Online Notepad

Amerikan Doları uzun zamandır Dünyanın rezerv para birimi. Rezerv para birimi: Merkez Bankalarının büyük miktarlarda elinde tuttuğu ve Emtia, Petrol gibi ürünlerin fiyatlanmasında kullanılan para birimine verilen bir isim. Resmi olarak 1944 yılından bu yana (Pratik olarak çok daha öncesinden beri) Amerikan Doları Dünyada rezerv para birimi olarak kullanılıyor. Altın, Petrol, Metaller ve diğer emtialar uluslararası piyasalarda Amerikan Doları cinsinden fiyatlanıyor. Aynı zamanda Ülkelerin Merkez Bankaları ekonomik ve finansal risklere karşı kasalarında Amerikan Doları tutuyorlar. Kuşkusuz bir gün Amerikan Doları Rezerv Pirimi olmaktan çıkacak. Ama bu hemen mi olacak? Bu konuda çoğu duygusal ve ideolojik bir çok bakış açısı var. Bunlardan sonuncusu en ciddi olanı. Bir grup insan, BRICS ülkelerinin çıkaracağı paranın ABD Dolarını tahtından indireceğini söylüyor. Peki bu kısa veya orta vadede olabilir mi? İşte bugün sizlere hem BRICS kurucu ülkelerini hem yeni katılan üyeleri tanıtacağım. Ekonomilerinin üzerinden sizinle geçeceğim ve rakamlar eşliğinde BRICS parasının Rezerv Para tahtına oturup oturamayacağını sizler için irdeleyeceğim. BRICS kurucu ülkelerin baş harflerinden oluşturulmuş bir kısaltma. Brazil (Brezilya) Russia (Rusya) India (Hindistan) China (Çin) South Africa (Güney Afrika) Bu 5 ülkenin kurucusu oldukları BRICS yakın zaman önce yeni üyeleri kabul etti. Kurucu ülkelerin yanında yeni kabul edilenleri görelim: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın yanına İran, Suudi Arabistan, Etiyopya, Mısır, Arjantin ve Birleşik Arap Emirlikleri eklemlenmiş durumda. Yeni Katılan üyelerle beraber BRICS ülkelerine harita üzerinden bakıldığında ihtişamlı duruyor. Çok büyük bir alanı kapsıyorlar. Ama beni biliyorsunuz, ilk bakıştaki ihtişama kanmamaya çalışıyorum. Önemli olan rakamlar. Önce soruyu soralım sonra sizin için derlediğim grafiklere ve rakamlara geçelim. Soru net: BRICS ülkelerinin çıkaracağı bir para birimi Amerikan Dolarını tahtından indirebilir mi? Bu soruyu yanıtlamak için bu ülkelerin datasına girmemiz lazım. Öncelikle Nüfuslarına bir bakalım:

Gördüğünüz gibi sizler için Her ülkenin nüfusu ve Dünya’daki payını gösteren bir tabloyu derledim. Aynı zamanda en altta BRICS ülkeleri ve Dünyanın geri kalanı için toplam rakamlar mevcut. BRICS ülkeleri Dünya nüfusunun %46’sını oluşturuyor. Tabii bunda Hindistan ve Çin’nin katkısı çok büyük. Nüfus bazında bakıldığında BRICS güçlü duruyor. Ancak tabii nüfus var, nüfus var! Fakirler topluluğu olarak rezerv para birimi yaratmak oldukça zor. Yine de bunu bir veri olarak alalım. Gelelim Petrol üretimine: Yine aynı şekilde sizerle her bir ülkenin petrol üretimini (Günlük Bin Varil) ve dünyadaki payını paylaşmak istiyorum:

