Online Notepad

1. Genel Kavramlar ve Tanı Yöntemleri

Sindirim Sisteminin Yapısı ve Organları

• Ana Organlar: Ağız, Farinks, Özofagus, Mide, İnce Bağırsaklar (Duodenum, Jejenum, İleum), Kalın Bağırsaklar (Asenden, Transvers, Desenden Kolon, Rektum, Anüs).
• Yardımcı Organlar: Karaciğer, Safra Kesesi, Pankreas.

Tanı Yöntemleri

• GİS Sekresyon Analizi: Gastrik, ince bağırsak ve dışkı sıvıları incelenir.
  • Dışkı Analizi: Gaitada kan, mukus, parazit ve sindirilmemiş besinlerin varlığına bakılır. Renk, koku, şekil, kıvam ve sıklık önemlidir. Örnek için bezelye büyüklüğünde katı gaita yeterlidir.
• Solunum Testleri:
  • Hidrojen Solunum Testi: Karbonhidrat emilimini ve ince bağırsaktaki bakteri varlığını değerlendirir.
  • Üreaz Solunum Testi: Midede Helicobacter pylori (peptik ülsere neden olur) varlığını saptar.

Endoskopi ve Kolonoskopi Hemşirelik Bakımı

Gastrointestinal (GİS) Tüpler

• Kısa Nazogastrik Tüpler: Mide ve duodenuma ulaşır (Örn: Levin, Salem).
• Uzun Tüpler: İnce bağırsaklara kadar uzanır (Örn: Miller-Abbott).

Nazogastrik Tüplü Hasta Bakımı

• Tüp burun deliklerini irite etmeyecek şekilde sabitlenir.
• Burun delikleri temizlenir ve krem sürülür.
• Sık aralıklarla ağız bakımı yapılır (sakız çiğnemek tükürük salgısını uyarabilir).
• Tüpten gelen drenajın rengi, kokusu ve miktarı izlenir.
• Tüp tıkanırsa, serum fizyolojik ile yıkanır (irigasyon sıvısı Aldığı-Çıkardığı takibine eklenir).

--------------------------------------------------------------------------------

2. Özofagus Hastalıkları ve Cerrahisi

Akalazya

• Tanım: Özofagusun motilite bozukluğudur.
• Belirtiler: Disfaji (yutma güçlüğü), regürjitasyon (yiyeceklerin geri gelmesi), halitozis (ağız kokusu), kilo kaybı.
• Tedavi: Ca kanal blokörleri, Botulinum toksini enjeksiyonu, Pnömatik dilatasyon (balonla genişletme), Cerrahi.

Özofageal Hiatal Herni (Mide Fıtığı)

• Tanım: Midenin bir kısmının özofagial açıklıktan göğüs boşluğuna fıtıklaşmasıdır.
• Tipleri: Sliding (kayıcı), Paraözofageal (rolling), Kombine.
• Belirtiler: Göğüste yanma, regürjitasyon, disfaji.
• Cerrahi Tedavi: Nissen Funduplikasyon.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Nazogastrik tüpün pozisyonu korunur.
  • Göğüs tüpü drenajı ve solunum izlenir (pnömotoraks riski).
  • Yatak başı 30 derece yükseltilir.
  • Peristaltizm başlayınca ağızdan sıvı verilir, disfaji açısından gözlenir.
  • Mide hacmi küçüldüğü için azar azar, sık sık beslenme önerilir.

Özofagus Tümörleri

• Belirtiler: En sık disfaji ve kilo kaybı. İlerledikçe regürjitasyon, kanama, hıçkırık.
• Cerrahi Tedavi (Özofajektomi):
  • Özofagogastrostomi: Tümörlü kısım çıkarılır, mide yukarı çekilerek özofagusa bağlanır.
  • Özofagokolonostomi: Tümörlü kısım yerine kolon veya jejunumdan parça konur.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Anastomoz hattındaki gerilimi önlemek için hasta düz yatırılır.
  • Solunum problemleri ve kan gazları yakından izlenir.
  • Anastomoz sızıntısı ciddi bir komplikasyondur; enfeksiyon ve şok belirtileri gözlenir.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Mide Hastalıkları ve Cerrahisi

Mide Cerrahisinin Amaçları

1. Gastrik asit salgısını inhibe etmek.
2. Benign ya da malign tümörleri çıkarmak.
3. Kanama, obstrüksiyon, perforasyon gibi durumları tedavi etmek.

