Savunma Mekanizmaları: Bastırma, yadsıma, yer değiştirme, çevirme.
  • Temel Fikir: Kişiler, sözelleştiremedikleri duyguları için "bedenlerini konuştururlar".
• Öğrenme Modeli: "Hasta olmayı" öğrenme ve bu davranışın (örn. artan ilgiyle) ödüllendirilmesi.

--------------------------------------------------------------------------------

Somatoform Bozukluk Alt Tipleri

1. Somatizasyon Bozukluğu (SB)

• Tanım: Fiziksel ve laboratuvar incelemelerle açıklanamayan, çok sayıda bedensel belirti ile karakterizedir.
• Tanı Kriterleri (Özet): Belirtilerin 30 yaşından önce başlaması ve yıllarca sürmesi gerekir. Aşağıdaki dört gruptan belirtiler bulunmalıdır:
  1. Dört Ağrı Belirtisi: En az 4 farklı bölgede (örn. baş, sırt, eklem) veya işlevle (örn. adet, cinsel ilişki) ilgili ağrı.
  2. İki Gastrointestinal (GIS) Belirti: Ağrı dışında en az iki sindirim sistemi belirtisi (örn. bulantı, şişkinlik, ishal).
  3. Bir Cinsel Belirti: Ağrı dışında en az bir cinsel veya üreme sistemi belirtisi (örn. adet düzensizliği, ereksiyon sorunu).
  4. Bir Pseudonörolojik (Yalancı Nörolojik) Belirti: Ağrı dışında nörolojik bir durumu taklit eden belirti (örn. denge bozukluğu, felç, yutma güçlüğü, çift görme, bayılma).
• Klinik Özellikler:
  • Cinsiyet: Kadınlarda 5 ila 20 kat daha fazladır (K/E oranı: 20/1).
  • Anlatım: Yakınmalarını dramatik ve abartarak anlatma eğilimi vardır.
  • Tetikleyici: Stresörlerle hastalık belirtileri alevlenir.
  • Eşlik Eden Durumlar: Depresyon, Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB), fobiler.
• Tedavi:
  • Psikoterapi: Başa çıkma mekanizmalarını güçlendirme ve duyguları sözelleştirme.
  • İlaç: Sadece eşlik eden başka bir psikiyatrik bozukluk varsa kullanılır.

2. Konversiyon Bozukluğu (KB)

• Tanım: Organik bir temele dayanmayan, istemli motor (hareket) veya duyu işlevlerinde kayıp, azalma veya çoğalma olmasıdır.
• Ana Fikir: Başlangıcı ve alevlenmeleri psikolojik etkenlerle ilişkilidir. Çatışma, bedensel bir belirtiye "çevrilir".
• Klinik Özellikler ve Kavramlar:
  • Belirtiler: Anatomik ve fizyolojik yollara uymaz (örn. "eldiven" tarzı his kaybı). Tutarsızlık gösterebilir; hastanın dikkati dağıldığında "felçli" uzvunu hareket ettirebilir.
  • Alt Tipler:
    • Motor Belirtili: Felç, denge bozukluğu, yutma güçlüğü (globus histerikus), ses kısıklığı (afoni).
    • Duyu Belirtili: Duyu kaybı, körlük, sağırlık, çift görme.
    • Katılmalı/Konvülsiyonlu: Yalancı (pseudo) nöbetler.
  • Konversif Nöbet vs. Epileptik Nöbet:
    • Süre: Konversif nöbet genellikle 2 dakikadan uzun, epileptik nöbet 2 dakikadan kısadır.
    • Bilinç: Konversiyonda gerçek bilinç kaybı yoktur, bilinçliliğin azalması söz konusudur.
• Eşlik Eden Durumlar: Duygudurum bozuklukları (%45-85), en sık Majör Depresif Bozukluk.
• Prognoz ve Tedavi:
  • Prognoz: İyidir. %90'ı iyileşir, %25'i tekrarlayabilir.
  • Tedavi: Destekleyici ve içgörü yönelimli psikoterapi.
  • Acil Yaklaşım: Hastayla yalnız görüşülmeli, stresör tespit edilmeli, duygularını sözelleştirmesi sağlanmalı, belirtilerin geçici olduğu telkin edilmelidir. Aileye, hastanın numara yapmadığı anlatılmalı ancak ikincil kazançlar (aşırı ilgi vb.) önlenmelidir.

3. Hipokondriazis (Hastalık Hastalığı)

• Tanım: Vücut belirtilerini yanlış yorumlamasına bağlı olarak, ciddi bir hastalığı olduğu veya olacağı yönünde sürekli korku ve düşünce taşımasıdır.
• Tanı Süresi: Bu düşünce ve korkuların, yeterli tıbbi güvenceye rağmen en az 6 aydır devam etmesi gerekir.
• Klinik Özellikler:
  • İnanç: Ciddi bir hastalığı olduğuna dair inanç, aksine ikna edilemez. Bu inanç zamanla farklı bir hastalığa kayabilir.
  • Davranış: Çok sayıda farklı doktora başvurur ve tetkik yaptırır.
  • Cinsiyet Oranı: Erkek ve kadınlarda eşit oranda görülür.
  • Başlangıç Yaşı: En sık 20-30 yaşları arasında başlar.
  • Eşlik Eden Durumlar: Hastaların %80'inde depresif veya anksiyete bozuklukları eşlik eder.
• Prognoz ve Tedavi:
  • Seyir: Genellikle epizodik (ataklar halinde) bir seyir izler.
  • Prognoz: Genellikle kötü seyreder ve tedaviye dirençlidir.
  • İyi Prognoz Faktörleri: Yüksek sosyoekonomik düzey, ani başlangıç, eşlik eden depresyon/anksiyetenin tedaviye yanıt vermesi, kişilik bozukluğu olmaması.
  • Tedavi: Psikoterapi ve ilaç tedavisi.

4. Ağrı Bozukluğu

• Tanım: Birincil belirtinin, tıbbi bir nedenle tam olarak açıklanamayan ağrı olmasıdır.
• Ana Fikir: Ağrının başlangıcı ve alevlenmesinde psikolojik nedenlerin etkili olduğu gözlenir.
• Klinik Özellikler:
  • Etki: Ağrı, kişinin işlevselliğinde (sosyal, mesleki) belirgin bozulmaya yol açar.
  • Cinsiyet: Kadınlarda iki kat daha fazladır.
  • Başlangıç Yaşı: Genellikle 40-50'li yaşlarda başlar.
  • Etiyoloji: Psikodinamik nedenler ve endojen endorfin eksikliği gibi faktörler rol oynar.
• Yaklaşım: Ağrı ödüllendirilirse (aşırı ilgi, sorumluluktan kaçma) pekişir. Empatik ancak pekiştirici olmayan bir tutum sergilenmelidir.

--------------------------------------------------------------------------------

Somatoform Bozukluklarda Genel Yaklaşım İlkeleri