Bir önceki grafikte olduğu gibi en altta BRICS ve Dünyanın geri kalanı için toplam rakamları da sunuyorum. Rusya Dünya Petrol üretiminin %11.9’unu yaparken SuudiArabistan %12.9’unu yapıyor. Çin, Birleşik Arap Emirlikler ve İran %4.4, %4.3 ve %4.1 ile üçüncü, dördüncü ve beşinci geliyorlar. BRICS ülkeleri Dünyadaki petrolün %43.1’ini üretirken, Dünyanın geri kalanı %56.9’unu üretiyor. Bu açıdan bakıldığında da BRICS ülkeleri önemli bir yere sahip görülüyor. Ancak Teknolojinin bu kadar hızlı ilerlerdiği, Alternatif Enerji kaynaklarının her geçen gün bu kadar hızlı geliştiği bir ortamda hala FOSİL SUYU’nun bir 100 yıl daha önemli olacağını düşünmek bir parça saflık olur. Petrol günümüzde çok önemli bir emtia. Ancak sadece önemli petrol üreticisi olmak Rezerv Para sahibi olmak için yeterli değil. Yukarıda söylediğim gibi sadece çok nüfusa sahip olmak da rezerv para sahibi olmak için yeterli değil. Günümüzde: Teknolojik gelişmeleri (kopyalayan değil) yapan olmak olmak, Eğitilmiş üst düzey insan kaynağına sahip olmak, çok daha değerli... BRICS ülkeleri nüfus ve petrol üretimi açısından Dünyanın geri kalanı ile başa baş bir görüntü çiziyor. Peki ya yapılan ihracat açısından durum nasıl?

Yukarıdaki sizin için derlediğim grafikten göreceğiniz gibi BRICS ülkeleri Dünya’daki toplam ihracatın %25.1’ini gerçekleştiriyorlar. Denklemden Çin’i çıkardığınızda bu rakam %10’lara düşüyor. Çin’nin %14.4’lük ihracat payından sonra en yüksek rakam Birleşik Arap Emirliklerinde o da sadece %2.4 civarında. Şimdi gerçekler biraz daha ortaya çıkmaya başlıyor. Her ne kadar Dünyanın yarı nüfusu BRICS ülkelerinde yaşasa da bu ülkeler Dünya İhracatının sadece 4’te birini yapabiliyorlar. Yani insan gücünü, beyin gücünü kuşkusuz ki çok verimli kullanmıyorlar (kullan(a)mıyorlar). Batı bloğu ise Avrupa’da Almanya öncülüğünde Sanayi ile, Amerika kıtasında ise Amerika Birleşik Devletleri öncülüğünde Hizmet sektörü ile ciddi gelir yaratıyorlar. Şimdi gelelim en önemli verilerden birine: Milli Gelir! Milli Gelir açısından BRICS ülkeleri Dünyanın geri kalanına göre ne durumda?