Peptik Ülser

• Etyoloji: En sık neden H. pylori'dir (%80 gastrik, %90 duodenal). Stres, diyet ve ilaçlar diğer faktörlerdir.
• Cerrahi Tedaviler:
  • Vagotomi: Asit salgısını uyaran vagus sinirinin kesilmesi.
  • Antrektomi (Subtotal Gastrektomi): Midenin antrum kısmının çıkarılması. Genellikle vagotomi ile birlikte yapılır.
  • Billroth I: Midenin kalan kısmının duodenuma bağlanması.
  • Billroth II: Midenin kalan kısmının jejenuma bağlanması.

Mide Kanseri

• Etyoloji: H. pylori, diyet (tütsülenmiş gıdalar), sigara, Billroth-II ameliyatı öyküsü.
• Prognoz: Kötüdür, 5 yıllık yaşam süresi %25'i geçmez.
• Belirtiler (Tümörün Yerine Göre):

• Cerrahi Tedaviler: Subtotal veya Total Gastrektomi.

Gastrektomi Komplikasyonları

• Erken Komplikasyonlar: Kanama, anastomoz kaçağı, akut gastrik dilatasyon.
• Geç Komplikasyonlar:
  • Dumping Sendromu: Gıdaların mideden jejenuma hızlı ve kontrolsüz boşalması (özellikle Billroth II sonrası).
  • Afferent Loop Sendromu
  • Malnütrisyon ve Malabsorbsiyon

Mide Ameliyatları Sonrası Hemşirelik Bakımı

• Nazogastrik (NG) Tüp: Drenajın rengi ilk saatlerde parlak kırmızıdır, sonra koyulaşır. Hekim istemi olmadan kesinlikle irrige edilmez.
• Beslenme:
  • Peristaltizm başlayınca önce 30 ml su verilir, NG tüp klemplenir. Bir saat sonra aspire edilerek emilim kontrol edilir.
  • Tolere edilirse NG tüp çıkarılır ve oral beslenmeye geçilir.
  • Az miktarda, sık öğünlerle (günde 5-6) beslenilir.
  • Diyet: Proteinden zengin, az karbonhidratlı, normal yağlı.
• Vitamin B12: İntrinsik faktör mide sıvısında bulunur. Total gastrektomi sonrası B12 emilimi bozulur, bu nedenle ömür boyu B12 enjeksiyonu gereklidir.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Alt Sindirim Sistemi Hastalıkları ve Cerrahisi

Apandisit

• Belirtiler: En önemli belirti karın ağrısıdır. İştahsızlık genellikle ağrıdan önce başlar.
  • Mc Burney Noktası: Göbek ile sağ kalça kemiği arasındaki 1/3 dış kısımda hassasiyet.
  • Rovsing Belirtisi: Sol alt kadrana bası yapıldığında sağ alt kadranda ağrı hissedilmesi.
• Tedavi: 24-48 saat içinde apendektomi (apandisin çıkarılması).
• Komplikasyon: Perforasyon ve peritonit.

Divertiküler Hastalık

• Tanım: Bağırsak mukozasının, kas tabakası arasından dışarı doğru fıtıklaşmasıdır (keseleşme). En sık sigmoid kolonda görülür.
• Divertikülit (İltihaplanma) Belirtileri: Sol alt kadranda ağrı, ateş, bulantı-kusma.
• Tedavi:
  • Tıbbi: Akut dönemde oral alım kesilir, parenteral beslenme ve NG tüp ile kolon dinlendirilir.
  • Cerrahi: Apse, perforasyon, obstrüksiyon gibi komplikasyonlarda uygulanır.