Milli Gelir sıralamasına göre de BRICS ülkeleri 30.7 Trilyon Dolarlık Milli Gelir yaratırlarken, Dünyanın geri kalanı 74.3 Trilyon Dolarlık Milli Gelir yaratıyorlar. Yani bir başka deyiş ile yeni katılan üyelerine rağmen, BRICS Dünyanın yarı nüfusu ile Dünya Milli Gelirinin ancak %29’unu üretebiliyor. Eğer denklemden Çin’i çıkarırsanız çok daha kötü bir resim ile karşılaşıyorsunuz. Çin hariç BRICS ülkeleri Dünya Milli Gelirinin sadece %11’ini üretiyorlar. Peki bu ekonomik verilerden sonra rezerv para konusuna geri dönelim. Bir ülkenin ve birliğin parasının rezerv para birimi olması için: Kurumlarının bağımsız olması, Merkez Bankasının (olabildiği kadar) bağımsız olması, Kontrolsüz para basımının önüne geçilmesi, Şeffaf hukuk kurumlarının yatırımcıları koruması, Yatırım ikliminin bağıl olarak stabil kalması, Para biriminin çok değer kaybetmemesi gerekli... Amerika birleşik devletleri yukarıdaki her maddeye uymuyor bunu biliyoruz. Örneğin son 15 yıl içinde ABD dolarının kontrolsüz bir şekilde basıldığı bir gerçek... Ancak yukarıdaki maddelere uyum ve uyumsuzluk konusu GÖRECELİ değerlendirilmesi gereken bir konu. Siz para basıyorsunuzdur ama alternatifiniz bunu sizden daha sorumsuzca yapıyorsa, o zaman siz hala bir adım önde olabilirsiniz. BRICS ülkeleri ve hukukun şeffaflığı dendiği zaman aklınıza ne geliyor? BRICS ülkeleri ve Merkez Bankasının bağımsızlığı dendiği zaman aklınıza ne geliyor? BRICS ülkeleri ve kontrolsüz para basımı dendiği zaman aklınıza ne geliyor? Bu soruları soruyorum ki aklınıza bu konu iyice otursun. Kuşkusuz Doğu, Ortadoğu ve Afrika ülkelerinin kurumların bağımsızlığı konusunda karne notları pek iyi değil! Yani her ne kadar ABD, biz akademisyenlerin idealinden çok uzakta olsa da, BRICS ülkeleri daha da uzakta olmayı başarabiliyorlar! Peki gelelim en önemli konuya. Bir para biriminin rezerv para birimi olması için, Çok değer kaybetmemesi ve çok oynak olmaması lazım. Peki ben ne yaptım? Sizler için gidip her bir ülkenin para biriminin Dolar karşısında nasıl bir performans gösterdiğini son 10 yıl için derledim. Yani yaklaşık olarak 5 Ekim 2013 ile 5 Ekim 2023 arasında bu para birimleri Dolar karşısında değer kazanmış mı, yoksa kaybetmiş mi? Stabil kalmışlar mı yoksa çakılmışlar mı ona baktım. Her bir grafiğin sol alt köşesinde para biriminin ne kadar değer kaybettiği (veya kazandığı !) görülüyor. Aşağıdaki twitteki 5. görselden göreceğiniz üzere Çin Yuanı son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %14.84 değer kaybetmiş. Aşağıdaki twitteki 6. görselden göreceğiniz üzere Hindistan Rupee’si son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %34.70 değer kaybetmiş. Aşağıdaki twitteki 7. görselden göreceğiniz üzere Güney Afrika Rand’ı son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %52.24 değer kaybetmiş. Aşağıdaki twitteki 8. görselden göreceğiniz üzere Brezilya Real’i son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %61.09 değer kaybetmiş. Aşağıdaki twitteki 9. görselden göreceğiniz üzere Etiyopya Birr’i son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %64.33 değer kaybetmiş. ve gelelim en acısına: Aşağıdaki twitteki 10. görselden göreceğiniz üzere Arjantin Peso’su son 10 yıl içerisinde Amerikan Dolarına karşı %98.75 değer kaybetmiş. Şimdi soru şu: Evet ABD son derece sorumsuz bir para politikasına sahip. Evet ABD çılgınlar gibi Amerikan Doları basıyor. Evet ABD ciddi bütçe açıkları veriyor ve bu açıkları borçlanarak finanse ediyor. O borcu da borç ile döndürüp sonunda para basarak ödüyor... Evet ABD sorumsuz. Evet ABD idealden uzak... Ancak konu şu: BRICS ülkeleri ideale ABD’den daha mı yakın daha mı uzak? Görülen o ki BRICS ülkelerinin para birimleri ABD doları karşısında paramparça olmuşlar. Çünkü aynı ABD’nin yaptığı gibi bu ülkeler aşırı ve popülist bütçe harcamalarını sorumsuz para politikası ile kapatmışlar. Tüm bu açılardan bakıldığında BRICS parasının ABD Dolarını yakın vadede tahtından indirmesini ben mümkün görmüyorum. Elbette bir gün ABD Doları rezerv para statüsünü kaybedecek ama bu ABD’den bile daha sorumsuz para politikası olan ülkeler tarafından yapılmayacak.... Bağımsız bir para biriminin bu konuda (o da uzun vadede) daha çok şansı olacaktır. En nihayetinde ABD doları kendi idam sehbasını kendi iterse itecektir. Bunu başkasının yapması şu aşamada çok zor. Bu değerlendirmeleri yaparken olaya Avrasyacı veya Atlantikçi gibi komik ideolojik dar pencerelerden değil, veri ve matematik eşliğinde bakmak çok önemli.