Herniler (Fıtık)

• Tanım: Karın içi basıncın artması ve karın duvarındaki zayıflık sonucu oluşur.
  • Redükte Herni: İçeri itilebilir.
  • İrredükte/İnkarsere Herni: İçeri itilemez.
• Tedavi: Cerrahi.
• Ameliyat Sonrası Bakım: Mesane distansiyonu izlenir. Öksürük egzersizi yaptırılmaz, derin nefes alma sağlanır. 6-8 hafta ağır kaldırmaktan kaçınılır.

İntestinal Obstrüksiyon (Bağırsak Tıkanması)

• Nedenler:
  • Mekanik: Adhezyonlar (yapışıklıklar), herniler, tümörler.
  • Paralitik İleus: Peritonit, majör cerrahiler sonrası bağırsak hareketlerinin durması.
  • Vasküler: Mezenterik infarktüs (bağırsak damarlarının tıkanması). Akut tıkanmada şiddetli karın ağrısı görülür.
• Tedavi: Acil cerrahi girişim gerektirir. Tedavide gecikme mortaliteyi artırır. Amaç, gaz ve sıvıyı boşaltarak bağırsağı rahatlatmaktır.
• Hemşirelik Bakımı: Yaşam bulguları, şok, dehidratasyon ve elektrolit dengesizliği izlenir. Saatlik idrar çıkışı 40 ml altına düşerse hekime bildirilir.

Bağırsak Tümörleri (Kolorektal Kanser)

• Belirtiler: Dışkılama alışkanlığında değişiklik, rektal kanama.
  • Sağ Kolon: Gizli kanama (Melena).
  • Sol Kolon/Rektum: Taze kan (Hematemez).
• Ameliyat Öncesi Bakım:
  • Bağırsak Temizliği: Enfeksiyonu önlemek ve ameliyatı kolaylaştırmak için yapılır. Az posalı diyet, laksatifler ve lavmanları içerir.
• Ameliyat Sonrası Bakım:
  • Peristaltik aktivitenin (gaz çıkarma, bağırsak sesleri) geri dönmesi beklenir. Bu süre boyunca NG tüp takılı kalır.

--------------------------------------------------------------------------------

5. Stoma ve Anorektal Hastalıklar

Stoma (Ostomi)

• Tanım: Barsağın karın duvarına ağızlaştırıldığı yapay açıklıktır.
• Tipler:
  • İleostomi: İnce bağırsağın (ileum) karın duvarına açılması. Gelen içerik sıvı ve sindirim enzimleri nedeniyle cildi tahriş edebilir.
  • Kolostomi: Kalın bağırsağın (kolon) karın duvarına açılması.
• Önemli Not: Stomada anüsteki gibi sfinkter kası yoktur, bu nedenle dışkı kontrolü yapılamaz.

Kolostomi ve Dışkı Kıvamı

Stoma Bakımı ve Sorunlar

• Stoma Değerlendirmesi: Normal stoma parlak kırmızı ve nemli olmalıdır. Soluk renk anemi, gri-mavi renk iskemi, siyah renk ise nekroz belirtisidir.
• Sık Görülen Sorunlar: Cilt tahrişi, sızıntı, ishal, konstipasyon, gaz, koku.
• Koku Yapan Besinler: Balık, yumurta, soğan, sarımsak, lahana.
• Kokuyu Baskılayan Besinler: Yoğurt, ayran, nane şekeri.

Anorektal Hastalıklar

• Hemoroidler: Perianal venlerin genişlemesidir. En önemli nedenler konstipasyon ve kalıtımdır. Tedavide skleroterapi, band ligasyon ve cerrahi kullanılır.
• Anal Fissür: Anal deride oluşan yırtıktır. Sert dışkılamayla oluşur. Belirtileri kanama ve ağrıdır. Tedavide diyet, laksatifler, sıcak oturma banyoları ve cerrahi (lateral internal sfinkterotomi) uygulanır.
• Pilonidal Sinüs (Kıl Dönmesi): Sakrum tabanında kılların batmasıyla oluşan enfekte kisttir. Ağrı, şişlik ve akıntı yapar.